Οταν ο κόραξ λευκανθεί

Δεν ξέρω αν είναι ακόμα δόκιμο να λέμε «η ωραία Ελένη» με βάση τη woke ατζέντα, διότι έτσι είναι σαν να υποτιμούμε όλες τις άλλες Ελένες ή Νίτσες που προφανώς δεν θα είναι αντιστοίχως καλλονές, αλλιώς δεν θα κάναμε και την εξ υπαρχής διάκριση: ωραία Ελένη, η οποία στα χρόνια μας μπορεί να είναι και πρώην Μήτσος, όπως κοτζάμ θηλυκή φρεγάτα Μπελαρά φέρει το αρσενικό όνομα Κίμων.

Φυσιολογικά πράγματα. Τώρα διαβάζω ότι ο σκηνοθέτης Κρίστοφερ Νόλαν έκανε μια ταινία όπου η ωραία Ελένη του Ομήρου εμφανίζεται ως νέγρα. Γιατί όχι; Το θέμα είναι γιατί ο σκηνοθέτης περιορίστηκε στην Ελένη και δεν έκανε και τον Αγαμέμνονα Γιαπωνέζο, τον Αχιλλέα Ερυθρόδερμο και τον Εκτορα Αθίγγανο απ’ τον Δενδροπόταμο. Με την Εκάβη δεν ξέρω τι θα μπορούσε να γίνει, ίσως να τη μεταμορφώσει σε μια συνταξιούχα γριά Εσκιμώα που είχε κατεβεί νεαρή στην Τροία για λίγο ήλιο, για διακοπές, κι εκεί την έκανε καμάκι ο Πρίαμος.

Στην Τέχνη όλα επιτρέπονται, κι ο καθένας καταλαβαίνει ή κάνει ότι καταλαβαίνει διαφορετικά πράγματα, μάλιστα κάποιοι πιστεύουν πως είναι ειδικοί – για παράδειγμα: έστειλα ένα εντελώς τραγικό, δραματικό διήγημα σε έναν φίλο και όταν το διάβασε, μου είπε: Χέστηκα στο γέλιο. Τι να πεις; Περί ορέξεως σπανακοτυρόπιτα και τι να καταλάβουν μερικές επιτροπές των Οσκαρ (ή άλλες, όταν δουλεύουνε οι ιδιοτέλειες συν την άγνοια) και όταν σου λέει ο άλλος η ωραία Ελένη υπήρξε σύμβολο, άρα τη βάφουμε ό,τι χρώμα θέλουμε. Τι θα πει σύμβολο; (Ενας λόγος παραπάνω.) Και η Μπε-Μπε υπήρξε σύμβολο, άρα σε μια βιογραφία της μπορεί να παριστάνεται ως υπόλευκη δρούζα μουσουλμάνα και το σύμβολο Μέριλιν Μονρόε ως ωραιότατη σεξοβόμβα από το Μπανγκλαντές. Κάποιο τρικ χρειάζεται για να πουλήσεις καλύτερα.

Κι έτσι λοιπόν βρεθήκαμε κι εμείς τώρα να μιλούμε για τη μαύρη ωραία Ελένη, βοηθώντας στο μάρκετινγκ του φιλμ, διότι όλοι γι’ αυτό κουβεντιάζουμε νομίζοντας πως συμβάλλουμε σε κάποια ενδιαφέρουσα συζήτηση, ενώ παίζουμε απλώς το παίγνιο της προώθησης της ταινίας. Βέβαια φαίνεται πως αρκετοί που ρωτήθηκαν ένιωσαν κάποιον πανικό διότι έπρεπε να αποφασίσουν πώς θα απαντήσουν ώστε να μη θεωρηθούν συντηρητικοί, αντιδραστικοί, ρατσιστές και φοβικοί με κάποια έννοια – μη δηλαδή τους περιλάβουνε οι κορεκτατζήδες και τους στιγματίσουμε διά παντός ως καθυστερημένους και αποσυνάγωγους, τους αποβάλλει η φάρα και τι θα απογίνουν τότε; Τι θα απογίνουμε αν μας κόψουν το νερό απ’ το αυλάκι; Αρα; Οφείλετε να φαινόσαστε προοδευτικοί, όσο και αν θέλετε να απαντήσετε «Τι μαύρη ωραία Ελένη μάς λέτε και πράσινα άλογα;».

Οχι. Απαγορεύεται μια τέτοια απάντηση διότι όλοι οφείλουμε να φαινόμαστε προοδευτικοί και μέσα στο κλίμα της μοντέρνας αντίληψης διότι ενδέχεται πλέον να γυριστεί και ταινία με τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ λευκό, ασπρουλιάρη του θανατά. Τότε τι θα έπρεπε να απαντήσει ερωτώμενος ένας προοδευτικός άνθρωπος; Ποιο είναι το κορέκτ εν προκειμένω; Και υπάρχουν και χειρότερα: δηλαδή αν κάποιος κουλτουριάρης φτιάξει ένα φιλμ όπου ο γνωστός Μπαρμπα-Θωμάς της καλύβας θα εμφανίζεται ως Γιαπωνέζος Εβραίος τι θα πρέπει να απαντήσουμε για να μη φανούμε ανίεροι, και αν, επιπλέον, συσχετιστεί το θέμα με τη Γάζα; Και ποια η θέση της φλοτίλας στο ζήτημα του προαιώνιου ρατσισμού που ενυπήρχε ακόμα και στις εβραιο-γιαπωνέζικες κοινότητες πριν χαθούν οι Σαμουράι κι εμφανιστούν οι Χαμουράι;

Αυτά είναι μεγάλα θέματα και οφείλουμε να έχουμε έτοιμη μιαν προοδευτική απάντηση διότι καραδοκούν διάφοροι. Μας την έχουνε στημένη για να βρούνε μιαν αντιδραστική τρίχα μέσα στη σούπα μας και μας καταδικάσουν διά παντός, μας εξοβελίσουν από τα πεδία που τους ενδιαφέρουν και όπου θέλουνε να είναι οι μόνοι άρχοντες και εκδικητικοί τροχονόμοι – κάποιοι χωρίς πραγματικό έργο αλλά με καλές, μάταιες δημόσιες σχέσεις. Ο φόβος αυτός καλλιεργείται ως κάποιο είδος λευκής τρομοκρατίας που πανικοβάλλει τα μέτρια πνεύματα. Δηλαδή αν ρωτήσεις για την ωραία Ελένη, η ερώτηση περιέχει ήδη μιαν απειλή και ξέρεις συνήθως την απάντηση που θα λάβεις, ακόμα και αν είναι απολύτως υποκριτική αλλά επαληθεύει το έμμεσο ιδεολόγημα και συντηρεί ένα ασφαλές φαίνεσθαι. Την προοδευτική επίφαση.

Και πάει λέγοντας. Δηλαδή, ακόμα και το πιο αυτονόητο μπορεί να φαλκιδευτεί. Μαύρος Χριστός, άσπρος Ομπάμα, και ο τελευταίος των Μοϊκανών χρώματος λαδοπράσινου. Γιατί όχι; Είπαμε: στην Τέχνη όλα είναι επιτρεπτά και κρίνονται εξ αποτελέσματος, αλλά κι εμείς σάτιρα (προσπαθούμε να) κάνουμε, οπότε όλα επιτρέπονται και σε εμάς και λέμε και υπονοούμε ό,τι γουστάρουμε. Ή, όχι; Μήπως, εν προκειμένω, υπάρχει κάποιος ειδικός περιορισμός;

Αρα: προκειμένου να συνεχιστεί η φασαρία προτείνουμε σε κάποιον σκηνοθέτη να γυρίσει έναν νέγρο Καποδίστρια και σε μια σκηνή να δούμε και τον αναστημένο Μπρους Λι να χορεύει στο Ναύπλιο ζεϊμπέκικο με φιγούρες καράτε. Εχει σημασία το μαύρο χρώμα; Καθόλου. Αλλά ενίοτε, φαίνεται ότι έχει, για να το προτιμάει ο Νόλαν. Ή, όπως το θέτει και ο Σμυρνέικος μανές μινόρε:

Οταν ο κόραξ λευκανθεί και η χιών μαυρίσει

Τότε κι από το στήθος μου αυτή η φωτιά θα σβήσει.