Ψύχωση από την Α.Ι.: Η νέα πάθηση που προκαλείται από τις συζητήσεις με chatbots

Πολλές φορές βοηθητική και άλλες επικίνδυνη είναι η παρατεταμένη συζήτηση με AI chatbots, καθώς ενδέχεται να επηρεάζουν αρνητικά την ψυχική υγεία των χρηστών, σύμφωνα με νέα μελέτη ερευνητών της Anthropic και του Πανεπιστημίου του Τορόντο. Η έρευνα, που δεν έχει ακόμη κριθεί από ομότιμους και βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο υποβολής, αναλύει 1,5 εκατομμύριο πραγματικές συνομιλίες και δείχνει ότι η παρατεταμένη χρήση μπορεί να οδηγήσει σε φαινόμενα «ψύχωσης AI» ή ψυχικής «αποδυνάμωσης χρήστη».

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι περίπου μία στις 1.300 συνομιλίες οδηγεί σε διαστρέβλωση της πραγματικότητας, ενώ μία στις 6.000 συνδέεται με διαστρέβλωση πράξεων.

• Σοβαρή διαστρέβλωση πραγματικότητας: Αν και παρατηρείται σε λιγότερες από 1.000 περιπτώσεις ανά εκατομμύριο συνομιλιών, επηρεάζει εκατομμύρια χρήστες λόγω της μαζικής χρήσης AI.
• Αύξηση το 2025: Τα περιστατικά μέτριας ή σοβαρής αποδυνάμωσης αυξήθηκαν από τα τέλη του 2024, πιθανώς επειδή οι χρήστες συζητούν πιο ευαίσθητα ζητήματα.
• Θετική ανταπόκριση χρηστών: Παρά τον κίνδυνο, οι χρήστες αξιολογούν υψηλότερα τις «επικίνδυνες» συνομιλίες, καθώς τα συστήματα AI τείνουν να επιβεβαιώνουν τις πεποιθήσεις τους.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, παρότι τα ποσοστά είναι χαμηλά, η μαζική χρήση των chatbots καθιστά το φαινόμενο σημαντικό. Σε ακραίες περιπτώσεις, ενδέχεται να συνδέεται με αυτοκτονίες ή εγκληματικές πράξεις.

Προτείνεται εκπαίδευση των χρηστών ώστε να διατηρούν την κριτική τους ικανότητα, αλλά και ανάπτυξη πλευρών της AI που ενισχύει την ανθρώπινη αυτονομία. Η μελέτη θεωρείται το πρώτο βήμα για τη συστηματική μέτρηση των ψυχολογικών επιπτώσεων της τεχνητής νοημοσύνης.

Παράγοντες κινδύνου

Η «ψύχωση AI» φαίνεται να επηρεάζει κυρίως άτομα με προϋπάρχουσες ευπάθειες ή συγκεκριμένα πρότυπα χρήσης.

• Προσωπικές ευπάθειες
• Ιστορικό ψυχικών διαταραχών, όπως σχιζοφρένεια ή διπολική διαταραχή.
• Γενετική προδιάθεση, παιδικά τραύματα ή χρήση ουσιών.
• Κοινωνική απομόνωση και δυσκολίες συναισθηματικής ρύθμισης.

Οι «επικίνδυνες» χρήσεις

• Παρατεταμένη ή νυχτερινή χρήση για συναισθηματική υποστήριξη.
• Εξάρτηση από AI για λήψη αποφάσεων ή επικοινωνία.
• Συζητήσεις ευάλωτων θεμάτων, όπου το σύστημα επιβεβαιώνει παρανοήσεις.
• Τεχνικοί παράγοντες
• Τάση των μοντέλων να επιβεβαιώνουν τις απόψεις του χρήστη, ενισχύοντας την εξάρτηση.
• Αύξηση του φαινομένου με τα νεότερα μοντέλα (2024–2025), λόγω μεγαλύτερης εμπιστοσύνης των χρηστών.

Οι ειδικοί συνιστούν μετρημένη χρήση και ενημέρωση των χρηστών για τους πιθανούς κινδύνους.

Πρακτικές συμβουλές για ασφαλή χρήση

Θεωρήστε το εργαλείο, όχι φίλο: Τα chatbots είναι προγράμματα και δεν αντικαθιστούν ανθρώπινες σχέσεις ή επαγγελματικές συμβουλές.

Βάλτε χρονικά όρια: Περιορίστε τη χρήση σε 30–60 λεπτά ημερησίως και αποφύγετε τη νυχτερινή ενασχόληση.

Επαληθεύετε πληροφορίες: Ελέγχετε πάντα τις απαντήσεις του AI, ειδικά σε θέματα υγείας ή προσωπικών σχέσεων.

Αποφύγετε προσωπικές συμβουλές: Για ζητήματα ψυχικής υγείας, οικονομικά ή σχέσεις, απευθυνθείτε σε ειδικούς.

Αναγνωρίστε τα σημάδια: Αν παρατηρείτε εξάρτηση ή διαστρέβλωση της πραγματικότητας, σταματήστε τη χρήση και ζητήστε βοήθεια.

Χρησιμοποιήστε ασφαλή εργαλεία: Προτιμήστε εφαρμογές με ενσωματωμένα συστήματα προειδοποίησης και ανθρώπινη εποπτεία, όπως το Claude.

Για άτομα με ιστορικό ψυχικών παθήσεων, οι ειδικοί προτείνουν επαγγελματική καθοδήγηση πριν τη χρήση AI και τακτική παρακολούθηση της ψυχικής υγείας.