Στρατηγική αυτονομία και ενέργεια
Οι εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων στην παγκόσμια σκακιέρα επανέφεραν στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης. Ενα θέμα που βρέθηκε στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων στο πρόσφατο Συνέδριο Ασφάλειας του Μονάχου (MSC). Τα παράτολμα σχέδια της κυβέρνησης Τραμπ για την προσάρτηση της Γροιλανδίας, και άλλα παρεμφερή, έδειξαν με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο το βαθύ ρήγμα που έχει δημιουργηθεί στις ευρωατλαντικές σχέσεις. Ενα ρήγμα που δύσκολα θα ξεπεραστεί, ενώ θέτει σε αμφισβήτηση την ενότητα – για να μην πούμε την ίδια την ύπαρξη – του NATO.
Μπορεί η Ευρώπη, μέσω της ΕΕ, να έχει αποκτήσει ένα πολύ μεγάλο οικονομικό εκτόπισμα με συνολικό ΑΕΠ που έχει φθάσει τα $22,5 τρισ., και είναι συγκρίσιμο με αυτό των ΗΠΑ ($31,1 τρισ.) και της Κίνας ($20 τρισ.), όμως, σε αντίθεση με αυτές τις χώρες, δεν διαθέτει ενιαία διοίκηση, κοινή εξωτερική πολιτική και κυρίως αμυντική οργάνωση. Ενα σοβαρό μειονέκτημα που μέχρι σήμερα καλυπτόταν έντεχνα από τη συμμετοχή όλων σχεδόν των ευρωπαϊκών κρατών στον μηχανισμό του ΝΑΤΟ.
Και ενώ είναι σε εξέλιξη προσπάθεια για την ενίσχυση του αμυντικού βραχίονα της ΕΕ, δεν υπάρχει στον ορίζοντα σχέδιο για μια καθαρά ευρωπαϊκή αμυντική συμμαχία. Το ΝΑΤΟ, παρά την εκ των έσω αμφισβήτησή του, εξακολουθεί να εξυπηρετεί τις αμυντικές ανάγκες της διαιρεμένης Ευρώπης.
Ομως, ακόμα και εάν η ΕΕ αποκτήσει κάποτε αμυντική υπόσταση, χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ, αυτό δεν οδηγεί απαραίτητα σε στρατηγική αυτονομία. Αυτή θα εξακολουθεί να είναι στα ζητούμενα όσο η Ευρώπη παραμένει ενεργειακά εξαρτημένη από τεράστιες ποσότητες εισαγόμενης ενέργειας. Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, η ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ το 2024 διαμορφώθηκε στο 57% με ανοδικές τάσεις.
Μεσο-βραχυπρόθεσμα η λύση δεν είναι οι ΑΠΕ, όπως υποστηρίζουν πολλοί και προωθεί συστηματικά η ΕΕ μέσω της Πράσινης Συμφωνίας. Και ο λόγος είναι ότι τόσο η ηλιακή όσο και η αιολική ενέργεια, λόγω της διαλειψιμότητάς τους και του περιορισμένου συντελεστή δυναμικότητας που διαθέτουν, μπορούν να καλύψουν μέρος μόνο των ενεργειακών αναγκών, περιοριζόμενες στην ηλεκτροπαραγωγή. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να εγκαταλειφθούν οι ΑΠΕ, αφού αυτές ήδη αποτελούν μέρος του ενεργειακού μείγματος (20%). Ομως, η περαιτέρω διείσδυσή τους θα είναι δαπανηρή αφού για να λειτουργήσουν αποδοτικά προϋποθέτουν ισάξιες επενδύσεις σε μονάδες βάσεις (φυσικό αέριο, πυρηνικά) και προσθήκη συστημάτων αποθήκευσης.
Με δεδομένο ότι τα ορυκτά καύσιμα, μαζί με την πυρηνική ενέργεια, καλύπτουν σήμερα το 80% των ενεργειακών αναγκών της ΕΕ, ένα ποσοστό που δεν πρόκειται να μειωθεί γρήγορα παρά τους υπερφιλόδοξους στόχους της ΕΕ για τη συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα, η λύση πρέπει να αναζητηθεί στην εκμετάλλευση των κοιτασμάτων υδρογονανθράκων που ευρίσκονται εντός όσο και στην περιφέρεια της ΕΕ.
Περιοχές όπως η Βόρειος Θάλασσα, η Μαύρη Θάλασσα, η Ανατολική Μεσόγειος, το Κρητικό Πέλαγος και το Ιόνιο, η Αδριατική, περιέχουν σημαντικά κοιτάσματα και αποτελούν τις πηγές που θα τροφοδοτήσουν με ενέργεια, κυρίως φυσικό αέριο, την Ευρώπη τα αμέσως επόμενα χρόνια, εάν βέβαια επιθυμούμε να κάνουμε πράξη τα σχέδια για στρατηγική αυτονομία. Πράγμα που θα ενισχύσει πολλαπλά τη γεωστρατηγική θέση της ΕΕ στο παγκόσμιο στερέωμα.
Με το φυσικό αέριο, που έχει τη μικρότερη επιβάρυνση στην ατμόσφαιρα σε σύγκριση με άλλα ορυκτά καύσιμα, να αποτελεί τη γέφυρα για μια ασφαλή ενεργειακή μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ανταγωνιστικό κόστος και ενεργειακή ασφάλεια.
Ο Κωστής Σταμπολής είναι πρόεδρος του ΙΕΝΕ