MTV: To άδοξο τέλος του μέσου που απελευθέρωσε τη μουσική
Μια φορά κι έναν καιρό, στις «πρωτόγονες» τεχνολογικά εποχές, πριν από τα streams, τους αλγόριθμους και το YouTube, για όλους εμάς τους millennials, η ξένη μουσική δεν ήταν δεδομένη, ήταν ανακάλυψη. Και το MTV, το 24ωρο μουσικό κανάλι που λάνσαρε το 1981 η Paramount, ήταν ο πιο βασικός μας χάρτης. Από τα μουσικά του βίντεο μαθαίναμε τις τάσεις έξω από τα ελληνικά σύνορα, συνδέαμε τις μελωδίες που επίσης έπαιζαν στα ραδιόφωνα με την εικόνα των καλλιτεχνών που άλλαζαν την ποπ κουλτούρα και σιγοψιθυρίζαμε τα τραγούδια που έμελλε αργότερα να μας διαμορφώσουν. Το κλείσιμο της σειράς των συχνοτήτων του MTV Music, MTV 80s, MTV 90s, MTV 00s, MTV Hits, Club MTV και MTV Live, που επέβαλε η ιδιοκτήτρια εταιρεία του στις 31 Δεκεμβρίου 2025, σηματοδοτεί κι επισήμως το τέλος μιας νοσταλγικής εποχής όταν περιμέναμε τα βιντεοκλίπ για να γνωρίσουμε έναν άλλο κόσμο.
Αν και το αρχικό MTV Channel παρέμεινε στον αέρα, ο προγραμματισμός του μετατοπίστηκε από το μουσικό περιεχόμενο σε ριάλιτι όπως «Castfish» και «The Challenge», λύσεις που είχαν εφευρεθεί για να αντέξει το κανάλι στην εποχή της κλειδαρότρυπας αλλά πλέον θα αποτελέσουν τη νέα του ταυτότητα.
Το μαύρο έπεσε αρχικά στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, των οποίων το περιεχόμενο παρακολουθούσαμε συνήθως στην Ελλάδα, αλλά αναμένεται να ακολουθήσουν επίσης η Αυστραλία, η Πολωνία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Αυστρία, η Ουγγαρία και η Βραζιλία. Με την άνοδο πλατφορμών όπως το Youtube, το TikTok και το Spotify, όπου η μουσική είναι μόλις ένα κλικ μακριά, οι συνήθειες του κοινού άλλαξαν και η ανάγκη για παραδοσιακή αυθεντική μουσική τηλεόραση μειώθηκε. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι συχνότητες του MTV να προσελκύουν πλέον πολύ λιγότερους τηλεθεατές από ό,τι τις δεκαετίες του 1990 και του 2000, γεννώντας έτσι σημαντικές οικονομικές ζημιές για την Paramount.
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, το MTV αποχαιρέτησε το κοινό του και φρόντισε να το κάνει με συμβολικό τρόπο ανάλογα με το ύφος του.
Το MTV Music επέλεξε να προβάλει το βιντεοκλίπ τού «Video killed the radio star» των Buggles, του πρώτου τραγουδιού που έπαιξε πριν από τέσσερις δεκαετίες. Αντίθετα, το MTV 90s προτίμησε το «Goodbye» των Spice Girls και το MTV 80s το «Together in electric dreams» του Φιλ Οκεϊ και του Τζόρτζιο Μόροντερ. Το MTV 00s έριξε αυλαία με το «Bye bye bye» των NSYNC, το MTV Hits με το «Diamonds» της Ριάνα, το Club MTV με το «Don’t stop the music», επίσης της Ριάνα, και το MTV Live με το «Dancing on my own» της Ρόμπιν. Εκτός από το MTV, λουκέτο μπήκε επίσης και στο παιδικό κανάλι Nickelodeon, στο πλαίσιο των αναδιαρθρώσεών του, που ανήκει στον ίδιο όμιλο κι ήταν διαθέσιμο και στην Ελλάδα.
Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ. Κοιτώντας προς τα πίσω, μπορεί κανείς να πει με σιγουριά ότι το MTV επηρέασε την εξέλιξη της μουσικής βιομηχανίας όσο λίγοι παράγοντες. Η αυξανόμενη δημοφιλία του κυρίως μεταξύ των εφήβων έσπρωξε τις δισκογραφικές εταιρείες να παράγουν ολοένα και περισσότερα βιντεοκλίπ, βάζοντας τις βάσεις έτσι για την καθιέρωση αυτού του νέου μέσου προώθησης της μουσικής. Στο μπουκέτο των συχνοτήτων του βρήκαν χώρο όλες οι μελωδίες, από το ροκ, που ήταν εκείνο που τροφοδότησε τα πρώτα χρόνια του με περιεχόμενο, μέχρι το μέταλ, το φολκ, το ραπ, το χιπ – χοπ, τη σόουλ και βέβαια την ποπ.
Οι λίστες με τα πιο δημοφιλή κι ευπώλητα τραγούδια καθιερώθηκαν και γέμιζαν ολόκληρες εκπομπές μαζί με ειδήσεις για τις κυκλοφορίες νέων άλμπουμ, τη διοργάνωση συναυλιών και φεστιβάλ, καθώς και την ανάδειξη φρέσκων τραγουδιστών ή συγκροτημάτων. Το σόου «MTV Unplugged», που πρωτοβγήκε στον αέρα το 1987, καθιέρωσε την αναπαραγωγή μουσικής και τραγουδιών χωρίς ηλεκτρικά όργανα αλλά μόνο με μια ακουστική κιθάρα ή ένα πιάνο και σέρβιρε στους τηλεθεατές εμφανίσεις γνωστών καλλιτεχνών απαίδευτες αλλά πολύ ουσιαστικές. Γι’ αυτό κι έγινε θεσμός στο πρόγραμμά του, χαρίζοντας ερμηνείες συγκλονιστικές, όπως αυτή του Ερικ Κλάπτον το 1992.
Εμβληματικές στιγμές όπως η πρεμιέρα του βιντεοκλίπ του τραγουδιού «Thriller» του Μάικλ Τζάκσον, που ήταν επί της ουσίας μια πρωτοποριακή ταινία μικρού μήκους 13 λεπτών, η συνεχής προβολή του βίντεο του «Smells like teen spirit» των Nirvana κάνοντας τον γκραντζ ήχο σχεδόν mainstream και η 16ωρη ζωντανή μετάδοση των συναυλιών Live Aid το 1985, έδιναν διαρκή τροφή για συζήτηση στους νέους. Δεν είναι τυχαίο πως στο κομμάτι των Dire Straits «Money for nothing» ακούστηκε ο στίχος «I want my MTV». Σε αυτό το πλαίσιο, η μόδα και οι νέες τάσεις τρύπωσαν στο συλλογικό ασυνείδητό τους, βαδίζοντας χέρι χέρι με την εξέλιξη της σημασίας της εικόνας.
Με κάθε προβολή, οι καλλιτέχνες μετατρέπονταν σε είδωλα, οι σκηνές σε κινήματα και τα τραγούδια σε κοινά σημεία αναφοράς μιας γενιάς τηλεθεατών, της λεγόμενης MTV Generation, που διψούσε για εμπειρίες. Αλλωστε, το σήμα του MTV έφτανε σε περισσότερους από 500 εκατομμύρια τηλεθεατές σε 160 χώρες του κόσμου, μέσω των 141 τοπικών σταθμών που έφτασαν να στηθούν. Κι ας λογοκρινόταν το περιεχόμενο πολλές φορές λόγω της ακαταλληλότητάς του από τους ανθρώπους του καναλιού ή του ότι δεν ήταν συμπεριληπτική η ροή του, αποκλείοντας τους αφροαμερικανούς τραγουδιστές και προκαλώντας την οργή του Ντέιβιντ Μπόουι το 1983.
ΤΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ. Η σφραγίδα του MTV στο βιβλίο της ποπ κουλτούρας μπήκε φαρδιά πλατιά με την καθιέρωση των ΜΤV Video Music Awards, των βραβεύσεων όλων των εκπροσώπων της μουσικής και των δημιουργημάτων τους που ξεχώριζαν στη συχνότητά του σε ετήσια βάση. Η πρώτη διοργάνωση πραγματοποιήθηκε στο Radio City Music Hall της Νέας Υόρκης το 1984 κι έκτοτε έχουν επαναληφθεί 42 φορές μέχρι σήμερα. Το χαρακτηριστικό του αγαλματίδιο, εμπνευσμένο από το πρώτο σήμα του σταθμού μ’ έναν αστροναύτη στη Σελήνη, κράτησαν στα χέρια τους όλα τα μεγάλα ονόματα της μουσικής βιομηχανίας, από τους Beatles, τον Ντέιβιντ Μπόουι, τους Guns N’ Roses και τη Μαντόνα μέχρι τη Lady Gaga, τον Εμινεμ, τον Μάικλ Τζάκσον, τους U2, τον Τζάστιν Τίμπερλεϊκ και τους Rolling Stones. Η Τέιλορ Σουίφτ αποτελεί την πολυνικήτρια του θεσμού με 30 συνολικά βραβεύσεις, όσες και η Μπιγιόνσε. Ο Πίτερ Γκάμπριελ, με το βίντεό του «Sledgehammer» του 1987, επικράτησε σε 10 κατηγορίες, αριθμός – ρεκόρ σε μία βραδιά έως σήμερα.
Στις ζωντανές εμφανίσεις που συνοδεύουν τις βραβεύσεις, οι καλλιτέχνες συνηθίζουν να προσφέρουν ένα εντυπωσιακό σόου, όπως η Μαντόνα στο «Like a virgin» στα πρώτα βραβεία του 1984, ή απλώς να προκαλούν, όπως η ίδια με το φιλί στο στόμα της Μπρίτνεϊ Σπίαρς και της Κριστίνα Αγκιλέρα δύο δεκαετίες αργότερα. Με την επέκταση του MTV στην Ευρώπη από το 1987 και την έκρηξη της δημοφιλίας του, το 1994 δημιουργήθηκε ένας ακόμα θεσμός βραβείων του στη Γηραιά Ηπειρο. Τα MTV Europe Music Awards διοργανώνονται έως σήμερα, κάθε χρόνο σε διαφορετική χώρα, τιμώντας τα μουσικά επιτεύγματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η ΜΕΤΑΛΛΑΞΗ. Η κυριαρχία του MTV διατηρήθηκε έως τις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν ριάλιτι όπως «The real world», «Road rules» κι αργότερα «Geordie Shore» έστρεψαν την προσοχή του κοινού από τη μουσική στις εφήμερες διασημότητες. Η αναγνωρισιμότητα που έδιναν οι προβολές πλέον δεν συνδεόταν με τα ρεκόρ των βιντεοκλίπ ή των δίσκων που θα πούλαγε κάποιος, αλλά με τη διάθεσή του να τσαλακώσει την περσόνα του μπροστά στις κάμερες. Τότε, ήδη το πρόγραμμα του καναλιού είχε γεμίσει επίσης με τηλεπαιχνίδια, σειρές μυθοπλασίας και κινουμένων σχεδίων, όπως το αμφιλεγόμενο αλλά σούπερ δημοφιλές «Beavis and Butt-Head», talk shows και ειδησεογραφικές εκπομπές, ανοίγοντας τον δρόμο για τη «νέα εποχή», μακριά από τον μουσικό πυρήνα του.
Α ΛΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ
Τα 7,5 χρόνια του MTV Greece
Όπως όλες οι τάσεις έρχονται στην Ελλάδα με καθυστέρηση, έτσι έφτασε κι αυτή του MTV με την έναρξη της λειτουργίας του MTV Greece την 1η Σεπτεμβρίου του 2008. Μέχρι τότε το ελληνικό κοινό απολάμβανε το πρόγραμμά του ελεύθερα αναλογικά μέσω της ΕΡΤ από τον Νοέμβριο του 1998 κι από τον Ιούλιο του 2002 συνδρομητικά δορυφορικά μέσω της Alpha Digital, της βραχύβιας πλατφόρμας της τηλεόρασης του Alpha. Για τη στελέχωση του ελληνικού παρακλαδιού του MTV που ήταν το 36ο που άνοιξε στην Ευρώπη, πραγματοποιήθηκε μιας ευρείας κλίμακας ακρόαση από την οποία ξεχώρισαν πρόσωπα όπως ο Αλέξης Κάβδας, η Λυδία Παπαϊωάννου, ο Γιώργος Σατσίδης, ο Σπύρος Μαργαρίτης, η Κατερίνα Τσάβαλου, η Μυρτώ Κάζη, η Νικολέτα Ράλλη και η Ναυσικά Λαλιώτη που τελικά εντάχτηκαν στο δυναμικό του. Οι τίτλοι έναρξης του νέου τηλεοπτικού εγχειρήματος έπεσαν με δυναμικό τρόπο, με μια συναυλία που διοργανώθηκε στο Παναθηναϊκό Στάδιο στις 5 Οκτωβρίου 2008 όπου συμμετείχαν οι R.Ε.Μ. και οι Kaiser Chiefs.
ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Το κανάλι εξέπεμπε στην Αθήνα και στην υπόλοιπη χώρα και την Κύπρο μέσω δορυφόρου. Στο πρόγραμμά του μπόλιαζε την ελληνική μουσική με την ξένη, τα εγχώρια μεγάλα ονόματα του πενταγράμμου και τα διεθνή. Σημαντικό μερίδιο του τηλεοπτικού χρόνου του καταλάμβαναν οι αναμεταδόσεις των παραγωγών του μητρικού αμερικανικού καναλιού με έμφαση στα ριάλιτι όπως «Pimp my ride», «The hills», «Jackass», «My Super sweet 16», «Geordie Shore» που στην 11η σεζόν του γυρίστηκε στη Μύκονο, τα Μάλια, τη Ζάκυνθο και την Αθήνα, «Jersey Shore», «Date my mom», «Made», «16 and pregnant» και «MTV cribs». Δεν έλειψαν βέβαια και οι ελληνικές πρωτότυπες παραγωγές όπως το τσαρτ με βίντεο κλιπς «Hitlist Hellas» και το «MTV Greeklips», το «MTV Pulse» και το εβδομαδιαίο «MTV Take 20» με κινηματογραφικά νέα, τρέιλερ και συνεντεύξεις, το «MTV Yo! Raps» με χιπ χοπ μουσική και «Headbanger’ s ball» με μέταλ, αμφότερα στα πρότυπα των διεθνών πρωτότυπων ομότιτλων εκπομπών του MTV. Για τους τηλεθεατές της Θεσσαλονίκης, τον Οκτώβριο του 2009 εξέπεμψε μια νέα συχνότητα, το MTV Plus, διαθέσιμο μόνο περιφερειακά εκεί και πρόγραμμα που βασιζόταν στο περιεχόμενο του MTV Greece.
ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ. Προσπαθώντας να διευρύνει το κοινό του, το κανάλι ήταν σε άμεσο διάλογο με τους γνωστούς έλληνες καλλιτέχνες της εποχής, τους οποίους ενέπλεκε στις εκπομπές του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Δέσποινα Βανδή, η οποία τον Ιούνιο του 2010 έφτασε να εμφανιστεί στο «MTV Unplugged» ως η πρώτη ελληνίδα τραγουδίστρια που πετύχαινε κάτι τέτοιο. Βέβαια, τέτοια εγχειρήματα δεν ήταν αρκετά για να κρατήσουν το MTV Greece στον αέρα. Αλλωστε, αποτελούσε παράδοξο στοιχείο πως τη στιγμή που η οικονομική κρίση είχε για τα καλά χτυπήσει την πόρτα της Ελλάδας και οι δισκογραφικές εταιρείες κλυδωνίζονταν, το κανάλι έψαχνε τα πατήματά του στη μουσική βιομηχανία. Δεν τα κατάφερε τελικά να στεριώσει και στις 10 Ιανουαρίου 2016, ακριβώς πριν από δέκα χρόνια, διακόπηκε η εκπομπή του, ένα χρόνο νωρίτερα από τη λήξη των δικαιωμάτων που είχε εξασφαλίσει ο όμιλος Ρέστη που το διοικούσε. Τη θέση του πήρε το κανάλι Rise TV που αποτελείται κυρίως από μουσικά βίντεο και κάποιες ένθετες εκπομπές μικρής διάρκειας.