Κράτος σε μπλακάουτ
Το μπλακάουτ στο FIR Αθηνών πριν από λίγες ημέρες ανέδειξε κάτι που συχνά συζητιέται, άλλοτε σιγοψιθυρίζεται και σε κάθε περίπτωση είναι υπαρκτό: την επάρκεια των θεσμών της χώρας. Τη στιγμή που γράφεται το σημερινό «Ατυχήσαμε» δεν γνωρίζουμε ακόμη γιατί συνέβη το περιστατικό, δεν είμαστε βέβαιοι ότι δεν θα επαναληφθεί, ενώ ο φόβος ότι μια νέα διακοπή θα μπορούσε να οδηγήσει σε δυστύχημα είναι διάχυτος.
Ο αρμόδιος οργανισμός διερεύνησης τέτοιων περιστατικών, ο περιβόητος ΕΟΔΑΣΑΑΜ, που ίδρυσε η παρούσα κυβέρνηση, δεν έχει ακουστεί. Η ΥΠΑ, αρμόδια για την αποτροπή του προβλήματος, δήλωσε πως το γνώριζε. Ο αρμόδιος υπουργός είπε επίσης ότι γνώριζε πως ο μηχανισμός είναι απαρχαιωμένος, δηλώνοντας πως «αυτά παραλάβαμε» – από τον προηγούμενο υπουργό της ίδιας κυβέρνησης. Το περιστατικό, τελικά, θα διερευνηθεί από μια ειδική επιτροπή που συστάθηκε ειδικά για αυτό.
Ενώ συμβαίνουν όλα αυτά για ένα ζήτημα ζωτικής σημασίας, ασφάλειας και ομαλής διεκπεραίωσης των αεροπορικών μεταφορών, το κράτος εμφανίζεται για ακόμη μία φορά ανίκανο να λειτουργήσει αυτοτελώς. Πώς να μπορέσει, άλλωστε, όντας ακρωτηριασμένο από το 2019 στην επιτελική – που κατέληξε «ετσιθελική» – μορφή του; Δεν μπορεί να δώσει σαφείς απαντήσεις ούτε στον εαυτό του ούτε στους πολίτες για τα αίτια του μπλακάουτ. Και ενώ η κυβέρνηση παρακάμπτει την αρμόδια «ανεξάρτητη» αρχή που η ίδια ίδρυσε, επιλέγοντας τη λύση μιας επιτροπής, στο πεδίο των λοιπών ανεξάρτητων αρχών εξελίσσεται κάτι εξίσου ανησυχητικό.
Θα θυμάστε ότι η κυβερνητική πλειοψηφία, καταστρατηγώντας το γράμμα του Συντάγματος που ορίζει πλειοψηφία 3/5 στη Διάσκεψη των Προέδρων για την εκλογή μελών στις συνταγματικά προβλεπόμενες ανεξάρτητες αρχές, αυτοανακηρύχθηκε πλειοψηφία. Ετσι, με 16 ψήφους (14 ΝΔ και 2 Ελληνική Λύση) σε σύνολο 27, ενέκρινε αλλαγές στη σύνθεση του ΕΣΡ και της ΑΔΑΕ.
Σήμερα, τρεις ανεξάρτητες αρχές παραμένουν χωρίς επικεφαλής: η ΑΔΑΕ, η ΑΠΔΠΧ και ο Συνήγορος του Πολίτη. Η παρούσα σύνθεση της Βουλής αδυνατεί να συγκεντρώσει εκ νέου την απαιτούμενη πλειοψηφία των 3/5. Το γράμμα του Συντάγματος είναι σαφές. Πολιτική συναίνεση δεν υπάρχει – και ακόμη κι αν υπήρχε, η αναθεώρηση του 2019, με τη μείωση της απαιτούμενης πλειοψηφίας από τα 4/5 στα 3/5, αλλοίωσε το συναινετικό πλαίσιο των Αρχών χωρίς να επιλύσει το βασικό τους πρόβλημα: την εξάρτησή τους, ιδίως στο στάδιο της συγκρότησης, από την πολιτική εξουσία.
Πενήντα χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση, η χώρα μοιάζει να μη διαθέτει θεσμούς ικανούς να αυτενεργήσουν αξιόπιστα στο πεδίο των αρμοδιοτήτων τους χωρίς κυβερνητική παρέμβαση. Οι ανεξάρτητες αρχές – ζωτικό συστατικό κάθε κράτους δικαίου – παραπαίουν υποστελεχωμένες και ακέφαλες. Το μπλακάουτ μπορεί να πέρασε για την ώρα, η θεσμική συσκότιση όμως είναι διαρκής.