Καταφύγια στην Αθήνα: Πόσα είναι και γιατί κρατούν μυστική την τοποθεσία τους – Πολλοί θα μείνουν απ’έξω σε περίπτωση επίθεσης

Ποια είναι τα σχέδια της Ελλάδας για την προστασία του άμαχου πληθυσμού σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης; Υπάρχουν καταφύγια και πώς μπορεί κανείς να γνωρίζει πού να απευθυνθεί αν ηχήσουν απροειδοποίητα οι σειρήνες της Πολιτικής Άμυνας;

Τα καταφύγια και η προστασία των αμάχων

Η προστασία των αμάχων σε περίπτωση πολεμικής σύρραξης προβλέπεται στο Γενικό Σχέδιο Πολιτικής Άμυνας της χώρας, μεγάλο μέρος του οποίου παραμένει απόρρητο. Κεντρική, αν και όχι αποκλειστική, μέθοδος προστασίας αποτελούν τα καταφύγια. Στην Αθήνα υπάρχουν 992 καταφύγια που εκτιμάται ότι μπορούν να φιλοξενήσουν από 280.000 έως 360.000 κατοίκους.

Άλλοι εκτιμούν ότι τα καταφύγια ανέρχονται στις 2.000. Το σίγουρο είναι ότι άρχιζαν να φτιάχνονται από την εποχή του Ιωάννη Μεταξά.  Μετά το τέλος του Πολέμου και στις δεκαετίες του 1950 και του 1960, καταφύγια συνέχιζαν να φτιάχονται σε πολυκατοικίες.

Καταφύγιο Λυκαβηττού

Αυτά τα καταφύγια, όπως εξήγησαν στα ΝΕΑ απόστρατοι αξιωματικοί που είχαν υπηρετήσει σε ανώτατες θέσεις, δημιουργούνταν σε νεοανεγειρόμενες πολυκατοικίες υπό τον φόβο της πυρηνικής επίθεσης.

«Ήταν γνωστές οι πολυκατοικίες που υπήρχαν αυτά τα καταφύγια, και για πολλά χρόνια μετά την κατασκευή τους, σε τακτική βάση, ειδικά κλιμάκια του Στρατού τα επισκέπτονταν και τα επιθεωρούσαν. Ήταν σαν να κατέβαινε κανείς από τη σκάλα δίπλα στο ασανσέρ, να έβγαινε στο υπόγειο και εκεί να άνοιγε μια πόρτα που οδηγούσε σε έναν χώρο χαρακτηρισμένο ως καταφύγιο».

Καταφύγιο στην Καραγεώργη Σερβίας

Ορισμένα από αυτά είναι δημόσια και διαθέτουν πλήρη υποδομή — ύδρευση, αποχέτευση, εξαερισμό και ιατρείο.

Άλλα είναι ιδιωτικά και σε καιρό ειρήνης χρησιμοποιούνται για διαφορετικές ανάγκες. Έτσι, ένα πάρκινγκ ή μια αποθήκη μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος καταφυγής, εφόσον ο ιδιοκτήτης του το εκκενώσει εντός 24 ωρών, όπως οφείλει σε περίπτωση ανάγκης.

Η ακριβής τοποθεσία των καταφυγίων παραμένει απόρρητη για λόγους ασφαλείας. Οι πολίτες που συμμετέχουν στις εκπαιδεύσεις της Πολιτικής Άμυνας, οι οποίες πραγματοποιούνται κάθε χρόνο από τις περιφέρειες, ενημερώνονται για τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθήσουν σε περίπτωση συναγερμού. Μαθαίνουν πού να απευθυνθούν, καθώς και σε ποιους χώρους συγκέντρωσης θα αναρτηθούν χάρτες και οδηγίες.

Η λίστα των καταφυγίων επικαιροποιείται κάθε τρία χρόνια από ειδικά κλιμάκια των περιφερειών, τα οποία εντοπίζουν και αναφέρουν τους κατάλληλους χώρους στην Πολιτική Άμυνα. Στις μεγάλες πόλεις, και ιδιαίτερα στην Αθήνα, η έντονη οικοδομική δραστηριότητα προκαλεί συνεχείς αλλαγές στον αστικό ιστό, με αποτέλεσμα τη δημιουργία ή την απώλεια καταφυγίων.

Το μετρό ως πιθανό καταφύγιο

Ευρέως διαδεδομένη είναι η αντίληψη ότι το μετρό της Αθήνας μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως καταφύγιο σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Η πεποίθηση αυτή ενισχύθηκε από τις εικόνες του 2022 στο Κίεβο, όπου χιλιάδες πολίτες κατέφυγαν στον υπόγειο σιδηρόδρομο για προστασία από τους βομβαρδισμούς.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η Υπηρεσία Πολιτικής Άμυνας – Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης (ΠΑΜ – ΠΣΕΑ) έχει εντάξει τις εγκαταστάσεις του μετρό στους σχεδιασμούς της. Οι πολίτες μπορούν να αναζητήσουν προστασία τόσο στις αποβάθρες και τις πλατφόρμες όσο και, υπό προϋποθέσεις, στις σήραγγες του δικτύου.

Από τα πολεμικά χρόνια έως σήμερα

Το 1940 η Αττική αριθμούσε περίπου 12.000 καταφύγια, εκ των οποίων 5.500 είχαν κατασκευαστεί από ιδιώτες σε πολυκατοικίες, εργοστάσια και βιομηχανίες. Τα υπόλοιπα ήταν καταφύγια εκ διασκευής, δηλαδή υφιστάμενοι υπόγειοι χώροι που ενισχύθηκαν δομικά. Το τελευταίο καταφύγιο κατασκευάστηκε τον Δεκέμβριο του 1956, όταν καταργήθηκε ο μεταξικός νόμος.

Σήμερα, ωστόσο, ο αριθμός αυτός έχει μειωθεί σημαντικά. Σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις, λειτουργικά παραμένουν περίπου 2.000 καταφύγια. «Άλλωστε, η δόμηση έπαιξε σημαντικό ρόλο στο να χαθούν πολλά καταφύγια που είχαν φτιαχτεί μέχρι το 1956» όπως είχε δηλώσει πρόσφατα στα ΝΕΑ  ο Κωνσταντίνος Κυρίμης, ιστορικός και συγγραφέας με γνώση του θέματος. Αξίζει να σημειωθεί πως ακόμη και το παλιό καταφύγιο κάτω από τη Βουλή έχει καταστραφεί και στη θέση του ανεγέρθηκε χώρος στάθμευσης.

Ο χάρτης των υπόγειων καταφυγίων

Αν και οι ακριβείς τοποθεσίες των καταφυγίων παραμένουν απόρρητες, οι θεωρίες για την αθέατη πλευρά της Αθήνας έχουν δημιουργήσει έναν άτυπο «χάρτη» που αγγίζει εν μέρει την πραγματικότητα. Σε αυτόν περιλαμβάνονται υπόγειοι χώροι κάθε μεγέθους: από μικρά καταφύγια κάτω από πολυκατοικίες, χωρητικότητας περίπου 50 ατόμων, έως μεγάλα στρατιωτικών προδιαγραφών, όπως εκείνο στον Λυκαβηττό, 400–500 τ.μ., ή το καταφύγιο στον λόφο του Αρδηττού, που μπορεί να φιλοξενήσει έως 1.300 άτομα.

Το μοναδικό καταφύγιο που είναι επισκέψιμο σήμερα, ως χώρος ιστορικής μνήμης, βρίσκεται στην οδό Κοραή. Εκεί, τα υπόγεια αντιαεροπορικά καταφύγια μετατράπηκαν από τους Γερμανούς σε τόπο κράτησης και βασανιστηρίων κατά τη διάρκεια της Κατοχής, αφήνοντας πίσω τους ένα σημαντικό κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας της πόλης.

Διαβάστε εδώ όλες τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή