ΑΣΕΠ: Νέο σύστημα επιλογής προϊσταμένων: Ο πλήρης εκτοπισμός των τυπικών κριτηρίων

Τέλος στα τυπικά και τα ουσιαστικά κριτήρια επιλογής. Μόνο διαγωνισμός για προϊσταμένους. Πρόσφατα σχολιάσαμε τις κυβερνητικές ανακοινώσεις για τις αλλαγές στον τρόπο επιλογής των προϊσταμένων του Δημοσίου. Αν και δεν έχει ακόμη κατατεθεί συγκεκριμένο σχέδιο νόμου προς διαβούλευση, η δημόσια συζήτηση για το νέο σύστημα επιλογής βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Σε πρόσφατη συνέντευξή του ο πρόεδρος του ΑΣΕΠ, παίρνοντας τη σκυτάλη από την υφυπουργό ΥΠΕΣ, επικροτεί τη λύση του γραπτού ηλεκτρονικού διαγωνισμού για την επιλογή προϊσταμένων για τον λόγο ότι το ισχύον σύστημα, που βασίζεται στην αξιολόγηση και μοριοδότηση συγκεκριμένων τυπικών κριτηρίων, απέβη στην πράξη αναποτελεσματικό και δυσλειτουργικό, κυρίως εξαιτίας του χρονοβόρου και γραφειοκρατικού χαρακτήρα του.

Στην εκτίμηση αυτή συγκλίνουν και αναλυτές της διοίκησης, ειδικοί εμπειρογνώμονες και ακαδημαϊκή κοινότητα, χωρίς ωστόσο να καταλήγουν στην ίδια συνταγή για τη θεραπεία του προβλήματος. Η βασική ένσταση που προβάλλεται είναι ότι ο πλήρης εκτοπισμός των τυπικών κριτηρίων, είτε πρόκειται για τυπικά εκπαιδευτικά προσόντα (τίτλοι σπουδών, μεταπτυχιακά διπλώματα, ξένες γλώσσες) είτε για τη συνολική εμπειρία σε θέσεις ευθύνης, μπορεί να αποβεί εξίσου προβληματικός για τη λειτουργία ενός οργανισμού. Ειδικότερα, ο συνυπολογισμός της προϋπηρεσίας των υποψηφίων για θέσεις ευθύνης, στον βαθμό βεβαίως που συσχετίζεται με την αξιολόγηση συγκεκριμένων αποτελεσμάτων και την αποτίμηση ηγετικών ικανοτήτων, δεν πρέπει επ’ ουδενί να απαξιώνεται. Κι αυτό διότι αποτελεί σταθερό στοιχείο της θεσμικής μνήμης ενός δημόσιου οργανισμού και καθοριστική ένδειξη για την καταλληλότητα και την επαγγελματική επάρκεια ενός προϊσταμένου. 

Βεβαίως, η αξία της προϋπηρεσίας ως προς τη διάγνωση της καταλληλότητας μετριάζεται σημαντικά από τρεις παράγοντες: πρώτον, ότι ελάχιστες θέσεις ευθύνης έχουν καλυφθεί με νόμιμες διαδικασίες κρίσης, καθώς κυριάρχησαν οι ευνοιοκρατικές «απευθείας αναθέσεις» καθηκόντων και οι προσχηματικές «αναπληρώσεις» με κομματικά ή άλλα πελατειακά κριτήρια, με αποτέλεσμα η προσμέτρηση της προϋπηρεσίας να εμφανίζεται ελάχιστα αξιοκρατική.

Δεύτερον, ότι το βάρος δόθηκε στην επιλογή γενικών διευθυντών και όχι διευθυντών, αφήνοντας τα μεσαία διοικητικά κλιμάκια στο έλεος της ημετεροκρατίας, ενώ σε επίπεδο προϊσταμένων τμημάτων απουσίασαν παντελώς οι κρίσεις από το 2011, γεγονός που επέδρασε αρνητικά στην αποδοτική λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών.

Τρίτον, διότι ποτέ τα τυπικά προσόντα – είτε αμιγώς εκπαιδευτικά είτε προϋπηρεσίας είτε «πρόσθετης εμπειρίας» – δεν συσχετίστηκαν με την αξιολόγηση της επιτυχούς άσκησης καθηκόντων ενός στελέχους ή της αποτελεσματικότητάς του στην εκπλήρωση μιας στοχοθεσίας ή την υλοποίηση μιας δημόσιας πολιτικής. Το έλλειμμα αυτό δεν καλύφθηκε ούτε από τη «δομημένη συνέντευξη», η οποία εξελίχθηκε σε μια γραφειοκρατική διαδικασία, με περιορισμένη επαγγελματική γνώση, ανύπαρκτη επιστημονική υποστήριξη και ελάχιστες εγγυήσεις έναντι της διαχρονικής κυβερνητικής χειραγώγησης.

Το παράδοξο είναι ότι αντί να οργανωθεί, όπως συμβαίνει σε όλες τις διοικητικά ανεπτυγμένες χώρες, μια στροφή στη διάγνωση ουσιαστικών προσόντων και ηγετικών ικανοτήτων μέσα από τον ανασχεδιασμό της συνέντευξης και την εφαρμογή σύγχρονων συνδυαστικών κριτηρίων αξιολόγησης (τυπικών και ουσιαστικών), υιοθετείται μονοσήμαντα η ηλεκτρονική εξέταση ως θεραπεία διά πάσαν νόσον του διοικητικού μας συστήματος. 

Πολύ πιο λειτουργικές ήταν οι προτάσεις της ειδικής Επιτροπής του ΑΣΕΠ, η οποία με πολυσέλιδη Εκθεσή της το 2022 εξήγησε γιατί η Αρχή αδυνατούσε να ολοκληρώσει έγκαιρα και αξιόπιστα τις επιλογές των προϊσταμένων. Η Εκθεση αυτή, που συζητήθηκε εκτεταμένα στη Βουλή με πρωτοβουλία των κομμάτων της αντιπολίτευσης, κατέθεσε δέσμη μέτρων για ένα πιο δίκαιο, γρήγορο και αποτελεσματικό σύστημα επιλογής τόσο των προϊσταμένων όσο και των διοικήσεων των φορέων του Δημοσίου.

Η κυβερνητική πλευρά παραλείπει, εσκεμμένα και συστηματικά, κάθε αναφορά στη συγκεκριμένη Εκθεση, επειδή αρνείται τη βασικότερη παραδοχή της: την ενίσχυση του ρόλου του ΑΣΕΠ μέσα από α) την αριθμητικά αυξημένη συμμετοχή του στα όργανα επιλογής και β) τη μεταφορά της τελικής απόφασης για την κάλυψη των θέσεων από τους υπουργούς στο ίδιο το ΑΣΕΠ. Ως προς το δεύτερο σκέλος, είναι επίσης φανερό ότι το έλλειμμα αυτό δεν καλύπτεται με τη μεταφορά στο ΑΣΕΠ της ευθύνης για τη διενέργεια της ηλεκτρονικής εξέτασης των προϊσταμένων. Σημειωτέον: πρόταση της Επιτροπής ήταν να διενεργείται γραπτή δοκιμασία μόνο για την επιλογή προϊσταμένων τμημάτων, στην οποία, λόγω απλούστερων καθηκόντων, προσιδιάζει η αυτοματοποιημένη διάγνωση δεξιοτήτων, με αρκετές ωστόσο επιφυλάξεις από εμπειρογνώμονες του χώρου.

Στο μεσοδιάστημα 2022-2025 έγιναν δεκτές διάφορες προτάσεις αυτής της Επιτροπής, χωρίς όμως ποτέ αυτό να ομολογηθεί δημοσίως. Ενδεικτικά αναφέρουμε τη θεσμοθέτηση της ομαδοποίησης των δημόσιων φορέων, οι διοικήσεις των οποίων επιλέγονται με τη συμμετοχή του ΑΣΕΠ (Ν. 5062/2023), τη δημιουργία ειδικού τμήματος στο ΑΣΕΠ για την επίβλεψη των διαδικασιών επιλογής, την αξιοποίηση του συνόλου των συμβούλων του ΑΣΕΠ στα όργανα επιλογής ή την υλοποίηση από το ΕΚΔΔΑ ειδικών σεμιναρίων διοικητικής υποστήριξης των οργάνων αυτών.

Εκείνο όμως που συστηματικά παραβλέπεται είναι η πρόταση για αναβάθμιση του ρόλου του ΑΣΕΠ στις διαδικασίες επιλογής, ως αντιστάθμισμα του ασφυκτικού κυβερνητικού ελέγχου. Θυμίζουμε ότι στην επιλογή διοικήσεων δημόσιων φορέων η συμμετοχή του ΑΣΕΠ περισσότερο θυμίζει «φύλλον συκής» (μόλις ένα μέλος της 5μελούς επιτροπής έναντι 3 γενικών γραμματέων υπουργείων), ενώ στην επιλογή γενικών διευθυντών τα 2 μέλη του ΑΣΕΠ που συμμετέχουν στα 5μελή Συμβούλια (ΕΙΣΕΠ) σχεδόν πάντα ακολουθούν προαποφασισμένες επιλογές από τα υπόλοιπα (κυβερνητικά ελεγχόμενα) 3 μέλη.

Ο πρόεδρος του ΑΣΕΠ προτιμά να προβάλλει τον αυξημένο ρόλο της Αρχής στη ρύθμιση των οργανωτικών θεμάτων του διαγωνισμού για διευθυντές και τμηματάρχες, καθώς και να αποτιμά θετικά τη συμμετοχή της στις Επιτροπές που διασφαλίζουν την ουσιαστική αιτιολόγηση της αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων. Ενας πιο δύσπιστος παρατηρητής θα μπορούσε βεβαίως να διαβλέψει πρόθεση του υπουργείου να περιορίσει τη συμβολή του ΑΣΕΠ στον προγραμματισμό και τη διοργάνωση του διαγωνισμού, καθώς και να αναδείξει τον προσχηματικό και εικονικό χαρακτήρα της αξιολόγησης ασαφών δεξιοτήτων, που έχει πλέον ξεπεράσει κάθε όριο γραφειοκρατικής διεκπεραίωσης. Ολα τελικά είναι θέμα οπτικής γωνίας.

Ολοταχώς για 1.696 μόνιμες προσλήψεις στην Υγεία

• Εκδόθηκε η 2Κ/2026 Προκήρυξη του ΑΣΕΠ που αφορά τηνπλήρωση 1.696 θέσεων Τεχνολογικής και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης σε φορείς του υπουργείου Υγείας. Η προθεσμία υποβολής των ηλεκτρονικών αιτήσεων συμμετοχής στη διαδικασία αρχίζει στις3Μαρτίου 2026, ημέρα Τρίτη και ώρα 08.00, και λήγει στις 18 Μαρτίου 2026, ημέρα Τετάρτη και ώρα 14.00.
•   Εκδόθηκαν τα προσωρινά αποτελέσματατηςΠροκήρυξης5Κ/2025που αφορoύν την πλήρωση 20 θέσεων προσωπικού με σχέση εργασίας Ιδιωτικού Δικαίου Αορίστου Χρόνου Πανεπιστημιακής, Τεχνολογικής και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στηΡυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ). Ενστάσεις κατά των ανωτέρω πινάκων υποβάλλονται στο ΑΣΕΠ από τηνΠέμπτη 19 Φεβρουαρίου 2026 και ώρα 08.00 έως και τη Δευτέρα 2 Μαρτίου 2026 και ώρα 14.00 αποκλειστικά μέσω του διαδικτυακού τόπου του. Για την ένσταση απαιτείται παράβολο 50 ευρώ. 
• Συνεχίζεται και λήγει στις 6 Μαρτίου 2026, ημέρα Παρασκευή και ώρα 14.00 η προθεσμία υποβολήςτωνηλεκτρονικών αιτήσεωνσυμμετοχήςστη διαδικασία της Προκήρυξης 1Κ/2026του ΑΣΕΠ για τηνπλήρωση 510 θέσεων μόνιμου προσωπικού ΠΕ και ΥΕ σε φορείς του υπουργείου Υγείας.