Προωθημένη αποτροπή

Η «αποτροπή» ξέρουμε τι σημαίνει: η πεποίθηση ότι η κατοχή πυρηνικών όπλων αποθαρρύνει τον εχθρό από τυχόν επίθεση, αφού θα επέλθει ολική καταστροφή. Η Ουκρανία, για παράδειγμα, θεωρεί ιστορικό της λάθος ότι με το μνημόνιο που υπέγραψε τον Δεκέμβριο του 1994 στη Βουδαπέστη δέχθηκε να καταστρέψει τα πυρηνικά της όπλα με αντάλλαγμα εγγυήσεις ασφαλείας που αποδείχθηκαν κούφιες. Ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν εισήγαγε αυτή την εβδομάδα στο πυρηνικό λεξιλόγιο τo δόγμα της «προωθημένης αποτροπής» (dissuasion avancée), την ιδέα δηλαδή της συνεργασίας με τη Βρετανία και επτά χώρες της ΕΕ (μεταξύ των οποίων και την Ελλάδα), οι οποίες θα μπορούν να συμμετέχουν είτε στις συμβατικές επιχειρήσεις της Γαλλίας είτε στις στρατιωτικές της ασκήσεις αποτροπής.

Οπως λέει ο ιστορικός Γιανίκ Πενσέ στη Libération, «η προωθημένη αποτροπή εμπλέκει τους συμμάχους χωρίς να τους δεσμεύει στη χρηματοδότηση του πυρηνικού μέρους και, κατά συνέπεια, χωρίς να γίνεται κατανομή της αποτροπής». Ο Μακρόν ξεκαθάρισε ότι και με το νέο σχήμα η απόφαση για χρήση πυρηνικών όπλων θα εναπόκειται αποκλειστικά στον πρόεδρο της Γαλλίας, κάτι που καθιστά πολύ δύσκολο για την αντιπολίτευση, και ιδιαίτερα για τον πιθανό διάδοχό του από την Ακροδεξιά, να επιμείνει στον ισχυρισμό της «προδοσίας».

Ενας ακόμη παράγων που σχεδόν «εκβιάζει» τη συναίνεση στη γαλλική πολιτική σκηνή είναι η απόφαση να αυξηθούν οι γαλλικές πυρηνικές κεφαλές, που σήμερα είναι 290, περίπου το ένα δέκατο του αντίστοιχου οπλοστασίου των ΗΠΑ και της Ρωσίας. Πόσες θα προστεθούν; Αυτό είναι και θα παραμείνει μυστικό, αφού η διεύρυνση του «κλαμπ» κάνει ευκολότερες και τις διαρροές.

Ενα άλλο στοιχείο που παρέμεινε ασαφές, και ενδιαφέρει ιδιαίτερα την Ελλάδα και τους άλλους «στρατηγικούς συμμάχους» της Γαλλίας, είναι αν θα εγκατασταθούν γαλλικά πυρηνικά όπλα στο έδαφός τους. Μέχρι τώρα, τέτοια όπλα δεν έχουν σταθμεύσει ποτέ εκτός της Γαλλίας, με εξαίρεση τα τέσσερα υποβρύχια και το αεροπλανοφόρο «Charles de Gaulle». Η ασάφεια που επικρατεί μετά τις ανακοινώσεις του γάλλου προέδρου είναι σκόπιμη και «δημιουργική»: μπορεί να σταθμεύουν τέτοια όπλα σε άλλες χώρες, μπορεί και όχι, η στάθμευση μπορεί να είναι μόνιμη ή προσωρινή, αυτό θα το ξέρουν τα ενεχόμενα κράτη αλλά όχι ο εχθρός, και αυτή είναι άλλη μια διάσταση της «προωθημένης αποτροπής».

Η απόφαση του Μακρόν είχε φυσικά ληφθεί πριν ξεσπάσει ο πόλεμος κατά του Ιράν. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον έπεισε ότι «μια παρένθεση της ιστορίας έχει κλείσει» – όπως είπε στην ιστορική του ομιλία – και ότι «τα πενήντα χρόνια που θα ακολουθήσουν θα είναι μια εποχή πυρηνικών όπλων». Η συμμετοχή της Ελλάδας σε αυτό το σχήμα είναι επίσης ιστορική. Για να προληφθούν όμως παρεξηγήσεις και λαϊκισμοί, θα πρέπει η κυβέρνηση, εγκαίρως και όχι υπό πίεση, να δώσει στους πολίτες τις αναγκαίες εξηγήσεις.