Petralona Cave: Το μυστήριο με το κρανίο 286.000 ετών!

Ένα κρανίο που ανακαλύφθηκε το 1960 στο Σπήλαιο Πετραλώνων στη βόρεια Ελλάδα, παρέμενε για δεκαετίες αινιγματικό ως προς την ταυτότητα και τη χρονολόγησή του. Νέα έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of Human Evolution, αξιοποίησε προηγμένες ισοτοπικές τεχνικές για να προσδιορίσει τα όρια της ηλικίας του, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για ένα από τα πιο μυστηριώδη απολιθώματα της Ευρώπης.

Το κρανίο εντοπίστηκε από κάτοικο χωριού περίπου 35 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Θεσσαλονίκης. Ήταν ενσωματωμένο σε τοίχωμα και έλειπε η κάτω γνάθος του, γεγονός που τράβηξε αμέσως το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας. Ανήκει σαφώς στο γένος Homo, ωστόσο δεν μοιάζει ούτε με Νεάντερταλ ούτε με σύγχρονο άνθρωπο. Η ηλικία του παρέμενε άγνωστη για δεκαετίες, με εκτιμήσεις που κυμαίνονταν από 170.000 έως 700.000 χρόνια.

Η μέθοδος χρονολόγησης και τα νέα δεδομένα

Η νέα έρευνα χρησιμοποίησε τη μέθοδο ουρανίου-σειράς (U-series dating), η οποία μετρά τον ρυθμό διάσπασης των ισοτόπων ουρανίου σε θόριο. Αν και η μέθοδος δεν είναι αξιόπιστη σε ανοιχτά εδαφικά περιβάλλοντα, στα σπήλαια λειτουργεί αποτελεσματικά, καθώς πρόκειται για κλειστά συστήματα. Το νερό που διαπερνά τα πετρώματα αφήνει πίσω του αποθέσεις ασβεστίτη με ουράνιο, επιτρέποντας στους επιστήμονες να υπολογίσουν πότε σχηματίστηκε το στρώμα.

Οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα ασβεστίτη από την επικάλυψη του κρανίου αλλά και από διάφορους σχηματισμούς του σπηλαίου, μεταξύ αυτών και από τον θάλαμο «Mausoleum», όπου φέρεται να είχε εγκλωβιστεί το κρανίο. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η ασβεστιτική επικάλυψη άρχισε να σχηματίζεται τουλάχιστον πριν από 286.000 χρόνια, με περιθώριο σφάλματος περίπου 9.000 ετών. Ανάλογα με τη θέση του κρανίου στα στρώματα του σπηλαίου, η ηλικία του μπορεί να κυμαίνεται μεταξύ 277.000 και 539.000 ετών, ή ακόμη και μεταξύ 410.000 και 277.000 ετών εφόσον δεν ήταν προσκολλημένο στα τοιχώματα.

Η σημασία για την ευρωπαϊκή προϊστορία

Η νέα χρονολόγηση προσφέρει πιο ακριβή εικόνα από κάθε προηγούμενη, αν και εξακολουθεί να επιδέχεται επιστημονική συζήτηση για τη θέση του απολιθώματος στην εξελικτική αλυσίδα. Όπως σημειώνουν οι συγγραφείς της μελέτης, «ο προσδιορισμός της ηλικίας του κρανίου των Πετραλώνων έχει εξαιρετική σημασία, καθώς το απολίθωμα αυτό κατέχει κεντρική θέση στην ευρωπαϊκή ανθρώπινη εξέλιξη».

Μορφολογικά, το κρανίο των Πετραλώνων φαίνεται να ανήκει σε έναν πιο πρωτόγονο πληθυσμό σε σχέση με τον Homo sapiens και τους Νεάντερταλ. Η νέα ηλικιακή εκτίμηση συνάδει με την άποψη ότι το συγκεκριμένο ανθρωποειδές συνυπήρχε με πρώιμες γραμμές Νεάντερταλ στην Ευρώπη κατά το Μέσο Πλειστόκαινο, περίοδο έντονων εξελικτικών μεταβολών.

Ένα βήμα πιο κοντά στην κατανόηση της ανθρώπινης ιστορίας

Παρά τις επισημάνσεις των επιστημόνων ότι το κρανίο δεν μπορεί να αποδοθεί με βεβαιότητα σε κάποιον συγκεκριμένο πρόγονο, η νέα ανάλυση θεωρείται σημαντικό βήμα προς την κατανόηση της θέσης του στην ιστορία του ανθρώπινου είδους. Το εύρημα των Πετραλώνων εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο κρίκο για τη μελέτη της εξέλιξης του ανθρώπου στην ευρωπαϊκή ήπειρο.