Πάλο Άλτο: Η γειτονιά που «πήρε» ο Ζάκερμπεργκ – Αγοράζει σπίτια σαν να μην υπάρχει αύριο!
Για δεκαετίες, το Crescent Park στο Πάλο Άλτο της Καλιφόρνια ήταν συνώνυμο της ήρεμης, κοινοτικής ζωής: γιατροί, δικηγόροι, στελέχη και καθηγητές του Στάνφορντ σε σπίτια διαφόρων αρχιτεκτονικών στυλ, υπό τη σκιά βελανιδιών και μανόλιων, με γιορτές γειτονιάς και παιδιά στους ποδηλατόδρομους. Η εικόνα άρχισε να αλλάζει το 2011, όταν ο ιδρυτής του Facebook, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, ξεκίνησε μαζικές αγορές ακινήτων στη ζώνη. Μέσα σε 14 χρόνια, με περιουσία που υπολογίζεται κοντά στα 270 δισ. δολάρια, έχει δαπανήσει πάνω από 110 εκατ. δολάρια για τουλάχιστον 11 κατοικίες, προσφέροντας έως 14,5 εκατ. δολάρια για σπίτια με πολύ χαμηλότερη αγοραία αξία. Πολλές συναλλαγές έγιναν μέσω εταιρειών περιορισμένης ευθύνης με «θεματικές» επωνυμίες (Pine Burrow, Seed Breeze) και ρήτρες εμπιστευτικότητας, ενώ αρκετά ακίνητα μένουν κενά σε μια πόλη με έντονη στενότητα στέγης.
Το 2012–2013 δαπάνησε άνω των 40 εκατ. δολαρίων για τέσσερα σπίτια που περιέβαλλαν την πρώτη του αγορά. Από το 2022 απέκτησε ακόμη έξι, εκ των οποίων τα τέσσερα μέσα στους τελευταίους 15 μήνες. Σήμερα, πέντε ιδιοκτησίες έχουν ενωθεί λειτουργικά σε ένα ενιαίο οικιστικό «compound» με κύρια κατοικία, ξενώνες, κήπους, αθλητική εγκατάσταση, πισίνα με κινητό δάπεδο και άγαλμα της Πρισίλα Τσαν ύψους 2,1 μέτρων. Κάτω από το συγκρότημα έχουν διανοιχθεί περίπου 650 τ.μ. υπογείων, τα οποία κάποιοι γείτονες περιγράφουν ως «μπουνκέρ» ή «batcaves». Ένα από τα κτίρια λειτούργησε ως ιδιωτικό σχολείο για 14 παιδιά με έξι ενήλικες προσωπικό, παρότι η εκπαιδευτική χρήση δεν επιτρέπεται από τον δημοτικό κανονισμό.
Η ανάπτυξη συνοδεύτηκε από οκτώ χρόνια εργασιών: βαριά μηχανήματα, κλειστούς δρόμους, συνεχή θόρυβο. Κάτοικοι καταγγέλλουν παρεμπόδιση εισόδων, ζημιές σε οχήματα και κατάληψη δημόσιων θέσεων στάθμευσης από προσωπικό και προμηθευτές του Ζάκερμπεργκ. Κατά περιόδους, η αστυνομία δεσμεύει αποκλειστικές ζώνες στάθμευσης για ιδιωτικά events (μπάρμπεκιου, θεματικά πάρτι) στην κατοικία, αποκλείοντας τους μόνιμους κατοίκους. Το σύστημα ασφαλείας είναι ισχυρό, με κάμερες και ιδιωτική φύλαξη. Ενώ ο εκπρόσωπος του Ζάκερμπεργκ διαβεβαιώνει ότι οι κάμερες δεν «βλέπουν» γειτονικές ιδιοκτησίες και επανακατευθύνονται αν ζητηθεί, ορισμένοι αναφέρουν αντίθετες εμπειρίες. Η ομάδα του ενημερώνει προκαταβολικά για εκδηλώσεις, δίνει σημείο επαφής για παράπονα και αποζημιώνει μετακινήσεις υπαλλήλων με κοινόχρηστα μέσα για να περιοριστεί η χρήση δημόσιου πάρκινγκ.
Η σχέση με τον Δήμο υπήρξε τεταμένη. Το 2016, δημοτική επιτροπή απέρριψε σχέδιο κατεδάφισης τεσσάρων κατοικιών και ανέγερσης μεγάλου συγκροτήματος. Ωστόσο, ο Ζάκερμπεργκ προχώρησε «τμηματικά», αποφεύγοντας νέους συνολικούς ελέγχους. Η πόλη έχει εγκρίνει 56 άδειες για τις ιδιοκτησίες του—ανακαινίσεις, κατεδαφίσεις, δημιουργία μεγάλου κεντρικού κήπου. Κάτοικοι κατηγορούν τον Δήμο και την αστυνομία για προνομιακή μεταχείριση, αγνοώντας καταγγελίες για μη επιτρεπόμενη εκπαιδευτική χρήση και επιτρέποντας σταδιακή «ιδιωτικοποίηση» της γειτονιάς. Ο δημοτικός σύμβουλος Greer Stone αναγνωρίζει ότι αξιοποιήθηκαν νομικά κενά και προετοιμάζει ρυθμίσεις για να αποφευχθούν αντίστοιχες περιπτώσεις, προειδοποιώντας ότι το Πάλο Άλτο δεν πρέπει να γίνει μια «περιφραγμένη, χρυσή πόλη» χωρίς πραγματική κοινότητα.
Παρόμοια μοτίβα εμφανίζονται και αλλού. Το 2022 ο Ζάκερμπεργκ πούλησε έπαυλη επτά δωματίων στο Σαν Φρανσίσκο έναντι 31 εκατ. δολαρίων, μετά από διαμαρτυρίες για έργα. Διαθέτει 930 εκτάρια στην Καουάι (Χαβάη), όπου ανεγείρει νέο συγκρότημα, καθώς και ακίνητα στη λίμνη Τάχο. Φέτος αγόρασε στην Ουάσιγκτον D.C. έπαυλη περίπου 1.400 τ.μ. έναντι 23 εκατ. δολαρίων.
Για γείτονες όπως ο Michael Kieschnick—του οποίου το σπίτι πλέον περιβάλλεται από ιδιοκτησίες του Ζάκερμπεργκ—η επιλογή είναι ακατανόητη: υπήρχαν μεγαλύτερα οικόπεδα σε Atherton ή Los Altos Hills, πιο κατάλληλα για ιδιωτικές εκτάσεις τέτοιας κλίμακας. Οι ίδιοι περιγράφουν μια συμβίωση που φθίνει: ελάχιστη επαφή μεταξύ κατοίκων, πολλαπλασιασμός ιδιωτικών εκδηλώσεων σε βάρος των κοινοτικών συναθροίσεων, δρόμοι που λειτουργούν σαν φορτοεκφορτωτικοί διάδρομοι. Παρά τα «αντισταθμιστικά»—όπως παγωτά ή γλυκά που στέλνει η ομάδα του—πολλοί νιώθουν ότι το Crescent Park έχασε τον αρχικό του χαρακτήρα και μετατράπηκε, de facto, σε προέκταση της προσωπικής περιουσίας του ιδρυτή του Facebook.
Η υπόθεση ανοίγει ευρύτερη συζήτηση για τα όρια της ιδιωτικής ισχύος σε πόλεις με στεγαστική πίεση: πού τελειώνει το δικαίωμα αξιοποίησης της περιουσίας και πού αρχίζει το συλλογικό δικαίωμα στη γειτονιά; Το Crescent Park, από case study αστικής γαλήνης, έγινε πεδίο δοκιμής για το πώς οι υπερ-επενδύσεις ενός μεμονωμένου ιδιοκτήτη μπορούν να μετασχηματίσουν μια κοινότητα—θεσμικά, κοινωνικά και, πρωτίστως, καθημερινά. Οι επόμενες κινήσεις του Δήμου θα δείξουν αν η πόλη μπορεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην προστασία του δημόσιου χώρου και την ιδιωτική πρωτοβουλία χωρίς να θυσιάσει την κοινοτική της ψυχή.