Τα «κλειδιά» της ευρωπαϊκής ασφάλειας
Το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία, όποτε και αν επέλθει, θα αλλάξει ριζικά το περιβάλλον ασφάλειας στην Ευρώπη. Ηδη τα τέσσερα χρόνια πολέμου επέφεραν αλλαγές αδιανόητες για την Ευρωπαϊκή Ενωση οδηγώντας τη σε επαναπροσδιορισμό των αναγκών ασφαλείας της και των εξοπλιστικών της προτεραιοτήτων. Οι χώρες – μέλη της προχωρούν σε μακροχρόνια αναδιάρθρωση της άμυνάς τους και σε σχεδιασμό που επικεντρώνεται στην κατά το δυνατόν αυτονομία τους από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, για να μπορεί η Ευρώπη να νιώθει ασφαλής την επόμενη δεκαετία τουλάχιστον θα πρέπει να πληρωθούν κάποιες προϋποθέσεις. Μεταξύ αυτών κεντρική θέση έχουν η σχέση της με τις ΗΠΑ αλλά και η σχέση της με τη Ρωσία, καθώς και ο συνδυασμός των δύο.
Η συμφωνία που θα επιτευχθεί για τη λήξη του πολέμου στην Ουκρανία θα είναι το κλειδί για τη διαμόρφωση αυτών των σχέσεων. Οι ηγέτες της ΕΕ θα πρέπει να εξαντλήσουν κάθε μέσο ώστε η τελική συμφωνία να είναι όντως τελική, να βάζει δηλαδή τέλος στη ρωσική επιθετικότητα απέναντι στην Ουκρανία αλλά και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Μια τέτοια έκβαση δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Η Ρωσία θα μπορούσε να θέσει όρους που να μην είναι δυνατόν να γίνουν αποδεκτοί από την ΕΕ. Ποια είναι τα δεδομένα, όπως τουλάχιστον έχουν γίνει γνωστά μέχρι σήμερα;
Πρώτον, μια κακή συμφωνία για την Ουκρανία. Ακόμη και αν την αποδεχθεί υπό το βάρος των πιέσεων και της αδυναμίας της να συνεχίσει τον πόλεμο, θα παραμείνει μια κακή συμφωνία αφού θα νομιμοποιεί προσάρτηση εδαφών και de facto αλλαγή συνόρων εντός ευρωπαϊκής επικράτειας. Αυτή η αρνητική εξέλιξη αφορά την ΕΕ και το ιδανικό σενάριο θα ήταν να προσφέρει στην Ουκρανία fast track διαδικασία ένταξης ώστε τα σύνορά της να γίνουν ευρωπαϊκά σύνορα. Δεν είναι ωστόσο βέβαιο ότι θα υπάρξει ομοφωνία εντός ΕΕ για μια τέτοια κίνηση υψηλής στρατηγικής, παρότι υπάρχουν προηγούμενα, η διαιρεμένη Γερμανία και η Κύπρος.
Δεύτερον, ακόμη και χωρίς ταχεία ένταξη στην ΕΕ, η συνοριακή γραμμή διαίρεσης Ουκρανίας – Ρωσίας θα ακολουθήσει το κορεατικό μοντέλο; Θα είναι δηλαδή ένα παγωμένο σύνορο που θα φυλάσσεται από ποιους; Η συμφωνία εκεχειρίας που υπογράφηκε το 1953 μεταξύ Βόρειας και Νότιας Κορέας προέβλεπε μια αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη μεταξύ των δύο και έθεσε τέλος στη σύγκρουση. Μέχρι σήμερα δεν έχει υπογραφεί καμία ειρηνευτική συμφωνία. Είναι πιθανόν ένα τέτοιο μοντέλο να εισαχθεί στην καρδιά της Ευρώπης και τι θα σημαίνει αυτή η «τρύπα» στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας;
Με βάση αυτά τα δεδομένα, η τριγωνική σχέση ΗΠΑ – ΕΕ – Ρωσίας αποκτά κομβική σημασία. Διότι, με τις νέες συνθήκες, ΗΠΑ και Ευρώπη δεν είναι δυστυχώς στην ίδια πλευρά. Η αμερικανική ηγεσία επιθυμεί το τέλος του πολέμου προσβλέποντας στην ενίσχυση των σχέσεών της με τη Ρωσία. Οι χώρες – μέλη της ΕΕ για να αποκαταστήσουν τις σχέσεις τους με τη Ρωσία θα πρέπει να λάβουν εγγυήσεις ότι δεν θα στραφεί εναντίον μιας απ’ αυτές. Ποιος μπορεί να δώσει αυτές τις εγγυήσεις; Μέχρι σήμερα η απάντηση ήταν αυτονόητη, το ΝΑΤΟ. Εξακολουθεί να είναι; Ο γενικός γραμματέας του προειδοποιεί για πόλεμο μεγάλης κλίμακας την επόμενη πενταετία και προφανώς μιλάει μετά λόγου γνώσεως. Στο κείμενο Στρατηγικής Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ που δημοσιεύθηκε αρχές Δεκεμβρίου αναφέρεται επίσης ότι επιθυμούν να εργαστούν για την αποτροπή ενός πολέμου με τη Ρωσία στην Ευρώπη. Τι είναι πιθανότερο να συμβεί;
Ο πρόεδρος Τραμπ απέκλεισε στη συνέντευξή του στο Politico, στις 8 Δεκεμβρίου, την αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, αλλά το κείμενο Στρατηγικής Εθνικής Ασφαλείας αναφέρει ότι ο πληθυσμός κάποιων χωρών – μελών της Συμμαχίας μπορεί σε μερικά χρόνια να μην είναι αμιγώς ευρωπαϊκός, δημιουργώντας ερωτηματικά για το μέλλον της.
Καθώς λοιπόν το ευρωατλαντικό τοπίο θυμίζει όλο και περισσότερο κινούμενη άμμο, ασφαλής πρόβλεψη είναι παρακινδυνευμένη.
Υπάρχουν ωστόσο κάποιες σταθερές: οι ΗΠΑ επιθυμούν να αναλάβουν οι Ευρωπαίοι το μεγαλύτερο βάρος της άμυνάς τους. Αυτό έχει ήδη ξεκινήσει, αλλά απαιτεί χρόνο και αλλαγή παραδείγματος, με την ευρωπαϊκή οικονομία να μετασχηματίζεται σε πολεμική. Απέναντί τους έχουν μια Ρωσία ετοιμοπόλεμη. Αν η ευρωπαϊκή αποτροπή δεν είναι ικανή να τη σταματήσει, το καθεστώς Πούτιν είναι πιθανό να δοκιμάσει τις ευρωπαϊκές αντοχές με μια επίθεση σε χώρα – μέλος του ΝΑΤΟ. Αυτό το ενδεχόμενο επιχειρεί να αποτρέψει ο Ρούτε κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου. Τι άλλο θα μπορούσε να γίνει για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας;
Η εξασφάλιση πυρηνικής ομπρέλας και η εξασφάλιση τεχνολογικής υπεροχής. Και στα δύο οι ΗΠΑ υπερτερούν. Οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να τους τα ζητήσουν προσφέροντας ανταλλάγματα. Ποια θα ήταν αυτά;
Η Ουάσιγκτον ζητεί από την Ευρώπη πλήρη ευθυγράμμιση στο μέτωπο με την Κίνα, άρα περιορισμό των σχέσεων που η τελευταία αναπτύσσει με χώρες της ΕΕ, και κυρίως με τη Γερμανία. Ζητεί επίσης άρση των ελέγχων για τις αμερικανικές εταιρείες υψηλής τεχνολογίας και τεχνητής νοημοσύνης. Και επειδή ο σύγχρονος πόλεμος διεξάγεται με τα μέσα αυτά, η πίεση προς την ΕΕ θα είναι μεγάλη. Οπως και η άσκηση επιρροής με τα ίδια μέσα για να έρθουν στην εξουσία δυνάμεις φιλικότερες προς την ιδεολογία Τραμπ.