Ο συντηρητικός πόλος

Αυτές τις ημέρες έφυγαν από τη ζωή δύο μεγάλες προσωπικότητες από τον συντηρητικό χώρο, ο Αναστάσιος Παπαληγούρας, γιος ενός άλλου μεγάλου και πολύ μορφωμένου πολιτικού, του Παναγή Παπαληγούρα, και η Αννα Ψαρούδα-Μπενάκη.

Ο πανεπιστημιακός δάσκαλος Δημήτρης Χριστόπουλος σε μια πολύ ωραία ανάρτησή του με αφορμή τον θάνατο του Αναστάσιου Παπαληγούρα αναφέρθηκε στον βιολογικό και πολιτικό θάνατο του «δημοκρατικού συντηρητισμού». Και έχει πολύ δίκιο, γιατί αν ποτέ υπήρξε κάποιος «δημοκρατικός καπιταλισμός», αυτό το οφείλουμε όχι μόνο στη σοσιαλδημοκρατία, αλλά και σε πολιτικούς του δημοκρατικού συντηρητισμού.

Σήμερα όπως η σοσιαλδημοκρατία δεν έχει πολιτικούς σαν τον Βίλι Μπραντ και η Δεξιά δεν έχει ευπατρίδες πολιτικούς όπως ο Παναγής και ο Αναστάσιος Παπαληγούρας, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο Κωσταντίνος Στεφανόπουλος και η Αννα Ψαρούδα-Μπενάκη. Αλλά και η δημοκρατική Αριστερά αναζητεί πολιτικούς όπως ο Ηλίας Ηλιού, ο Μπάμπης Δρακόπουλος και ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης.

Υπάρχουν τέτοιοι άντρες και γυναίκες σήμερα; Υπάρχουν, αλλά διστάζουν να κάνουν το βήμα προς την πολιτική. Αυτό οφείλεται στο ότι έχει κυριαρχήσει στη Δεξιά από τη μια η νεοφιλελεύθερη και από την άλλη η ακροδεξιά πτέρυγα; Και στο ότι στην Αριστερά έχει κυριαρχήσει ένας «ακραίος συστημικός πραγματισμός»; Ναι, αλλά όχι μόνο. Οφείλεται στο ότι στα κόμματα σήμερα δεν συζητούν για ιδέες. Δεν υπάρχει κανένας ιδεολογικός και ταξικός προβληματισμός. Ο πολιτικός με ιδέες, έστω και με λανθασμένες, είναι πλέον μουσειακό είδος. Οι ηγέτες που προαναφέρθηκαν δεν ήταν με όλους και όλα, ενώ στα κόμματά τους υπήρχε κίνηση ιδεών. Τα κόμματα που σήμερα στα καθ’ ημάς εκφράζουν τους παλιούς δύο πόλους δηλώνουν πως είναι και με τα οικονομικά της προσφοράς και με τον Κέινς, και με τον χωροφύλαξ και με τον αστυφύλαξ. Μόνο ο Αλέξης Τσίπρας φρόντισε να δηλώσει πως δεν είναι με όλους και με όλα.

Λογικό είναι μέσα απ’ αυτή την ένδεια ιδεών η απαίτηση για συνεδριακή απόφαση του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ πως δεν θα συνεργαστεί ποτέ με τη ΝΔ να εμφανίζεται ως κάποια λύση. Βεβαίως δεν πρέπει να ξεχνάμε και τους άλλους που ζητούν να εξαλειφθεί «η αριστερίλα». Αν όμως τα κόμματα αποφασίζουν πριν τις εκλογές με ποιον θα συνεργαστούν και με ποιον όχι, τότε τι τις θέλουμε τις εκλογές; Η δημοκρατία που αναπτύχθηκε στη μεταπολεμική Ευρώπη στηρίχθηκε στην ύπαρξη των δύο μεγάλων πόλων εξουσίας, του σοσιαλδημοκρατικού-αριστερού και του συντηρητικού. Ο πολύ γνωστός καθηγητής του Χάρβαρντ Ντάνιελ Ζίμπλατ έγραφε πως και η ύπαρξη ενός ισχυρού συντηρητικού πόλου «είναι καθοριστικός παράγοντας για την ανάπτυξη της δημοκρατίας» (Conservative Parties and the Birth of Democracy, Cambridge University Press, 2017, σ. 363). Αν όμως δεν υπάρχει συντηρητικός, τότε δεν υπάρχει και προοδευτικός πόλος. Γι’ αυτό και χρειάζονται συντηρητικοί ιδεολόγοι, όπως οι δύο Παπαληγούρες. Και προοδευτικοί, βεβαίως, βεβαίως. Η κρίση των δημοκρατιών οφείλεται και στο ότι η διάκριση πρόοδος-συντήρηση ή Αριστερά-Δεξιά θεωρείται ξεπερασμένη. Αυτό συμβαίνει όταν ατονούν οι ιδέες, οι οποίες αποτελούν το πετρέλαιο για την κίνηση των δημοκρατιών.

Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι συντονιστής Ομάδας Εργασίας Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας, διδάκτωρ Κοινωνιολογίας, συγγραφέας