Ο χρυσός του πολέμου: Πώς η Ρωσία λεηλατεί το υπέδαφος του κατεχόμενου Λουγκάνσκ
Η Ρωσία φαίνεται να ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο οικονομικής εκμετάλλευσης των κατεχόμενων ουκρανικών εδαφών, αυτή τη φορά μέσω της εξόρυξης χρυσού στην περιοχή του Λουγκάνσκ. Σύμφωνα με ουκρανικές πηγές, οι ρωσικές αρχές έχουν εγκρίνει τέσσερις άδειες για έρευνα και εξόρυξη χρυσού, καθώς και για εκμετάλλευση χαλκού και ψευδαργύρου, στην περιφέρεια Αντρατσιτίφσκι, μια περιοχή που βρίσκεται υπό σχεδόν πλήρη ρωσικό έλεγχο.
Όλες οι άδειες έχουν συγκεντρωθεί σε μία και μόνο εταιρεία: τη Severnaya Mining and Extraction Company LLC, η οποία αποκτά ουσιαστικά μονοπώλιο σε μια έκταση που ξεπερνά τα 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Ουκρανικοί θεσμοί καταγγέλλουν ότι η εταιρεία λειτουργεί ως «τεχνικός βραχίονας» της Μόσχας σε προσωρινά κατεχόμενα εδάφη, με ελάχιστες ή ανύπαρκτες υποχρεώσεις σε ό,τι αφορά την περιβαλλοντική προστασία και την κοινωνική ευθύνη.
Το Κέντρο Εθνικής Αντίστασης της Ουκρανίας κάνει λόγο για «παράνομη εκμετάλλευση του υπεδάφους», υποστηρίζοντας ότι οι άδειες παραχωρήθηκαν με διαδικασίες-εξπρές, χωρίς δημόσια διαβούλευση, χωρίς ανεξάρτητους ελέγχους και με καθεστώς πλήρους αδιαφάνειας.
Η τοπική κοινωνία, όπως αναφέρεται, δεν έχει καμία ουσιαστική ενημέρωση για το εύρος και τις συνέπειες των εξορυκτικών δραστηριοτήτων.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο τρόπος εξόρυξης. Ουκρανοί αναλυτές και κρατικές στατιστικές υπηρεσίες προειδοποιούν ότι η Ρωσία χρησιμοποιεί «φθηνές και επιθετικές τεχνολογίες», όπως η εκχύλιση με κυάνιο και η χρήση υδραργύρου.
Πρόκειται για μεθόδους που θεωρούνται εξαιρετικά επικίνδυνες για το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία, καθώς μπορούν να οδηγήσουν σε μαζική ρύπανση υδάτινων πόρων και εδαφών.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αυτές, οι τοξικές ουσίες είναι πιθανό να εισέλθουν στα υπόγεια νερά και στα τοπικά ποτάμια, καθιστώντας το νερό ακατάλληλο ακόμη και για τεχνική χρήση. Παράλληλα, τα ορυχεία και οι γεωτρήσεις ενδέχεται να μετατραπούν σε μόνιμες πηγές χρόνιας δηλητηρίασης για τον άμαχο πληθυσμό, με αυξημένο κίνδυνο για νεφρικές και ηπατικές παθήσεις, καρκίνους, βαριές αλλεργίες και καρδιαγγειακά προβλήματα.
Ακόμη πιο ανησυχητικές είναι οι προβλέψεις για τη γεωργία. Η συσσώρευση βαρέων μετάλλων, όπως κάδμιο, μόλυβδος και αρσενικό, απειλεί να καταστήσει μεγάλες εκτάσεις αγροτικής γης ακατάλληλες για καλλιέργεια επί δεκαετίες. Ουκρανικές υπηρεσίες προειδοποιούν ότι ορισμένες περιοχές κινδυνεύουν να μετατραπούν σε «οικολογικά νεκρές ζώνες», με μακροχρόνιες συνέπειες για την οικονομία και τη βιωσιμότητα της περιοχής.
Το ζήτημα της εξόρυξης χρυσού στο Λουγκάνσκ συνδέεται άμεσα και με τις οικονομικές ανάγκες της Ρωσίας. Από την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, η Ρωσία έχει πουλήσει περίπου το 57% των αποθεμάτων χρυσού του Εθνικού Ταμείου Πλούτου για να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο.
Παράλληλα, το Κίεβο καταγγέλλει ότι το 2025 η Μόσχα αφαίρεσε και πούλησε ως «ρωσικό» πάνω από δύο εκατομμύρια τόνους ουκρανικών σιτηρών από κατεχόμενες περιοχές.
Η περιοχή του Λουγκάνσκ βρίσκεται σήμερα υπό ρωσικό έλεγχο σε ποσοστό σχεδόν 99% και θεωρείται από τη Μόσχα μέρος της αυτοαποκαλούμενης «Λαϊκής Δημοκρατίας του Λουγκάνσκ». Αν και δεν αποτελεί την κύρια χρυσοφόρο ζώνη της Ουκρανίας, η στρατηγική σημασία της αυξάνεται όσο η Ρωσία αναζητά νέες πηγές πολύτιμων μετάλλων για να στηρίξει την πολεμική της προσπάθεια.
Για το Κίεβο, η εξόρυξη αυτή δεν είναι απλώς ένα οικονομικό ζήτημα, αλλά ακόμη ένα εργαλείο κατοχικής πολιτικής: «Επιταχυνόμενη άντληση πόρων, καταστροφή του περιβάλλοντος και αποδυνάμωση των βασικών συνθηκών ζωής των πολιτών». Μια πρακτική που, όπως καταγγέλλεται, αφήνει πίσω της όχι μόνο οικονομική λεηλασία, αλλά και ένα βαρύ οικολογικό και ανθρωπιστικό αποτύπωμα.