Δημογραφικό και στεγαστικό – Το στοίχημα του εσωτερικού νόστου

«Ο μισός μισθός πάει στο νοίκι» παραπονιέται ένας 35άρης στο Χαλάνδρι, δίχως απαραίτητα να συνειδητοποιεί ότι μοιράζεται το ίδιο πρόβλημα με έξι στους δέκα Ελληνες που ζουν στις μεγάλες πόλεις και κάποια νησιά, καθώς επίσης και με δεκάδες εκατομμύρια Ευρωπαίων.

Για το σοβαρότατο ζήτημα της προσιτής στέγης η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκκινήσει μια πραγματική εκστρατεία που στοχεύει να μειώσει το κόστος στέγασης, με πολιτικές όπως η επιδότηση ενοικίου στις μεγάλες πόλεις, ή η χρηματοδότηση ανέγερσης κτιρίων «κοινωνικής κατοικίας», από τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα. Τις πολιτικές αυτές υποστηρίζουν η ελληνική κυβέρνηση και οι Περιφέρειες της χώρας, ανακατανέμοντας κοινοτικούς και εθνικούς πόρους υπέρ του «affordable housing».

Σε ένα παράλληλο – πιο επαρχιακό – σύμπαν, η πρόσφατη απογραφή πληθυσμού επιβεβαίωσε την κοινή αίσθηση, ότι η ελληνική περιφέρεια αδειάζει με ταχύτατους ρυθμούς, ακολουθώντας την παγκόσμια τάση της υπερσυγκέντρωσης στα μεγάλα αστικά κέντρα. Ενα ζήτημα που οφείλεται σαφέστατα στη μείωση των γεννήσεων, πρωτίστως, όμως, στη μετακίνηση νεαρών ενηλίκων από τα χωριά και τις μικρομεσαίες πόλεις, προς την Αθήνα, ή τη Θεσσαλονίκη, για λόγους σπουδών και εργασίας.

Ενόψει αυτής της παγκόσμιας – και σίγουρα ευρωπαϊκής και ελληνικής – παθογένειας, ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν, Raffaele Fitto, τον περασμένο Οκτώβριο αναφέρθηκε εμφατικά στο δικαίωμα να μείνεις στον τόπο σου – «the right to stay», γεννώντας ένα ψήγμα ελπίδας για μια στρατηγική προσπάθεια δημογραφικής θωράκισης της υπαίθρου.

Το ενδιαφέρον είναι ότι μιλούμε για δύο προβλήματα με διαφορετικά συμπτώματα μεν, την ακρίβεια και την ερήμωση, με μία απολύτως κοινή αιτία δε, την εσωτερική μετανάστευση. Και αυτό γεννά κρίσιμα ερωτήματα.

• Αποτελεί βιώσιμη πολιτική να προσπαθείς μέσω επιδοτήσεων ενοικίου να κάνεις πιο οικονομική την κατοικία στα μητροπολιτικά κέντρα, τη στιγμή που ο πληθυσμός τους αυξάνεται με ταχύτερους ρυθμούς από τις διαθέσιμες κατοικίες, πηγαίνοντας κόντρα, δηλαδή, στον θεμελιώδη κανόνα προσφοράς – ζήτησης; Και μάλιστα ενόσω οι τιμές που μπορούν να εξασφαλίσουν οι ιδιοκτήτες ακινήτων είναι – ελέω βραχυχρόνιας μίσθωσης, Golden Visa και άλλων πηγών εξωγενούς ζήτησης- απείρως υψηλότερες από αυτές που μπορεί να διαθέσει για τη στέγασή του ο μέσος και δη ο νέος πολίτης-εργαζόμενος-οικογενειάρχης;
• Τι πιθανότητες υπάρχουν να αντιμετωπιστεί πραγματικά το δημογραφικό της επαρχίας, αν δεν δοθούν ουσιαστικοί λόγοι στις πιο δυναμικές ηλικίες να την επιλέξουν ως τόπο διαμονής;

Ενόψει αυτών των προφανών αδιεξόδων, καλλιεργείται αβίαστα η σκέψη για μια κοινή τους αντιμετώπιση «στην πηγή». Μια αντιμετώπιση που θα έχει ως στόχο να ενθαρρύνει έμπρακτα τη μετάβαση ή επιστροφή ιδίως των νέων στην επαρχία και θα οδηγεί αφενός στην τόνωση της ελληνικής περιφέρειας, αφετέρου στην καθήλωση του κόστους διαβίωσης στις μεγαλουπόλεις.

Πιο συγκεκριμένα, οι πόροι της προσιτής στέγης μπορούν να διοχετευθούν πρωτίστως σε μέτρα – κίνητρα που θα επιτρέπουν στους νέους να ζήσουν στην επαρχία, είτε εργαζόμενοι εκεί όπου πλέον θα ζουν, είτε κρατώντας τις δουλειές τους στη μεγάλη πόλη όπου ζούσαν μέχρι τώρα. Τέτοια μέτρα θα ήταν:

• επιδότηση και θεσμική-τεχνολογική διευκόλυνση της τηλεργασίας
• περαιτέρω ανάπτυξη των δικτύων σταθερής τροχιάς, όπως ο προαστιακός σιδηρόδρομος
• ισχυρά επενδυτικά κίνητρα για τη δημιουργία θέσεων εργασίας στην περιφέρεια
• επιδότηση ενοικίου στην επαρχία. (Εδώ να σημειώσουμε είναι πιο αποτελεσματικό να επιδοτείς π.χ. το 30% σε ενοίκια των 500 ευρώ παρά σε ενοίκια των 800 ευρώ. Και βέβαια, αν η πολιτική πετύχει, προοδευτικά η αγορά θα οδηγηθεί με φυσικό τρόπο σε μείωση των τιμών και στις μεγαλουπόλεις.)

Κοντολογίς, κάθε ευρώ που σήμερα διατίθεται σχεδόν αλυσιτελώς σε έναν φαύλο κύκλο επιδότησης στέγης στα ολοένα αυξανόμενα ενοίκια των μεγάλων αστικών κέντρων, θα πιάσει πολύ περισσότερο τόπο αν επενδυθεί στην ενθάρρυνση της ζωής στην επαρχία. Μια τέτοια γενναία στρατηγική επιλογή θα μπορούσε να συμβάλει όχι μόνο στη δημογραφική προστασία της ελληνικής περιφέρειας, αλλά και στην αποκλιμάκωση του κόστους ζωής στο Κέντρο.

Σε κάθε περίπτωση μιλάμε για δύσκολους στόχους, που απαιτούν μεγάλη προσπάθεια, αλλά και που θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα ζωής και το μέλλον των νέων ανθρώπων. Μιλάμε για στόχους που θα κρίνουν το μεγάλο στοίχημα του εσωτερικού νόστου.

Ο Φάνης Χ. Σπανός είναι περιφερειάρχης Στερεάς Ελλάδας και γενικός γραμματέας Ενωσης Περιφερειών.