Ανατροπή στην πλανητική επιστήμη: Ο Άρης «πνίγηκε» από καταιγίδες σκόνης και έχασε τους ωκεανούς του

Ο Άρης δεν υπήρξε πάντοτε ο παγωμένος και άνυδρος κόσμος που γνωρίζουμε σήμερα. Γεωλογικά στοιχεία αποκαλύπτουν ότι πριν από δισεκατομμύρια χρόνια διέθετε ποτάμια, λίμνες και πιθανώς ωκεανούς που κάλυπταν μεγάλο μέρος της επιφάνειάς του. Το μεγάλο ερώτημα για την πλανητική επιστήμη παραμένει: πού χάθηκε όλο αυτό το νερό;

Μια νέα διεθνής επιστημονική έρευνα δίνει μια απρόσμενη απάντηση, υποδεικνύοντας ότι υπεύθυνες ίσως είναι ισχυρές και ιδιαίτερα τοπικές καταιγίδες σκόνης. Τα ευρήματα βασίζονται σε παρατηρήσεις τριών διαφορετικών διαστημικών αποστολών που κατέγραψαν ένα εξαιρετικά έντονο φαινόμενο το καλοκαίρι του 2023, κατά το λεγόμενο «αρειανό έτος 37».

Τα δεδομένα προήλθαν από το πρόγραμμα ExoMars της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας, την αποστολή Hope των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και το Mars Reconnaissance Orbiter της NASA. Ο συνδυασμός των μετρήσεων αποκάλυψε κάτι που δεν είχε παρατηρηθεί ξανά με τέτοια ένταση.

Η καταιγίδα που άλλαξε τα δεδομένα

Κατά τη διάρκεια μιας σύντομης αλλά εξαιρετικά ισχυρής καταιγίδας σκόνης στο βόρειο ημισφαίριο του Άρη, οι επιστήμονες κατέγραψαν θεαματική αύξηση της ποσότητας υδρατμών στην ατμόσφαιρα. Σε ορισμένες περιοχές οι τιμές ήταν έως και δέκα φορές υψηλότερες από το φυσιολογικό.

Λίγες ημέρες αργότερα, εντοπίστηκαν ασυνήθιστα μεγάλες συγκεντρώσεις υδρατμών σε ύψη άνω των 40 χιλιομέτρων, κυρίως στα βόρεια γεωγραφικά πλάτη του πλανήτη.

Εκεί ξεκινά η κρίσιμη διαδικασία απώλειας νερού. Σε τόσο μεγάλα υψόμετρα, η υπεριώδης ακτινοβολία του Ήλιου διασπά τα μόρια του νερού σε οξυγόνο και υδρογόνο. Το ελαφρύ υδρογόνο διαφεύγει εύκολα από τη βαρύτητα του Άρη και χάνεται οριστικά στο διάστημα.

Οι επιστήμονες παρατήρησαν πράγματι αύξηση της ποσότητας υδρογόνου που «διέφευγε» μετά την καταιγίδα, επιβεβαιώνοντας τη διαδικασία αυτή.

Αναθεώρηση των κλιματικών μοντέλων του Άρη

Μέχρι σήμερα, οι πλανητικοί επιστήμονες θεωρούσαν ότι ο μηχανισμός αυτός λειτουργούσε κυρίως στις θερμότερες εποχές του νότιου ημισφαιρίου, όταν ο Άρης πλησιάζει περισσότερο τον Ήλιο. Η νέα μελέτη όμως δείχνει ότι και το βόρειο ημισφαίριο συμβάλλει σημαντικά στην απώλεια νερού, επεκτείνοντας χρονικά τις περιόδους αποξήρανσης της ατμόσφαιρας.

Η ανακάλυψη αυτή αμφισβητεί τα υπάρχοντα κλιματικά μοντέλα του πλανήτη, καθώς υποδηλώνει ότι ακόμη και σύντομες αλλά έντονες καταιγίδες μπορούν να έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες. Οι καταιγίδες σκόνης στον Άρη δεν είναι σπάνιες· σε ορισμένες περιπτώσεις καλύπτουν ολόκληρο τον πλανήτη, όμως τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι ακόμη και τοπικά φαινόμενα μπορεί να είναι εξίσου καταστροφικά για την ατμοσφαιρική ισορροπία.

Το παρελθόν και η εξέλιξη του Κόκκινου Πλανήτη

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι στο μακρινό παρελθόν ο άξονας περιστροφής του Άρη πιθανότατα είχε πολύ μεγαλύτερη κλίση από τη σημερινή. Αυτό θα μπορούσε να προκαλεί θερμότερες περιόδους και συχνότερες ακραίες καταιγίδες σκόνης, επιταχύνοντας τη μεταφορά υδρατμών προς την ανώτερη ατμόσφαιρα.

Η υπόθεση αυτή ίσως εξηγεί μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις στην ιστορία του πλανήτη: πώς ένας κόσμος που διέθετε αρκετό νερό για να σχηματίσει ωκεανούς εκατοντάδων μέτρων βάθους μετατράπηκε σε μια παγωμένη έρημο.

Ένας αργός και συνεχής μηχανισμός απώλειας

Αν επιβεβαιωθεί, ο μηχανισμός των καταιγίδων σκόνης μπορεί να αποτελεί έναν από τους βασικούς «διαδρόμους διαφυγής» του νερού του Άρη. Αυτό δείχνει ότι η απώλειά του δεν ήταν αποτέλεσμα ενός μόνο γεγονότος, αλλά μιας αργής και επαναλαμβανόμενης διαδικασίας που συνεχίζεται ακόμη και σήμερα.

Για τους επιστήμονες, η κατανόηση αυτής της εξέλιξης δεν αφορά μόνο το παρελθόν του Κόκκινου Πλανήτη. Αποτελεί επίσης κλειδί για την αναζήτηση ζωής εκτός Γης και για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι πλανήτες μπορούν να χάσουν — ή να διατηρήσουν — τις συνθήκες που καθιστούν έναν κόσμο κατοικήσιμο.