Ο κώδικας έσπασε, η εγκληματική οργάνωση εκτέθηκε – Πώς η Europol «ξεσκέπασε» δίκτυο διακίνησης ναρκωτικών
Αύριο, στον τέταρτο όροφο του Εφετείου Αθηνών, αναμένεται να ξεκινήσει μια δίκη που έχει όλα τα στοιχεία ενός καλογραμμένου αστυνομικού θρίλερ: εμπόριο ναρκωτικών, αστυνομικούς κατηγορούμενους για διαφθορά, φυλακές και κρυπτογραφημένες επικοινωνίες. Είναι δε η πρώτη δίκη που θα γίνει στην Ελλάδα με στοιχεία που προέρχονται από το «σπάσιμο» των κρυπτογραφημένων τηλεφώνων Sky ECC, τα οποία χρησιμοποιούσαν εγκληματικά δίκτυα σε όλη την Ευρώπη για να επικοινωνούν και να συντονίζουν τις δράσεις τους.
Το κουβάρι της υπόθεσης ξεκίνησε να ξετυλίγεται πριν από πέντε χρόνια από τη Europol. Πώς όμως φτάσαμε από το κτίριο της ευρωπαϊκής υπηρεσίας στη Χάγη στους διαδρόμους των δικαστηρίων της Αθήνας; Μια σειρά από αστυνομικά και δικαστικά έγγραφα, που είδαν «ΤΑ ΝΕΑ», περιγράφουν λεπτομερώς την ελληνική πλευρά της ιστορίας των κρυπτοκινητών της μαφίας.
Τον Μάρτιο του 2021, οι γαλλικές, ολλανδικές και βελγικές Αρχές, δρώντας υπό τον συντονισμό της Europol, ανακοίνωσαν το «μπλοκάρισμα» της υπηρεσίας Sky ECC. Επρόκειτο για «πειραγμένες» συσκευές κινητών τηλέφωνων που υπόσχονταν πλήρη ιδιωτικότητα και κρυπτογράφηση στις επικοινωνίες. Εξωτερικά δεν διέφεραν από τα κανονικά τηλέφωνα. Στην πραγματικότητα, όμως, κάμερα, μικρόφωνο και GPS ήταν απενεργοποιημένα και υπήρχε εγκατεστημένη η υπηρεσία ανταλλαγής μηνυμάτων στο εικονίδιο της αριθμομηχανής. Είχαν τη δυνατότητα αυτοκαταστροφής μηνυμάτων – ακόμα και από απόσταση.
Ολα αυτά έκαναν τα συγκεκριμένα τηλέφωνα ιδιαίτερα δημοφιλή σε εγκληματικές ομάδες. Οι Αρχές, όμως, ήδη από τον Φεβρουάριο του 2021 είχαν καταφέρει να διεισδύσουν στους εξυπηρετητές (servers) της υπηρεσίας και παρακολουθούσαν τα μηνύματα που ανταλλάσσονταν.
Ετσι, στις 9 Μαρτίου έγιναν ταυτόχρονες επιχειρήσεις στις τρεις χώρες που οδήγησαν σε πολλές συλλήψεις και κατασχέσεις. Υπολογίζεται ότι διεθνώς χρησιμοποιούσαν τα τηλέφωνα περίπου 170.000 χρήστες και ανταλλάσσονταν τρία εκατομμύρια μηνύματα καθημερινά.
Διεθνές δίκτυο
Σημειώνεται πως την υπηρεσία παρείχε η καναδική εταιρεία Sky Global, στελέχη της οποίας βρίσκονται επίσης σε νομικές περιπέτειες. Για να αποκτήσει κάποιος ένα τηλέφωνο Sky έπρεπε να συναντήσει διά ζώσης έναν «πωλητή» της εταιρείας, που διέθετε διεθνές δίκτυο αντιπροσώπων. Η συνδρομή για τις υπηρεσίες κόστιζε περίπου 2.000 ευρώ ανά έτος, ενώ μόνο κάτοχοι των τηλεφώνων μπορούσαν να επικοινωνήσουν μεταξύ τους.
Στα μηνύματα που αντάλλασσαν οι χρήστες οι ευρωπαίοι ερευνητές βρήκαν τα πάντα: από υποθέσεις εμπορίας ναρκωτικών, όπλων, υλικό παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης μέχρι και συμβόλαια θανάτου. Επειτα, ξεκίνησαν να στέλνουν «πακέτα» δεδομένων σε άλλες χώρες όπου προέκυπτε χρήση των τηλεφώνων και εγκληματικές δραστηριότητες. Μεταξύ αυτών ήταν η Γερμανία, η Ισπανία, η Αλβανία, η Σερβία, η Ιταλία, η Βοσνία, αλλά και η Ελλάδα.
Σε μια σειρά αστυνομικών και δικαστικών εγγράφων περιγράφεται η αποστολή τέτοιων πακέτων δεδομένων από τις ευρωπαϊκές στις ελληνικές Αρχές, τα οποία, αν και άργησαν να αξιοποιηθούν, οδήγησαν στον σχηματισμό δικογραφίας για εγκληματική οργάνωση. Σε αυτή φέρεται ότι εμπλέκονταν βαρόνοι ναρκωτικών, τους οποίους υποστήριζαν με πληροφορίες αστυνομικοί της Δίωξης Ναρκωτικών.
Το πρώτο «σήμα» των ερευνητών της Europol ήρθε στην Υπηρεσία Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΛ.ΑΣ. τον Οκτώβριο του 2022. Οι Ευρωπαίοι είχαν στείλει δεδομένα που περιείχαν τις επικοινωνίες του χρήστη με το PIN 5BFUMO στην εφαρμογή Sky ECC. Το συγκεκριμένο PIN φέρεται ότι ανήκε σε υψηλόβαθμο, τότε, στέλεχος της Δίωξης Ναρκωτικών, το οποίο χρησιμοποιούσε την εφαρμογή Sky για να παρέχει πληροφορίες σε κύκλωμα διακίνησης ναρκωτικών από το εξωτερικό στην Ελλάδα.
Η ενημέρωση του υπουργού
Παρότι υπήρχαν στοιχεία που μπορούσαν να οδηγήσουν στην ταυτοποίηση του πραγματικού χρήστη του κωδικού, ο αστυνομικός που χειρίστηκε την υπόθεση πρότεινε αυτή να τεθεί στο αρχείο, όπερ και εγένετο, με τη σύμφωνη γνώμη των ανωτέρων του. Στα δικαστικά έγγραφα που είδαν «ΤΑ ΝΕΑ» περιγράφεται πώς ο συγκεκριμένος αστυνομικός του Εσωτερικών Υποθέσεων γνώριζε ότι τα στοιχεία «έκαιγαν» τον συνάδελφό του από τη Δίωξη και επέλεξε να θάψει την υπόθεση, ουσιαστικά καλύπτοντάς τον. Λίγους μήνες αργότερα, ο ίδιος αστυνομικός μετατέθηκε, ύστερα από δική του πρόταση, στη Δίωξη Ναρκωτικών.
Τα πράγματα δεν έμειναν για πολύ ακόμα στο σκοτάδι. Στις 10 Ιανουαρίου 2024 εστάλη ένα email στο Αρχηγείο της ΕΛ.ΑΣ., με θέμα «Ενημέρωση κ. υπουργού για βρώμικο αστυνομικό». Στο μήνυμα περιγράφονται οι δραστηριότητες του υψηλόβαθμου στελέχους της Δίωξης που χρησιμοποιούσε το Sky ECC. Ο τελευταίος φέρεται ότι εκβίαζε μεγαλέμπορους ναρκωτικών, ανάμεσά τους σέρβους και αλβανούς «βαρόνους», προκειμένου να μην τους συμπεριλάβει σε δικογραφίες ή απειλώντας τους με πολυετείς καθείρξεις. Για τις «υπηρεσίες» του έπαιρνε μεγάλα χρηματικά ποσά που κυμαίνονταν, σύμφωνα με το email, από 100 έως 700.000 ευρώ, ενώ φαίνεται να είχε επιχειρηματική δραστηριότητα και στη Μύκονο.
Το αποφασιστικό χτύπημα
Οι διωκτικές Αρχές αυτή τη φορά κινήθηκαν αποτελεσματικά. Στις 25 Ιανουαρίου η Υπηρεσία Εσωτερικών Υποθέσεων έστειλε Ευρωπαϊκή Εντολή Ερευνας στις γαλλικές Αρχές, ζητώντας στοιχεία και το περιεχόμενο των συνομιλιών για τρεις κωδικούς Sky ECC, ανάμεσά τους και του υψηλόβαθμου στελέχους της Δίωξης. Το Ειδικό Τμήμα του Πρωτοδικείου του Παρισιού κατά του Οργανωμένου Εγκλήματος ή αλλιώς JUNALCO απάντησε με την «Επιχείρηση Vanilla», στέλνοντας σε CD τα επίμαχα δεδομένα. Από τα δεδομένα που έστειλαν οι γάλλοι ερευνητές, οι έλληνες συνάδελφοί τους «έδεσαν» την υπόθεση και ταυτοποίησαν μέλη της φερόμενης εγκληματικής οργάνωσης διακίνησης ναρκωτικών. Προέκυψαν πέντε κωδικοί PIN της εφαρμογής Sky ECC, που οδήγησαν σε πέντε ταυτοποιήσεις – το υψηλόβαθμο στέλεχος της Δίωξης και τέσσερις ποινικούς. Στη δικογραφία που σχηματίστηκε εμπλέκονται δύο ακόμα αστυνομικοί – ο ένας των Εσωτερικών Υποθέσεων που «έθαψε» την αρχική ειδοποίηση των ευρωπαϊκών Αρχών και ένας ακόμα του Τμήματος Δίωξης Ναρκωτικών Βορειοανατολικής Αττικής – αυτοί δεν χρησιμοποιούσαν την εφαρμογή. Ο τελευταίος κατηγορείται για το πλημμέλημα της αξιόποινης υποστήριξης σε εγκληματική οργάνωση κατ’ εξακολούθηση, ενώ αυτός των Εσωτερικών Υποθέσεων για τα πλημμελήματα της υπόθαλψης εγκληματία και της παράβασης καθήκοντος.
Το άλλοτε υψηλόβαθμο στέλεχος της Δίωξης κατηγορείται για αξιόποινη υποστήριξη σε εγκληματική οργάνωση (πλημμέλημα), απόπειρα διακεκριμένης διακίνησης ναρκωτικών και κακουργηματική δωροληψία. Οι υπόλοιποι έξι κατηγορούμενοι αντιμετωπίζουν τις κατηγορίες της συγκρότησης, ένταξης και (κατά περίπτωση) διεύθυνσης εγκληματικής οργάνωσης, όπως και της διακεκριμένης διακίνησης ναρκωτικών. Οι αξιωματικοί της Δίωξης φέρονται ότι παρείχαν πληροφορίες και υποστήριξη στους ναρκεμπόρους σχετικά με έρευνες της Υπηρεσίας τους για φορτία ναρκωτικών που έρχονταν στη χώρα, ελέγχους αλλά και τηλεφωνικές συνδέσεις που παρακολουθούνταν.
Στους κατηγορούμενους βρίσκεται και ο φερόμενος ως προμηθευτής των Sky ECC
Στα σχετικά έγγραφα της υπόθεσης, περιγράφεται πως η φερόμενη εγκληματική οργάνωση δραστηριοποιούντανε, από τον Μάρτιο του 2020 έως τον Νοέμβριο του 2024, στην εισαγωγή και διακίνηση μεγάλων ποσοτήτων κοκαΐνης και κάνναβης στη χώρα μας, από χώρες της Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής. Μάλιστα, ο φερόμενος ως αρχηγός ήταν έγκλειστος στις φυλακές για άλλες υποθέσεις ναρκωτικών.
Οι κατηγορούμενοι χρήστες του Sky ECC, θεωρώντας ότι η εφαρμογή τους παρείχε πλήρη προστασία, φέρονται να μιλούσαν ανοιχτά για τις δραστηριότητές τους. Οι Αρχές υπολογίζουν ότι η εγκληματική οργάνωση είχε καταφέρει να αποκομίσει από τη διακίνηση ναρκωτικών τουλάχιστον 12 εκατομμύρια ευρώ.
Ανάμεσα στους κατηγορούμενους βρίσκεται και ο φερόμενος ως προμηθευτής των τηλεφώνων Sky ECC. Ο συγκεκριμένος, σύμφωνα πάντα με τα σχετικά δικαστικά έγγραφα, φέρεται να τα προμήθευε στα μέλη της οργάνωσης και να παρείχε τεχνική υποστήριξη και οδηγίες για τη χρήση της εφαρμογής, ενώ είχε και δίκτυο δικών του πωλητών και στο εξωτερικό.
Ο φερόμενος ως αρχηγός της εγκληματικής οργάνωσης έχει ήδη καταδικαστεί για υπόθεση εισαγωγής ποσότητας κοκαΐνης που ξεπερνάει τον έναν τόνο από τη Λατινική Αμερική στον Αστακό Αιτωλοακαρνανίας, το 2020. Στο Εφετείο, η νομική του ομάδα κατάφερε να «σπάσει» τα ισόβια, που του είχαν επιβληθεί πρωτόδικα. Ωστόσο, σε ένα, μάλλον περίεργο, παιχνίδι της μοίρας, σε εκείνη την υπόθεση είχε καταθέσει ως μάρτυρας κατηγορίας το υψηλόβαθμο στέλεχος της Δίωξης Ναρκωτικών, με το οποίο τώρα βρίσκονται συγκατηγορούμενοι.
Ζητήματα νομιμότητας
Σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, συνήγοροι υπεράσπισης έχουν εγείρει ζητήματα νομιμότητας της χρήσης δεδομένων που προέρχονται από το Sky ECC στην εκδίκαση σχετικών υποθέσεων, συγκεκριμένα για θέματα που άπτονται στα δικαιώματα της ιδιωτικότητας και της δίκαιης δίκης. Oπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο επίκουρος καθηγητής Ποινικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Λέιντεν, Γιαν-Γιαπ Eρλεμανς, τέτοια ζητήματα έχουν ανακύψει στη Γαλλία, στην Ολλανδία και στο Βέλγιο, με μικρή όμως επιτυχία, μέχρι στιγμής, για την πλευρά της υπεράσπισης. Ο καθηγητής θεωρεί ότι όντως οι ευρωπαϊκές Αρχές δεν είναι απόλυτα διαφανείς σχετικά με τον τρόπο που απέκτησαν πρόσβαση στα δεδομένα του Sky ECC, τονίζοντας ότι ουσιαστικά επρόκειτο για χακάρισμα και ότι η υπεράσπιση θα πρέπει να έχει το δικαίωμα να ρωτάει για την αξιοπιστία των δεδομένων αλλά και να μπορεί να αιτείται συμπληρωματικό υλικό από την εφαρμογή.
Υπάρχει όμως και το ζήτημα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων. Ο oλλανδός πανεπιστημιακός εξηγεί ότι συνήθως οι Αρχές χρησιμοποιούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για να επεξεργαστούν τέτοιους τεράστιους όγκους δεδομένων και δεν είναι ξεκάθαρο εάν τηρούνται οι κανόνες γύρω από την προστασία των προσωπικών δεδομένων σε αυτή τη διαδικασία, εξηγώντας ότι στη χώρα του έχει συσταθεί ειδική κυβερνητική επιτροπή για να εξετάσει το ζήτημα για τέτοιου τύπου υποθέσεις.