Խոշոր հաշվով, խաղաղության գործընթացի իմիտացիայի հետ գործ ունենք, այս պահին Թուրքիային պետք է այդ իմիտացիան. Հրանտ Միքայելյան
«Մեդիալաբի» հարցերին պատասխանում է քաղաքագետ Հրանտ Միքայելյանը
– Պարո՛ն Միքայելյան, Թուրքիայի նախագահն օրերս հայտարարել է, որ «տարիներ շարունակ խաղաղությանը կարոտ մնացած Հարավային Կովկասն այսօր պատմական ժամանակաշրջան է ապրում։ Ադրբեջանն ու Հայաստանը խաղաղության պայմանագիր կնքելուն հիմա շատ ավելի մոտ են, քան երբևէ»: Իրական հիմքեր կա՞ն այս հայտարարության համար, թե՞ սա դիվանագիտական հերթական հայտարարությունն է Էրդողանի կողմից:
– Այս հայտարարությունը կարելի է որակել որպես վերբալ ինտերվենցիա, կամ ինչպես դուք որակեցիք՝ դիվանագիտական հայտարարություն: Արդեն հինգ տարի՝ 44-օրյա պատերազմի ավարտից հետո, Թուրքիան ու Ադրբեջանը շարունակում են նույն թշնամական քաղաքականությունը Հայաստանի նկատմամբ, իսկ այս համատեքստում պետք է ցույց տան ինչ-որ առաջընթաց գոնե խոսքի մակարդակում:
2025-ի ընթացքում մի քանի քայլ ձեռնարկվել են. կարող ենք հիշել մարտի սկզբին Հաջիևի հայտարարությունը, որ խաղաղության պայմանագիրն արդեն ամփոփել են, «Թրամփի ուղու» մասին հայտարարությունը և անասնակերի տարանցումը Ադրբեջանի տարածքով դեպի Հայաստան: Թվարկածս երեք քայլն էլ որևէ առարկայական բան չեն փոխել, բայց ցույց են տվել առաջընթացի առկայություն: Այսպիսով, այս տրամաբանության մեջ էլ ես դիտարկում եմ այս հայտարարությունը:
Եթե անցյալից դեպի ապագա նայենք, ապա մի քանի խնդիր կա. նախ մենք տեսնում ենք, որ Փաշինյանի զիջումների քաղաքականությունը որոշակի ամփոփման է հասնում, որը հետևյալն է. մեծ հաշվով, Թուրքիայի ու Ադրբեջանի ուզածը եղել է Մեղրու միջանցքը, որին իրենք բավականին մոտ են ու պատրաստ են գոնե մասամբ նվազեցնել Հայաստանի նկատմամբ ճնշումը: Փաշինյանը հարցը հիմա դրել է հետևյալ կերպ, որ միջանցքի ուղղությամբ աշխատանքները սկսվելու են ընտրություններից հետո, այսինքն՝ 2026-ի երկրորդ կեսին, իսկ սա նշանակում է, իր հերթին, որ միջանցքի բացումը կապված է Փաշինյանի վերընտրվելու հետ, ու հիմա այն արտաքին խաղացողները, որոնք ուզում են, որ այդ միջանցքը բացվի, նաև պետք է աջակցեն Փաշինյանին: Այսպիսով, Փաշինյանը ներքաղաքական այս գործոնը դարձնում է արտաքին գործնական և հակառակը:
Մյուս կողմից՝ Թուրքիան ու Ադրբեջանը փորձելու են էլի լրացուցիչ առաջընթաց ցույց տալ, օրինակ՝ սահմանի մասնակի բացումով, կարելի է դիտարկել դիվանագիտական անձնագիր ունեցողների համար, իսկ այդ հնարավորությունը դիտարկվում է մինչև ընտրություններ, ու այլ փոքր քայլեր, որոնք ցույց են տալու, թե իբր առաջընթաց կա: Նաև պետք է հաշվի առնենք, որ այս քաղաքականության դիմաց ամեն անգամ նոր-նոր զիջումներ են արվում, օրինակ՝ պետական կնիքներից հանվեց Արարատի պատկերը և այլն, այսինքն՝ մենք տեսնում ենք կարևոր զիջումներ Հայաստանի կողմից այն բանի դիմաց, որ Թուրքիան միայն հայտարարություններ անի:
Այսպիսով, մենք խոշոր հաշվով խաղաղության գործընթացի իմիտացիայի հետ գործ ունենք, բայց այս պահի դրությամբ Թուրքիային պետք է այդ իմիտացիան՝ նախ որպեսզի աջակցի Փաշինյանի խաղաղության օրակարգին, այդ թվում նաև՝ ներքաղաքականորեն, երկրորդ՝ որպեսզի Արևմուտքի կողմից այն հարցերը, որոնք տրվում են բանակցությունների ընթացքում, թե ինչու առաջընթաց չկա, այս հայտարարություններով դա ցույց տա:
– Բայց անգամ Փաշինյանի վերընտրվելուց, ինչպես ասացիք՝ Մեղրու միջանցքի գործարկումից հետո Ադրբեջանը կնքելո՞ւ է այդ պայմանագիրը, թե՞ ոչ:
– Ինձ համար դա շատ հարցական է, որովհետև եթե մենք իրականում դիտարկենք խաղաղության պայմանագիրը, Ադրբեջանը նաև ուրիշ պայմաններ է դրել, օրինակ՝ Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխություն, այսպիսով՝ տեսնում ենք, որ Ադրբեջանն ամեն գնով փորձում է դնել այնպիսի պայմաններ, որպեսզի Փաշինյանը չկարողանա կատարել, իսկ կատարման պարագայում էլ արդեն ուրիշ իրավիճակ է ստեղծվում, որովհետև եթե դու գրում ես Սահմանադրություն քո թշնամու համար, ապա դա նշանակում է, որ դու դառնում ես կլիենտ պետություն: Եթե Հայաստանն ամբողջությամբ ենթարկվի, գուցե ինչ-որ առաջընթաց լինի, բայց հարցը դրվում է այսպես՝ անընդունելի զիջումներ Հայաստանի կողմից, իսկ դրա դիմաց ինչ-որ աննշան առաջընթաց այս գործընթացի մեջ:
Պայմանագրի ստորագրումը ես չեմ բացառում, չնայած քիչ հավանական եմ համարում, բայց այն, որ խաղաղությունը հաստատվի, պայմանագրից զատ, ընդհանրապես դրա հավանականությունը չեմ դիտարկում, որովհետև Ադրբեջանի թշնամական քաղաքականությունը ոչ մի օր չի դադարել. շարունակում են հայկական հուշարձանների ոչնչացումը, ռազմական ճնշումը Հայաստանի նկատմամբ, պատերազմի փաստարկը շարունակում են բանակցություններում կիրառել, ակտիվորեն զարգացնում են իրենց ռազմական ներուժը, Ադրբեջանը փակվում է արտաքին աշխարհից, շարունակում են դատել Արցախի առաջնորդներին ու պլյուս սահմանը չեն բացում:
Իսկ այդ անասնակերի անցկացումը իբր տարանցման տրամադրում, սա ոնց որ սայլի հինգերորդ անիվ լինի, այսինքն՝ եթե բեռը դուրս է գալիս Ղազախստանից, գնում է Ռուսաստանով, մտնում է Ադրբեջան ու հետո մտնում է Վրաստան, նոր հասնում Հայաստան, ապա սա, ըստ էության, ոչ մի բան է: Եթե բեռը Ադրբեջանից դուրս գա ու Նախիջևանով մտնի, ապա այդ պարագայում կարող ենք դիտարկել, թե դա Հայաստանին պե՞տք է, թե՞ չէ, իսկ այս դեպքում մենք արդյունք չունենք:
Ամփոփելով ասեմ՝ քանի դեռ պանթյուրքիզմը շարունակում է Ադրբեջանի ու Թուրքիայի արտաքին քաղաքական դոկտրինը մնալ, հնարավոր չէ Հայաստանի հետ բովանդակային խաղաղություն պատկերացնել:
Քրիստինե Աղաբեկյան
MediaLab.am
The post Խոշոր հաշվով, խաղաղության գործընթացի իմիտացիայի հետ գործ ունենք, այս պահին Թուրքիային պետք է այդ իմիտացիան. Հրանտ Միքայելյան first appeared on MediaLab Newsroom-Laboratory.