TÜRKİYE’NİN SURİYE POLİTİKASI
Suriye, Türkiye’nin en uzun sınırı komşusu, Türkiye de Suriye’nin Batı’ya açılan kapısıdır. Türkiye ile Suriye arasında yılın ilk aylarından itibaren artan diplomasi trafiği önemli başlıkları içermektedir. Türkiye’nin Suriye politikası, son on yılda önemli dönüşümler geçirmiş, kapsamlı ve çok boyutlu bir dış politika alanıdır. Hem güvenlik, hem bölgesel jeopolitik, hem de insani/ekonomik hedefler Türkiye’nin Suriye’ye yaklaşımını şekillendirmektedir. Türkiye, Suriye’deki iç savaş başladığında “açık kapı politikası” benimseyerek ve insani görevlerini yerine getirerek milyonlarca Suriyeli mülteciyi kabul etti. Ankara, bu politikayı uluslararası hukuka uygun ve insani amaçlara hizmet eden bir yaklaşım olarak tanımlamaktadır. İnsani amaçları ön plana koyan bu yaklaşım, aynı zamanda Ankara’nın uluslararası imajına da olumlu yönde katkı sağlamıştır.
Türkiye, resmi olarak Suriye’nin birleşik, egemen ve kendi toprak bütünlüğüne sahip bir devlet olarak kalmasını savunuyor ve bu yönde politikalar üretiyor. Bunun için, Ankara, Suriyeli taraflarla ve uluslararası aktörlerle diplomatik temasları sürdürmeye çalışıyor. Türkiye’nin Suriye politikası şu alt başlıklardan oluşmaktadır:
- Suriye’nin toprak bütünlüğü ve siyasi birliği,
- Her türlü terör unsurunun ortadan kaldırılması,
- Suriyeli sivillerin güvenli ve sürdürülebilir dönüşü için uygun ortam hazırlanması,
- Suriye’nin yeniden inşası ve ekonomik iş birliği,
- Bölgesel istikrarın sağlanması ve bölge ülkeleriyle koordinasyon.
2025 yılı itibarıyla Ankara ile Şam arasında diplomasi kanalları yeniden işlerlik kazanmaya başlamıştır. Türk dış politikası, Suriye’nin yeni yönetimiyle istikrar, güvenlik ve kalkınma alanlarında diyalog yolunu gündeme almıştır. Nitekim Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 2025 yılında en çok mesaiyi Suriye’de harcamıştır. 12 Ocak’ta Riyad’da düzenlenen “Suriye” başlıklı toplantıya katılan Fidan, Suriye’deki yeni yönetimini ele alırken, Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani’nin yer almasının “dönüm noktası ve tarihi bir an olduğunu” dile getirmiştir. 9 Mart’ta, Ürdün’ün başkenti Amman’da düzenlenen Beşli Güvenlik Zirvesi’nde de yer alan Fidan, özellikle terör örgütü DEAŞ/IŞİD’e yönelik müşterek operasyon ve istihbarat mekanizması kurulmasına yönelik önemli konuların çözümüne katkı sağlamayı amaçlamıştır.
Suriye’deki askeri varlığın temel gerekçesi olarak, Türkiye, terör örgütlerine (özellikle PKK/PYD/YPG) karşı hem kendi sınır güvenliğini sağlama, hem de sınır ötesi tehdidi ortadan kaldırma amacını göstermektedir. Bu kapsamda, Suriye’de sınır hattı boyunca kurulmuş “güvenli bölgeler”e, Ankara, -İdlib ve Afrin’e yönelik olarak- Zeytin Dalı, Fırat Kalkanı ve Barış Pınarı gibi bir dizi müdahaleler gerçekleştirmiştir. Suriye’nin istikrarını ve yeni yönetimin geleceğine yönelik önemli katkılar sunan Türkiye, özellikle DEAŞ/IŞİD ile mücadele sürecini önemli vurgu yapmaktadır. Fidan, aynı ay ise Suriye’nin başkenti Şam’a giderek Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile ikili temaslarda bulunmuştur. Fidan, 7 Ağustos’ta Suriye’nin başkenti Şam’a bir çalışma ziyareti de düzenledi. Fidan, 10 Kasım’da ise ABD’yi ziyaret etti ve ziyarette ABD’de Suriye Cumhurbaşkanı Şara tarafından da kabul edildi.
Türkiye, aynı zamanda İsrail’in Suriye’deki artan yayılmacı politikalarına karşı da sert tepki göstermektedir. İsrail, Aralık 2024’te eski Devlet Başkanı Beşar Esad’ın devrilmesinden bu yana Suriye’deki yeni yönetime temkinli yaklaşıyor. Şara, İsrail’le çatışmak istemediğini söylese de, İsrail güçleri, Suriye’nin güneyinde Birleşmiş Milletler tarafından denetlenen tampon bölgeyi ele geçirdi ve Şam’a ait askeri hedeflere yüzlerce hava saldırısı düzenlemeye devam etmektedir. İsrail’in artan saldırgan ve yayılmacı politikaları karşısındaki sert duruşunu göstermeye devam etmektedir. Türkiye ise, yeni yönetime her konuda desteğini göstermeye devam etmektedir. Özellikle, Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından yeni Suriye Ordusu’ndaki subay ve askeri öğrencilere eğitim verilmesi, yaptırımların kaldırımların kaldırılması ve ülkenin yeniden inşası konusunda destek sağlamaya devam etmektedir.
Bakan Fidan, yılın son Suriye ziyaretini ise Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ile Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın ile beraber gerçekleştirdi. Şam’da Suriyeli mevkidaşıyla birlikte kameralar karşısına çıkan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suriyeli yetkililerle yaptığı görüşmelerin, SDG’nin yeni Suriye ordusuna entegrasyonu, İsrail’in askeri müdahaleleri ve IŞİD’le mücadeleye odaklandığını belirtti. Konuşmasında, Türk Bakan, “Suriye’nin istikrarı, Türkiye’nin istikrarı demektir. Bu bizim için son derece önemlidir.” ifadelerine yer vermiştir. Türkiye, ABD destekli SDG’yi en başından beri bir “terör örgütü” uzantısı olarak görmektedir. SDG’nin Suriye Ordusu’na entegre edilmemesi yeni bir krizi ortaya çıkaracak ve Türkiye’yi de bu krizin içerisinde çekecektir.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile Suriyeli mevkidaşı Esad Hasan Şeybani’nin düzenlediği ortak basın toplantısında yaşanan mikrofon krizi ise ilginç bir anekdot olmuştur. İlginçtir ki, bir hata sonucunda Bakan Fidan konuşmaya devam ederken toplantı erkenden bitirilmiştir. Dışişleri Sözcüsü Öncü Keçeli, bu durumun teknik bir aksaklıktan kaynaklandığını ve Suriye tarafının özür dilediğini açıklamıştır. SDG’nin mutabakat konusunda ilerleme kaydetmeye pek niyetli olmadığını gördüklerini belirten Fidan, “Bunun sebepleri üzerinde de konuştuk. Orada SDG’nin belli faaliyetlerini İsrail ile koordinasyon içerisinde yürütüyor olması gerçeği aslında Şam ile yürütülen görüşmelerde de şu anda büyük bir engel teşkil etmekte.” ifadelerini kullanmıştır. Fidan’in Suriye ziyareti sonrasında Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ile hükümet güçleri arasında çatışmalar yaşanmıştır.
Sonuç olarak, Türkiye’nin Suriye politikası çok yönlü ve farklı iş birliği ağlarından oluşmaktadır. Özellikle güvenlik kaygıları, terörle mücadele, mülteci politikası, diplomasi ve bölgesel iş birliği gibi birden çok bileşeni içermektedir. Türkiye, Esad yönetimi sonrasında yeni yönetim ile diplomatik kanallarını ve ekonomik ilişkilerini güçlendirmeyi ve bölgesel istikrarı desteklemeyi hedeflemektedir. Bölgesel barışın sağlanması, ülkenin istikrara kavuşarak kurumların yeniden işlevsel hale gelmesi, özellikle Türkiye’de yaşanan Suriyeli vatandaşlarının gönüllü olarak vatanlarına geri dönmesinin teşvik edilmesi ve devlet dışı örgütlerin ve ya uluslararası güçlerin bölge üzerindeki müdahale kabiliyetlerinin kısıtlanması Suriye’nin geleceğinde ön plana çıkan önemli başlıklar arasında yer almaktadır.
Dr. Seda Gözde TOKATLI