Νέος ανώτατος ηγέτης, παλιά ισορροπία ισχύος

Αν υπάρχει ένα μήνυμα από την εκλογή του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ στη θέση του νέου ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν, είναι πως οι σκληροπυρηνικοί του καθεστώτος παραμένουν στην εξουσία και πως φαίνεται να κλείνει κάθε δρόμος για ένα γρήγορο τέλος στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Ο 56χρονος Χαμενεΐ, δευτερότοκος γιος του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, του δεύτερου θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν μετά το 1989, ήταν από τα πρώτα ονόματα που ακούστηκαν για τη διαδοχή όταν ο πατέρας του σκοτώθηκε από βομβαρδισμό των ΗΠΑ και του Ισραήλ πριν από δέκα ημέρες. Η βάση εξουσίας του Μοτζτάμπα είναι οι δυνάμεις ασφαλείας και κυρίως οι Φρουροί της Επανάστασης. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε «απαράδεκτη» και «μεγάλο λάθος» την επιλογή του από το συμβούλιο των 88 ανώτατων κληρικών και απαίτησε την άνευ όρων παράδοση του Ιράν.

Πολιτικοί και θεσμοί εξέδωσαν χθες όρκους πίστης στον νέο ανώτατο ηγέτη. «Θα υπακούσουμε στον αρχηγό μέχρι την τελευταία σταγόνα του αίματός μας» ανέφερε ανακοίνωση του συμβουλίου Αμυνας. Πιστοί στο καθεστώς συγκεντρώθηκαν σε κεντρική πλατεία φωνάζοντας το σύνθημα «Θάνατος ή Χαμενεΐ, το αίμα μάς οδηγεί στον παράδεισο».

Πολλοί Ιρανοί είχαν γιορτάσει τον θάνατο του πρεσβύτερου Χαμενεΐ, εβδομάδες αφότου οι δυνάμεις ασφαλείας του σκότωσαν χιλιάδες αντικυβερνητικούς διαδηλωτές στις χειρότερες εσωτερικές αναταραχές από την εποχή της επανάστασης του 1979 στο Ιράν. Ομως έκτοτε έχουν υπάρξει ελάχιστα σημάδια αντικυβερνητικής δραστηριότητας, με τους ακτιβιστές να φοβούνται να βγουν στους δρόμους ενώ το Ιράν δέχεται επίθεση.

Ο ίδιος ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ωστόσο, αποτελεί μυστήριο ακόμη και εντός του Ιράν. Θεωρείται ότι επηρέαζε τις αποφάσεις από τις σκιές, συντονίζοντας στρατιωτικές και μυστικές επιχειρήσεις στο γραφείο του πατέρα του. Είναι γνωστό ότι έχει πολύ στενούς δεσμούς με το ισχυρό σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και θεωρείται ο αγαπημένος τους υποψήφιος. Σε αντίθεση με τον πατέρα του, φέρει όλα τα θρησκευτικά διαπιστευτήρια ως αγιατολάχ κατά τη στιγμή της ανόδου του. Ηταν γνωστός για τη διδασκαλία δημοφιλών σιιτικών σεμιναρίων.

Αλλά η προσωπικότητά του ή οι ακριβείς πολιτικές του θέσεις εκτός του στενού στενού κύκλου του δεν είναι γνωστές. Σπάνια μιλάει ή εμφανίζεται δημόσια. Και τώρα αναλαμβάνει τα ηνία όχι μόνο ως η νέα θρησκευτική και πολιτική Αρχή του Ιράν, αλλά και ως ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεών του. Ο εκλιπών αγιατολάχ Χαμενεΐ είχε δηλώσει σε στενούς συμβούλους ότι δεν επιθυμούσε να τον διαδεχθεί ο γιος του επειδή δεν ήθελε ο ρόλος να γίνει κληρονομικός, σύμφωνα με τρεις ανώτερους ιρανούς αξιωματούχους που μίλησαν στους «New York Times».

Ερευνα του Bloomberg αποκάλυψε ότι ο Μοτζτάμπα φέρεται να ελέγχει μέσω ενδιάμεσων ένα εκτεταμένο δίκτυο ακινήτων στο εξωτερικό, χωρίς περιουσιακά στοιχεία στο όνομά του. Το χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνει πολυτελή ακίνητα στο Λονδίνο, βίλα στο Ντουμπάι και ξενοδοχεία πέντε αστέρων στη Φρανκφούρτη και στη Μαγιόρκα, με τη χρηματοδότηση να προέρχεται κυρίως από ιρανικά έσοδα πετρελαίου μέσω τραπεζών στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελβετία, το Λίχτενσταϊν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η άνοδος του Χαμενεΐ υιού υποδηλώνει ότι όσοι βρίσκονται στους κύκλους εξουσίας του Ιράν – οι ανώτεροι κληρικοί, οι Φρουροί και οι πολιτικοί με επιρροή, όπως ο επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας Αλί Λαριτζανί – συνεργάζονται σε μια εποχή οξείας κρίσης και πολέμου. Ο Λαριτζανί, ένας πραγματιστής βετεράνος πολιτικός που έχει πρωταγωνιστήσει στη διακυβέρνηση της χώρας, και ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είναι παλιοί σύμμαχοι και φίλοι. Και οι δύο άνδρες έχουν επίσης επιρροή στις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν.