Περί ισχύος

Γενικά η ισχύς είναι ένα πολύ σχετικό θέμα. Εναντι ενός ισχυρού εξάλλου υπάρχει πάντα κάποιος που είναι πιο ισχυρός. Κι αν υπήρχαν διεθνείς κανόνες σε αυτό που ονομάζουμε και λέμε ουσιαστικά Διεθνές Δίκαιο ήταν ακριβώς για να γίνει μια σύνθεση και μια ισορροπία μεταξύ δυνάμεων που είχαν περιφερειακή ή μια πιο μεσαία ισχύ με δυνάμεις που εκ των πραγμάτων επέβαλλαν τους όρους τους και ήταν πιο ισχυρές. Υπό αυτή την έννοια η αλληλουχία και το πλέγμα των διεθνών κανόνων – παρότι και αυτά μεταβάλλονται μέσα στην ιστορικότητα και μέσα στο κάθε πλαίσιο – είναι ένα μεγάλο κεκτημένο. Οχι απλώς της Ευρώπης, όχι απλώς της συλλογικής Δύσης, αλλά ενός κόσμου που δεν επέτρεπε εξόφθαλμες παρεμβάσεις, επεμβάσεις και συνθήκες ισχύος έναντι άλλων κρατών.

Βεβαίως όλα αυτά τα χρόνια ζήσαμε πολλές εκ των παρεμβάσεων αυτών εξόφθαλμες, απροκάλυπτες, που μετέβαλλαν και διατάρασσαν το όποιο ισορροπιστικό πλαίσιο. Ηταν πάντα όμως στο χέρι της Ευρώπης κατ’ αρχάς και των χωρών της Δύσης να βρίσκουν εκείνες τις επαφές και εκείνα τα σημεία πάνω στα οποία να συγκλίνουν και να συναποφασίζουν πως υπάρχουν κόκκινες γραμμές και πως τέλος πάντων οι εδαφικές κυριαρχίες είναι ζητήματα ιερά που δεν σηκώνουν αναθεωρήσεις. Δεν τα σκεφτόμαστε αυτά στο σημερινό σημείωμα απλώς και μόνο με την απροκάλυπτη επέμβαση των Αμερικανών στα της Βενεζουέλας και με την απαγωγή του δικού της ηγέτη. Τα σκεφτόμαστε ως προς μια συνολική θεώρηση πάνω στα σημερινά γεωπολιτικά δρώμενα τα οποία, όπως φαίνεται, μπαίνουν όχι απλώς σε μια νέα ρευστοποίηση αλλά και σε μια συνθήκη όπου οι αιφνιδιασμοί θα είναι στο κυρίαρχο μενού.

Αν βλέπουμε, για παράδειγμα, αναβιώσεις τύπου δόγματος Μονρόε, είναι πολύ πιθανό να αρχίσουμε να βλέπουμε σταδιακά και καταργήσεις συμφωνιών και συνθηκών όπως εκείνη της Λωζάννης. Και η Λωζάννη, για να μην προτρέχουμε, δεν αφορά απλώς και μόνο τα ελληνοτουρκικά, αλλά μια συνολικότερη συνθήκη γειτνίασης της πρώην Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και νυν Τουρκίας με άλλα γειτονικά κράτη, όπως για παράδειγμα η Συρία. Ολες αυτές οι συμφωνίες και όλες αυτές οι συνθήκες είχαν υπάρξει ως αποτέλεσμα ενός συσχετισμού δύναμης αλλά και ενός συγκεκριμένου τρόπου πάνω στον οποίο μεγάλες και μικρές δυνάμεις αποφάσιζαν και συμφωνούσαν σε ένα πλαίσιο.

Ο νόμος της ζούγκλας είναι κάτι το επικίνδυνο και το ξέρουμε από το σχολείο, το βιώνουμε στις κοινωνίες, και αυτό που λέγεται παράβαση και bullying είναι εκ των πραγμάτων κάτι το οποίο διαρρηγνύει τους κοινωνικούς ιστούς και τις κοινωνικές ισορροπίες. Κανείς σήμερα θα μπορούσε να αναζητήσει τη χρησιμότητα διεθνών οργανισμών και οργάνων όπως για παράδειγμα ο ΟΗΕ. Το ερώτημα είναι αν η ανθρωπότητα είναι σε θέση να επινοήσει και να συγκροτήσει νέους διεθνείς θεσμούς ή αν αυτοί θα είναι το αποτέλεσμα μεγάλων συγκρούσεων και νέων συσχετισμών στη γεωπολιτική σκακιέρα.