Рамазон ойининг бошланиши айрим давлатларда нима учун фарқ қилмоқда?
Саудияда ҳилол кўрилди, бошқа юртларда эса йўқ. Шу ҳолатда “кимники тўғри, қайси қарорга амал қиламиз?” деган савол ҳар йили Рамазон арафасида қайта-қайта кўтарилади. Бу сафар ҳам жамоатчиликда шундай савол пайдо бўлди ва Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво маркази унга аниқ, тушунарли жавоб берди.
Фатво маркази биринчи навбатда бир муҳим ҳақиқатни эслатади: ҳилол (янги ой) Ернинг ҳамма нуқтасида бир вақтнинг ўзида кўринмайди. Унинг кўриниши Қуёшдан қанча узоқлашгани, уфқдаги баландлиги, ҳаво очиқ-ноаниқлиги каби омилларга қаттиқ боғлиқ. Шунинг учун бир жойда ой кўринади, бошқа жойда эса умуман кўринмаслиги табиий ҳол.
Мутахассислар тушунтиришича, ҳилолни кўриш эҳтимоли кўпроқ Шимолий Америка тарафларда бўлади, энг паст эҳтимол эса Ер шарининг шарқий қисмида кузатилади. Демак, “Саудияда кўринди” дегани автоматик равишда “ҳамма ерда кўринган” дегани эмас.
Шу сабабдан 17 феврал кечаси аксар мамлакатларда ҳилол кўринмаган ва Шаъбон ойини 30 кунга тўлдириш тўғри бўлган. Саудия Арабистонида эса “ҳилол кўринди” деган хабарга таянилгани учун у ерда ва унга эргашган айрим давлатларда Рамазон эртароқ бошланган.
Энди энг асосий нуқта — амалий қарор. Фатво маркази бу каби вазиятда энг тўғри йўлни шундай белгилайди: ҳар бир юрт ўз муфтийси ва ўзининг расмий диний идораси чиқарган фатвога амал қилиши керак. Яъни, тортишувга киришиш, “фалон давлатда бошланди, нима учун бизда бошланмади?” деган гаплар билан жамоани бўлиштиришдан кўра, ҳар ким ўз юртида қабул қилинган қарор атрофида бирлашса, яхшилик устида бўлади.
Эслатиб ўтамиз, Саудия Арабистони Олий суди 18 феврални Рамазон ойининг биринчи куни деб эълон қилган ва ўша кечадан таровиҳ намозлари бошланган. Шу хабарлар ортидан саволлар кўпайгани табиий.
Ўзбекистонда эса Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво маркази 17 феврал куни ҳилол кўринмагани сабабли, Рамазон ойининг биринчи куни 19 февралга тўғри келиши ҳақида қарор қабул қилинганини маълум қилди. Шу билан бирга, Марказий ва Шарқий Осиё давлатлари ҳамда Европадаги кўплаб мусулмон жамоалари ҳам 19 феврални Рамазоннинг илк куни сифатида эълон қилди.
Хулоса оддий: ойни “бир хил кўрамиз” деб тортишиш эмас, бир-биримизни тушуниш муҳим. Ҳар ким ўз юртидаги расмий қарорга амал қилса, Рамазон ҳам тинч, ҳам баракали ўтади.