Προσδόκιμο ζωής: Πιο καθοριστικός παράγοντας το DNA

Η γενετική φαίνεται να παίζει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στη διάρκεια ζωής του ανθρώπου απ’ ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες. Nέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science δείχνει ότι το DNA καθορίζει περίπου το 55% της διακύμανσης στο προσδόκιμο ζωής, ποσοστό υπερδιπλάσιο από τις προηγούμενες εκτιμήσεις των 20%-25%.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Επιστημών Weizmann του Ισραήλ, με επικεφαλής τον υποψήφιο διδάκτορα Ben Shenhar και τον καθηγητή Uri Alon. Οι επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα από μελέτες διδύμων στη Σουηδία και τη Δανία, χρησιμοποιώντας μαθηματικά μοντέλα που απέκλεισαν θανάτους λόγω εξωτερικών αιτιών, όπως ατυχήματα ή λοιμώξεις.

Η σημασία της διάκρισης μεταξύ εξωγενούς και ενδογενούς θνησιμότητας

Το κλειδί της αναθεωρημένης εκτίμησης βρίσκεται στη διάκριση ανάμεσα στην «εξωγενή» θνησιμότητα —που προέρχεται από εξωτερικούς παράγοντες— και την «ενδογενή», η οποία σχετίζεται με τη βιολογική φθορά λόγω γήρανσης. Οι παλαιότερες μελέτες δεν είχαν κάνει αυτόν τον διαχωρισμό, μειώνοντας έτσι την εκτιμώμενη επίδραση της γενετικής στη μακροζωία.

«Οι παλαιότερες μελέτες σε δίδυμα χρησιμοποιούσαν στατιστικές μεθόδους κατάλληλες για χαρακτηριστικά όπως το ύψος ή η αρτηριακή πίεση, τα οποία δεν επηρεάζονται από την εξωγενή θνησιμότητα», εξήγησε ο Alon. «Ωστόσο, η μέση διάρκεια ζωής επηρεάζεται από αυτήν, και επειδή η αιτία θανάτου δεν καταγραφόταν, δεν λαμβανόταν υπόψη στην ανάλυση».

Σύγκλιση με άλλα φυσιολογικά χαρακτηριστικά

Η νέα εκτίμηση φέρνει την κληρονομισιμότητα της ανθρώπινης διάρκειας ζωής πιο κοντά σε εκείνη άλλων πολύπλοκων φυσιολογικών χαρακτηριστικών, τα οποία συνήθως εμφανίζουν περίπου 50% γενετικό προσδιορισμό. Τα ευρήματα συνάδουν επίσης με αποτελέσματα από έρευνες σε πειραματόζωα.

Σε συνοδευτική ανάλυση, οι Daniela Bakula και Morten Scheibye-Knudsen από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης σημείωσαν ότι «μια ουσιαστική γενετική συμβολή ενισχύει το σκεπτικό για ευρείας κλίμακας προσπάθειες αναγνώρισης παραλλαγών που σχετίζονται με τη μακροζωία και τη σύνδεσή τους με βιολογικά μονοπάτια της γήρανσης».

Η αναζήτηση των γονιδίων της μακροζωίας

Μέχρι στιγμής, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει ορισμένα γονίδια που σχετίζονται με τη μακροζωία, όπως τα FOXO3, APOE και SIRT6. Ωστόσο, όπως παρατηρεί ο Eric Verdin, πρόεδρος του Buck Institute for Research on Aging, λίγες γενετικές παραλλαγές έχουν βρεθεί κοινές μεταξύ των εκατονταετών. «Η αναζήτηση δεν έχει αποδώσει πλούσια αποτελέσματα», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Ο τρόπος ζωής εξακολουθεί να μετράει

Παρά τον καθοριστικό ρόλο της γενετικής, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι σχεδόν το μισό του προσδόκιμου ζωής εξακολουθεί να εξαρτάται από περιβαλλοντικούς παράγοντες και τον τρόπο ζωής. Ο Alon ανέφερε ότι υγιεινές συνήθειες, όπως η άσκηση, η σωστή διατροφή και οι κοινωνικές σχέσεις, μπορούν να μεταβάλουν το γενετικά καθορισμένο προσδόκιμο ζωής έως και πέντε χρόνια.

«Η γενετική δεν είναι κάτι οριστικό», τόνισε. Κάποιος που έχει προδιάθεση να ζήσει 80 χρόνια μπορεί να φτάσει τα 85 με υγιεινές επιλογές ή να περιορίσει το προσδόκιμό του στα 75 με ανθυγιεινές. «Αλλά οι υγιεινές συνήθειες δεν θα σας πάνε από τα 80 στα 100 αν η γενετική σας λέει 80».

Ο S. Jay Olshansky, αναπληρωτής καθηγητής επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις στο Σικάγο, σχολίασε με σαφήνεια: «Δεν έχετε τόσο έλεγχο όσο νομίζετε».