Эронда намойишлар сусайди: интернет ўчди, қўрқув кучайди
Эронда минглаб одамлар ҳаётига зомин бўлган норозилик намойишларининг шафқатсизларча бостирилиши ортидан айрим ҳудудларда кўчалардаги ҳаракат анча сўнган. The Wall Street Journal қайд этишича, қаттиқ босим, қонли тўқнашувлар ва алоқа чекловлари натижасида намойишлар фаоллиги пасайгани ҳақида сигналлар кўпаймоқда.
Human Rights Activists in Iran ташкилоти 14 январ куни текширишга муваффақ бўлган янги норозилик намойишлари сони нолга тушиб қолганини маълум қилди. Ҳуқуқ ҳимоячилари бу ҳолатни, биринчи навбатда, жиддий алоқа чекловлари билан боғламоқда: айрим жойларда телефон тармоқлари узилиши, интернетнинг ўчирилиши каби омиллар воқеликни тўлиқ баҳолашни қийинлаштиряпти.
Гуруҳ маълумотларига кўра, ҳозиргача 2600 нафардан ортиқ инсон ҳалок бўлгани ва 18 мингдан зиёд киши ҳибсга олингани тасдиқланган. Нашр билан суҳбатлашган Европа ва Яқин Шарқдаги айрим расмийлар ҳам норозилик “тўлқини” бироз пасайганини таъкидлаган.
Қайд этилишича, саккизинчи кун давом этаётган интернет ўчирилиши бутун мамлакат бўйлаб намойишлар кўламини аниқлашни жуда мушкул қилиб қўйган. Одамлар ахборот алмашинувидан узилса, кўчадаги ҳаракат ҳам тарқоқлашади — айниқса босим кучли бўлса. Айрим эронликлар “даҳшатли сукунат” ҳақида гапирмоқда: гўё шаҳарларда ҳаёт бор, лекин одамлар кўчага чиқишдан чўчийди, ҳавода хавотир осилиб тургандай.
Халқаро инқироз гуруҳи таҳлилчиси Али Воиз бу сукунатнинг сабабини очиқ айтган:
«Режим қонли ҳаммом уюштирди. Улар мислсиз куч билан темир муштини туширди. Бу намойишчилар орасида тийиб турувчи таъсир кўрсатади».
Шу билан бирга, WSJ билан суҳбатлашган экспертлар сукунат узоққа чўзилмаслиги мумкинлигини ҳам истисно қилмайди. Уларнинг фикрича, бу танаффус кўпроқ вақтинчалик: чунки кўпчиликнинг ҳокимиятга нисбатан ғазаби сўнмаган, иқтисодий муаммолар эса ҳамон оғриқли нуқта бўлиб қолмоқда. Ҳукумат эса айнан оммавий норозиликка олиб келган иқтисодий илдизларни тез ва самарали ҳал қилиш йўлини топиши қийин экани таъкидланяпти.
Бу ҳолатни маҳаллий аҳоли ҳам ҳис қилаётгани айтилган. Теҳронликлардан бири 8 январ куни пойтахтда намойишлар авж олганида кўчаларга чиққанини, шаҳар шимолидаги Пунак туманида юзлаб одамлар шиорлар айтиб юрганини эслаган. Аммо орадан кўп ўтмай, унинг таъбири билан айтганда, Теҳрон “жимликка чўккан”. Чоршанба кечқурун кўчалар сокин бўлган, гарчи ҳафта давомида айрим ҳудудларда майда тўқнашувлар ҳам кузатилган бўлса-да.
Энг баҳсли жиҳатлардан бири — қурбонлар ва ҳибсга олинганлар сони. Бу рақамлар ҳозирча расман эълон қилинмаган. Расмийлар эса тартибсизликлар ортида АҚШ ва Исроил турганини даъво қилиб келмоқда.
Хулоса битта: ҳозир Эронда кўчалар тинчроқ кўринаётган бўлиши мумкин, лекин бу “масала ҳал бўлди” дегани эмас. Интернет ўчган жойда овоз ҳам ўчади, лекин сабаблар ўчмайди. Шунинг учун вазият ҳар қандай пайтда яна қўзғалиши эҳтимоли сақланиб турибди.