Her insan bir hikâye makinesidir
Hikâye Makinesi ismi, çocuk zihninin dünyayı algılayış biçimiyle çok örtüşüyor. Ancak masallardan ve geleneksel anlatıdan beslenen, dil oyunlarını seven bir yazar için kulağa biraz “mekanik” geliyor. Burada çocuk okurun yakınlık kurması mı öncelendi?
Hem çocuklar hem de yetişkinler için yazdığım metinlerde, söylediğiniz gibi hem içerik hem de yapısal anlamda katmanlar üreterek geleneğin, mitolojinin, en önemlisi de dilin bana sunduğu imkânları bir araya getirmeyi kıymetli buluyorum. Ayrıca, çocukları “kandırmak” ya da onların yakınlık kurması için türlü oyunlar yapmamaya da ayrıca dikkat ediyorum. Çocuklar, bizim tahmin ettiğimizden de saf ve düşünceli okurlar! “Makine” tabii ki mekanik bir tabir, fakat soyut bir olguyu somutlaştırmak adına, yani içimizdeki “hikâye anlatıcısı” olan bizi tanımlamak adına tam yerli yerinde bir karşılık olarak uyanır zihnimde. Biz uykudayken bile çalışıp rüyalar üreten, yaşama bizi tutunduran, sonsuz döngüde hiç durmadan (biz ölsek de dişlileri bir yerde, başka bir makinenin parçası olmaya devam eden) bir makine.
Hikâye Makinesi “Hikâye nasıl kurulur, ham maddesi nereden bulunur? Hayal gücü ne işe yarar?” gibi soruların cevaplarını veren bir kurmaca. Her çocuk bir hikâye makinesi midir?
Aslında her insan bir hikâye makinesidir. Her anımızda yepyeni bir hikâye kuruyoruz, sonra kendi elimizde onu bozuyoruz, başka hikâyelerin içine dalıp çıkıyoruz… Çocuklar, yetişkinlerin özlerinden budadıkları merak, hayal vb. tohumlarını daha fazla ve yoğun taşıdıkları için “gerçek” birer hikâye makinesi. Sadece bunun her an farkına varmamız gerek. Bu yüzden de kitabın arka kapak yazısında, “Hikâye Makinesi, kelimelerin gücünü keşfetmeye nereden başlayacağını çok iyi bilenlere...” yazıyor dikkatinizi çektiyse; çünkü dönüp bakınca kendine, nereden başlayacağını bilmeyen değil de bilmekten kaçanlar var, bir türlü bilmek istemeyenler var derim. Yani biz yetişkinler.
Bu kitap diliyle, çizgileriyle, renk kullanım tercihiyle sanatsal bir kitap aynı zamanda. Kitabı sanatsallaştırırken çocuğun bundan alacağı keyfi ya da çocukla sohbeti nasıl kurguladınız?
Hem yazarlık hem de çocuk kitapları editörlüğü mesleğimde, çocukların dünyasının aslında bizim bir şekilde kendimizi sınırladığımız duvarlarımızdan da öte bir evren olduğunu keşfettim, keşfetmeye de devam ediyorum. İki yıl önce de tıpkı benim gibi düşünen, hareket eden Fibula ekibiyle tanıştım ve bir parçası oldum, ne mutlu. Sadece benim kitabımda değil, ürettiğimiz her kitapta, kitabın da ötesinde bir dünya kurmak için çabalıyoruz Fibula’da. Sanırım bu yoğunlaşmamız, harika çizer dostlarla da yolumuzu kesiştiriyor. Ege, dosyayı okuduktan sonra, sanki bambaşka bir ilhamla çalıştı çizimler üzerinde. Öykünün üzerine bir öykü daha inşa etti sanatıyla. Yalnızca ben değil Ege, editörüm Esma ve tüm ekip olarak aslında Hikâye Makinesi’ni yeniden, beraber var ettik. Çocuklar da eminim ki her okuyuşlarında, kitabı yeniden ve yeniden yazacaklar, resimleyecekler. Hayatlarında birçok açıdan iz bırakacağını umduğum bu eserin yazarını, çizerini unutsalar da bir gün, ömür boyu yol arkadaşlığını yanlarında, hikâyelerinde, yaşamlarında hissedeceklerdir.
Çocuğa göre kaleme aldığınız eserlerde birbirini tekrar etmeyen, her yeni kitapta yeni bir şey deneyen bir Doğukan İşler görüyoruz. Çocuk yazınında kendi gelişiminizi nasıl değerlendiriyorsunuz?
Aslında “yeni” bir şey denediğimi söyleyemem. Ben sadece bin bir ihtimalin peşinde koşuyorum, hikâyelerimi anlatırken. İnsan olmanın en zor yanı olan, “anlatma, anlaşılma, anlaşma” sorunlarını dil üzerinden, edebiyat üzerinden, sanat üzerinden nasıl aşabiliriz ya da aşmalı mıyız, ne kadar aşabiliriz gibi soruların tek bir yanıtının olmadığını, her yanıtın kendince bir anlamı ve katmanları olduğunu ifade etmek niyetim. Dönüp dönüp aynı kaderleri yaşamanın dışında da bir ihtimal, bin ihtimal var: Her gece, hayatta kalabilmek için bir masal anlatan Şehrazat gibi her an kendine başka bir masal anlatan insanın, özellikle de çocukların bunun bir tutsaklık değil de bizi bahşedilmiş büyük bir imkân, güç olduğunu anlatabilmek belki. Bunu bazen kekeme bir çocuğunun kalbindeki akıcı sözlerle, bazen kendisine bile inanmayan Yanlış Masalcı’yla, bazen herkesin top diye tekmelediği yuvarlak nesneden sonsuz hikâyeler üreten bir hayalci çocukla…
Kitaplarınızda okuru pasif bırakmamayı, okurla diyalog halinde olmayı ve onları oyuna dahil etmeyi önemsiyorsunuz? Okuru metne katmak sizin için neden mühim?
Edebiyat, yazmak benim için aynı zamanda bir oyun alanı. Şöyle bir oyun alanı: O kaydırağın tepesine beraber çıkacağız, ben sana sen bana yardım edeceksin sevgili okur, beraber eğlenecek beraber gülecek beraber kanatacağız dizimizi. Sonra kaydıraktan kayarken, ne sen sevgili okur aşağıda kalacaksın ne ben. Vaaz vermek, keşfedilmiş bir hayatı öğütlerle anlatmak gibi bir niyetim yok. Birer slogandan, uyarı levhasından ötede bir şey yapmaya çalıştığım. Gerçekten koluna girip okurun, beraber ve gerekirse yeniden, yeniden keşfetmek hem dünyayı hem kendimi, insanı.