Το θρυλικό υπερωκεάνιο «Πατρίς» που μετέφερε 200.000 Ελληνες σε 91 ταξίδια
Λίγο πριν το διαπεραστικό σφύριγμα του πλοίου αντηχήσει, στο λιμάνι του Πειραιά διαδραματίζονταν πρωτόγνωρες σκηνές: ολόκληρα χωριά είχαν φτάσει εκεί για να χαιρετήσουν τους δικούς τους ανθρώπους, σε μια ατμόσφαιρα που θύμιζε… κηδεία, αφού ήταν άγνωστο αν θα τους ξαναέβλεπαν ποτέ. Ηταν 14 Δεκεμβρίου του 1959, όταν το επιβλητικό πλοίο «Πατρίς» ξεκινούσε το πρώτο του, ιστορικό, ταξίδι για την Αυστραλία μεταφέροντας περισσότερους από 1.000 έλληνες μετανάστες σε έναν τόπο άγνωστο, που τους υποσχόταν μια καλύτερη ζωή. Το «Πατρίς» έφτασε στα λιμάνι της Μελβούρνης 25 μέρες αργότερα, κι εκεί, σε μια ατμόσφαιρα πανζουρλισμού, άνδρες, γυναίκες και παιδιά στριμώχνονταν στα κιγκλιδώματά του κοιτάζοντας τη νέα χώρα που ανοιγόταν μπροστά τους ενώ συγγενείς που περίμεναν στο λιμάνι «σκαρφάλωναν» στο πλοίο για να εντοπίσουν τους δικούς τους, ανάμεσα σε φωνές, γέλια, κλάματα, αλλά και σε ανθοδέσμες που κρατούσαν κάποιοι αναζητώντας με αγωνία τις νύφες που είχαν παντρευτεί «από φωτογραφία». Το θρυλικό «Πατρίς», το πλοίο που ένωσε για πρώτη φορά την Ελλάδα με την Αυστραλία, ταυτίστηκε με την ιστορία δεκάδων χιλιάδων ελλήνων μεταναστών και δεν ξεχάστηκε ποτέ. Η ιστορία του θα αναβιώσει φέτος στη θεατρική σκηνή της Αθήνας με μια παράσταση αφιερωμένη στον Ελληνισμό της Αυστραλίας.
Το πλοίο Πατρίς, που μετέφερε 1.070 επιβάτες και 250 μέλη πληρώματος, ανέτρεψε τα δεδομένα της εποχής: ως τότε, τα περισσότερα πλοία που πραγματοποιούσαν το ταξίδι για την Αυστραλία δεν ήταν κατασκευασμένα για ταξίδια μεταναστών. Οι επιβάτες συχνά κοιμόντουσαν σε μεγάλες τραπεζαρίες σε σειρές από κουκέτες, μέχρι το Δεκέμβριο του 1959, όταν η ναυτιλιακή οικογένεια Χανδρή άρχισε να δημιουργεί μια σειρά πλοίων για τη θαλάσσια μεταφορά μεταναστών σε μεγάλες αποστάσεις. Η γραμμή του «Πατρίς» κάλυψε την υψηλή ζήτηση που υπήρχε για το συγκεκριμένο ταξίδι, σε μια εποχή μαζικής φυγής από την πληγωμένη Ελλάδα και το έκανε ικανοποιώντας τις ανάγκες του ελληνικού κοινού: παρείχε ελληνικά φαγητά, ελληνική ψυχαγωγία και είχε Ελληνες για πλήρωμα, ενώ οι οικογένειες διέθεταν τις δικές τους καμπίνες.
Το ταξίδι
«Οι επιβάτες ήταν σε δύσκολη ψυχολογική κατάσταση. Αυτοί οι άνθρωποι, οι περισσότεροι από τους οποίους προέρχονταν από χωριά, δεν γνώριζαν τίποτα για τον προορισμό τους, μια χώρα με άγνωστη γλώσσα, άγνωστη κουλτούρα και ήταν η φτώχεια και η απελπισία που τους είχαν αναγκάσει να εγκαταλείψουν τις οικογένειές τους και την πατρίδα τους», έχει αφηγηθεί στο ενημερωτικό δίκτυο SBS της Αυστραλίας ο υποπλοίαρχος του «Πατρίς» και μετέπειτα εφοπλιστής, Νίκος Σιούτος. «Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού κάναμε ό,τι καλύτερο μπορούσαμε για να αποσπάσουμε την προσοχή των επιβατών από τις σκέψεις και τα προβλήματά τους. Οργανώναμε δραστηριότητες σχεδόν καθημερινά, ψάχναμε ανάμεσα στους επιβάτες για να βρούμε κάποιον που έπαιζε κιθάρα, μπουζούκι ή ακορντεόν. Ακόμη και άτομα που ήξεραν αστεία καλούνταν για να βελτιώσουν την άσχημη ατμόσφαιρα».
Τα λεγόμενά του επιβεβαιώνει η ομογενής Μαγδαληνή Κύρου: «Το ταξίδι ήταν υπέροχο, ήταν σαν ένα πάρτι. Το προσωπικό μας πρόσεχε πάρα πολύ, εμένα με είχε πειράξει και η θάλασσα και με φρόντισαν ιδιαίτερα. Κάθε νύχτα είχαμε κάτι να κάνουμε, χορό ή κάτι άλλο», θυμάται. Δεν ήταν όμως για όλους έτσι. «Ο πατέρας μου είχε πληρώσει 17.000 δραχμές για να έχω μια θέση κάτω», θυμάται η Δήμητρα Κανδυλά, που ταξίδεψε με το «Πατρίς» το 1963. Ηταν 19 ετών, ένα φτωχό κορίτσι από κάποιο χωριό της Τρίπολης, όταν έφυγε αφήνοντας πίσω της μια μάνα που έκλαιγε σπαρακτικά. «Ημουν στην καμπίνα μαζί με τρεις κοπέλες, η μία είχε ένα μικρό μωρό και οι άλλες δύο ήταν παντρεμένες. Φτάσαμε καλά, αλλά ό,τι και να έφαγα στο πλοίο με έκανε να αρρωστήσω γιατί κουνούσε. Πηγαίναμε να φάμε και τα πιάτα έφευγαν από τη μια μεριά στην άλλη. Το πλοίο ήταν γεμάτο Ελληνες. Αλλά όταν άρχισε να σφυρίζει και να φεύγει από το λιμάνι, πίκρα μεγάλη…».
Ο γάμος που δεν έγινε
Αντίστοιχες εικόνες έχει μεταφέρει και η Δέσποινα Τσακαλίδη στη μαρτυρία της που φυλάσσεται στο Ελληνοαυστραλιανό Αρχείο, έναν φορέα που έχει συσταθεί και λειτουργεί με ευθύνη του αυστραλιανού κράτους. «Ξεκίνησα από ένα χωριό κοντά στην Καβάλα και ήρθα στην Αυστραλία το 1962. Το ταξίδι ήταν καλό. Αλλά δεν ήξερα κανέναν, δεν έβγαινα από την καμπίνα μου. Ηταν μια οικογένειά από τη Ρόδο και ήμουν όλο τον καιρό μαζί τους. Ηρθα για 2-3 χρόνια και έγιναν 63…», έχει πει.
Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, οι επιβάτες κάνουν φιλίες, κάποιες από τις οποίες θα διαρκέσουν μια ολόκληρη ζωή. Ορισμένες από τις στιγμές που διαδραματίζονται στο «Πατρίς» θα τους στιγματίσουν για πάντα. Μία από αυτές έχει αφηγηθεί ο τότε υποπλοίαρχος, Νίκος Σιούτης, ο οποίος θυμάται πώς «έσωσε» μια «όμορφη νεαρή», η οποία έφτασε ως νύφη στην Αυστραλία για να παντρευτεί με συνοικέσιο έναν ηλικιωμένο άνδρα. «Χρόνια αργότερα με συνάντησε τυχαία μαζί με τον μετέπειτα άνδρα της και το παιδί τους και με ευχαρίστησε που τη βοήθησα να μη γίνει ο γάμος», είχε πει…
91 ταξίδια
Το «Πατρίς» πραγματοποίησε συνολικά 91 ταξίδια προς την Αυστραλία από το 1959 ως το 1975. Τα Χριστούγεννα του 1974, όταν το Ντάργουιν της Αυστραλίας υπέστη σοβαρές καταστροφές από τον κυκλώνα Τρέισι, το «Πατρίς» αγκυροβόλησε στο λιμάνι του Ντάργουιν για εννέα μήνες ώστε να παρέχει προσωρινή στέγη σε όσους είχαν χάσει τα σπίτια τους. Τον Νοέμβριο του 1975, αναχώρησε από το Ντάργουιν και δεν επέστρεψε ποτέ στην Αυστραλία.
Σύμφωνα με τον Λέοναρντ Γιανισέφσκι, ιστορικό στο Πανεπιστήμιο Μacquarie της Αυστραλίας, παρότι «υπήρχαν επίσης τα πλοία “Ελληνίς” και “Αυστραλίς”, το “Πατρίς” ήταν το πιο αγαπητό επειδή είχε φέρει τον μεγαλύτερο αριθμό ταξιδιωτών. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980, περισσότεροι από 200.000 Ελληνες έφτασαν εδώ. Αυτό το πλοίο μετέφερε όλες τις ελπίδες και τα όνειρά τους. Μερικές από αυτές τις ελπίδες και τα όνειρα εκπληρώθηκαν, άλλες όχι. Και όταν το πλοίο έπαψε να υπάρχει, είμαι σίγουρος ότι αρκετοί άνθρωποι είχαν αυτό το αίσθημα της απώλειας, την αίσθηση ότι σε αυτόν τον κόσμο, αυτό το πλοίο δεν υπήρχε πια…».