Οικονομικοί κίνδυνοι από τις εξελίξεις στο Ιράν

Οι εξελίξεις γύρω από το Ιράν – είτε πρόκειται για κλιμάκωση εντάσεων είτε για παρατεταμένη αστάθεια – έχουν δυσανάλογη σημασία για την παγκόσμια οικονομία. Οχι επειδή το Ιράν είναι από μόνο του «μεγάλη» οικονομία, αλλά επειδή βρίσκεται στην καρδιά ενός γεωοικονομικού κόμβου: της ενεργειακής τροφοδοσίας και των θαλάσσιων μεταφορών.

Πρώτον, η ενέργεια. Η πιο άμεση μετάδοση είναι μέσω του πετρελαίου και – έμμεσα – του φυσικού αερίου. Ακόμη και χωρίς πραγματική διακοπή παραγωγής, η γεωπολιτική αβεβαιότητα αυξάνει το «ασφάλιστρο κινδύνου» στις τιμές. Αυτό λειτουργεί σαν φόρος στη διεθνή ζήτηση: ανεβάζει το κόστος μεταφορών και παραγωγής και τροφοδοτεί πληθωριστικές πιέσεις. Για την Ευρώπη, που επιδιώκει σταθερή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, ένα νέο ενεργειακό κύμα θα περιπλέξει αποφάσεις νομισματικής πολιτικής και ενδεχομένως, εφόσον η νέα κρίση έχει διάρκεια, θα πιέσει το διαθέσιμο εισόδημα των καταναλωτών.

Δεύτερον, οι θαλάσσιες οδοί και η εφοδιαστική αλυσίδα. Οι εντάσεις στην περιοχή μπορούν να επηρεάσουν τη ναυσιπλοΐα σε στρατηγικά περάσματα (όπως τα Στενά του Ορμούζ) ή να αυξήσουν σημαντικά το κόστος ασφάλισης και τους ναύλους. Αυτό μεταφράζεται σε ακριβότερες εισαγωγές, καθυστερήσεις και ανατιμήσεις σε ενδιάμεσα αγαθά και πρώτες ύλες. Για την Ελλάδα, ο κίνδυνος είναι διπλός: ακρίβεια σε καύσιμα και αγαθά, αλλά και επιδράσεις στη ναυτιλία από μεταβολές ναύλων και ασφαλίστρων.

Τρίτον, οι χρηματοπιστωτικές αγορές. Σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης, οι αγορές περνούν μαζικά σε ζήτηση ασφαλών καταφυγίων: αυξάνονται τα ασφάλιστρα κινδύνου, ανεβαίνει η μεταβλητότητα. Η αβεβαιότητα μεταφέρεται έτσι σε επενδυτικές αποφάσεις και στο κόστος χρηματοδότησης, ιδιαίτερα σε οικονομίες που χρειάζονται υψηλές επενδύσεις για να διατηρήσουν την αναπτυξιακή δυναμική.

Τέταρτον, ο τουρισμός – ένας λιγότερο «ορατός» αλλά κρίσιμος δίαυλος. Η Ελλάδα είναι ευαίσθητη σε μεταβολές στο κόστος μετακίνησης και στο κλίμα ασφάλειας. Η άνοδος των τιμών καυσίμων πιέζει τις αεροπορικές εταιρείες και μπορεί να μετακυλιστεί στα εισιτήρια, μειώνοντας τη ζήτηση ή αλλάζοντας τη διάρκεια/σύνθεση των ταξιδιών. Επιπλέον, η ένταση στη Μέση Ανατολή μπορεί να επηρεάσει τις ροές μέσω αλλαγών σε δρομολόγια, ασφάλιση πτήσεων και γενικότερη αβεβαιότητα των καταναλωτών. Ακόμη κι αν η Ελλάδα δεν είναι άμεσα εμπλεκόμενη, η «αντίληψη κινδύνου» στην ευρύτερη περιοχή μπορεί να επηρεάσει μερίδα ταξιδιωτών, ιδίως σε περιόδους που οι επιλογές προορισμών είναι πολλές και οι προϋπολογισμοί πιεσμένοι.

Για τις επόμενες εβδομάδες αξίζει να παρακολουθούμε: (α) τιμές πετρελαίου και ναύλους/ασφάλιστρα, (β) δείκτες μεταβλητότητας και spreads, (γ) ενδείξεις για κόστος αεροπορικών εισιτηρίων και προκρατήσεις. Αυτοί οι δείκτες θα δείξουν αν ο κίνδυνος μένει γεωπολιτικός ή εξελίσσεται σε οικονομικό σοκ.

Ο Γιάννης Τσουκαλάς είναι επικεφαλής του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή και καθηγητής Οικονομικών στην Adam Smith Business School του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης