Κοινός τραπεζικός λογαριασμός: Το «παραθυράκι» για αποφυγή φόρου κληρονομιάς

Ο Κοινός τραπεζικός λογαριασμός δεν αποτελεί μόνο μια πρακτική λύση για τη διαχείριση χρημάτων μεταξύ συγγενών ή συντρόφων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός παράγοντας για το αν οι καταθέσεις θα φορολογηθούν μετά τον θάνατο ενός συνδικαιούχου. Πρόσφατη απόφαση του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών ξεκαθαρίζει πότε το Δημόσιο δεν έχει δικαίωμα να επιβάλει φόρο κληρονομιάς, αναδεικνύοντας ένα νομικό «παράθυρο» που ενδιαφέρει πολλούς φορολογούμενους.

Το Πρωτοδικείο έκρινε ότι το Δημόσιο δεν μπορεί να επιβάλει φόρο κληρονομιάς στις καταθέσεις που βρίσκονται ήδη σε κοινό τραπεζικό λογαριασμό, όταν ένας από τους συνδικαιούχους αποβιώσει. Η απόφαση αφορά περιπτώσεις λογαριασμών που έχουν ανοιχθεί με τον ειδικό όρο του άρθρου 2 του ν. 5638/1932, σύμφωνα με τον οποίο η κατάθεση περιέρχεται αυτοδικαίως στους επιζώντες συνδικαιούχους.

Η υπόθεση εξετάστηκε από το Τμήμα 11ο (Μονομελές) του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών, με αριθμό απόφασης 11969/2024 και πρόεδρο τον Σπυρίδωνα Παπαδοκωστάκη, Πρωτοδίκη ΔΔ.

Σύμφωνα με τη δικαστική κρίση, η απαλλαγή από τον φόρο κληρονομιάς προβλέπεται από το άρθρο 25 παρ. 2 περ. γ του ν. 2961/2001, σε συνδυασμό με τις διατάξεις του ν. 5638/1932 για τους κοινούς λογαριασμούς (Compte Joint ή Joint Account). Όταν υπάρχει ο πρόσθετος όρος ότι με τον θάνατο ενός δικαιούχου η κατάθεση περιέρχεται αυτοδικαίως στους επιζώντες, δεν προκύπτει φορολογητέα μεταβίβαση περιουσίας λόγω κληρονομιάς.

Η ερμηνεία του Δικαστηρίου

Το Δικαστήριο επισήμανε ότι, σε περίπτωση θανάτου ενός εκ των συνδικαιούχων, δεν χωρεί υποκατάσταση των κληρονόμων του έναντι της τράπεζας. Οι κληρονόμοι δεν μπορούν να στραφούν κατά του πιστωτικού ιδρύματος, καθώς κάτι τέτοιο θα σήμαινε μεταβολή του προσώπου του καταθέτη χωρίς τη συναίνεση της τράπεζας.

Ο επιζών καταθέτης θεωρείται εις ολόκληρον δανειστής και μπορεί να εισπράξει ολόκληρο το ποσό της κατάθεσης. Οι κληρονόμοι του θανόντος δύνανται να διεκδικήσουν το μερίδιό τους μόνο από τον επιζώντα καταθέτη, βάσει των εσωτερικών σχέσεων μεταξύ των συνδικαιούχων. Αν όμως έχει τεθεί ο όρος του άρθρου 2 του ν. 5638/1932, τότε η κατάθεση περιέρχεται αυτοδικαίως στους επιζώντες και οι κληρονόμοι δεν έχουν δικαίωμα αξίωσης επί αυτής.

Ο ρόλος της φορολογικής αρχής

Το Πρωτοδικείο υπογράμμισε ότι για να ισχύσει η απαλλαγή από τον φόρο κληρονομιάς, πρέπει να διαπιστώνεται από τον αρμόδιο Έφορο ότι πρόκειται πράγματι για κοινό λογαριασμό με τον συγκεκριμένο όρο. Ο έλεγχος αυτός πραγματοποιείται στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της φορολογικής διοίκησης και αφορά τους όρους της σχετικής τραπεζικής σύμβασης.

Η συγκεκριμένη υπόθεση

Στην υπόθεση που εξετάστηκε, η κληρονομούμενη, με δημόσια διαθήκη, όρισε εκτελέστρια την προσφεύγουσα και κατέλειπε σε τρίτα πρόσωπα χρηματικά ποσά από τις τραπεζικές της καταθέσεις. Παράλληλα, προέβλεψε ότι το υπόλοιπο των καταθέσεων θα περιερχόταν στην εκτελέστρια, ως συνδικαιούχο του λογαριασμού.

Το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη ότι η προσφεύγουσα ήταν ήδη δικαιούχος του λογαριασμού και ότι στους όρους του πιστωτικού ιδρύματος υπήρχε ρήτρα περί αυτοδίκαιης περιέλευσης της κατάθεσης στον επιζώντα, έκρινε ότι το ποσό που δηλώθηκε στη δήλωση φόρου κληρονομιάς εξαιρείται από τη φορολόγηση.

Η απόφαση αυτή του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών επιβεβαιώνει τη νομολογιακή γραμμή σύμφωνα με την οποία οι κοινές τραπεζικές καταθέσεις με τον όρο του ν. 5638/1932 απαλλάσσονται από τον φόρο κληρονομιάς, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.