Νέα σημαντικά ευρήματα από την υποβρύχια ανασκαφή στο ιστορικό ναυάγιο «ΜΕΝΤΩΡ» στα Κύθηρα

Σημαντικά ευρήματα έφερε στο φως η φετινή υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων στο ιστορικό ναυάγιο του πλοίου «Μέντωρ», σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού. Ανάμεσά τους, αντικείμενα από τον εξαρτισμό, θραύσματα σκευών καθημερινής χρήσης, τμήματα από την εξωτερική επιχάλκωση του πετσώματος, αλλά και ένα μαρμάρινο θραύσμα με διακοσμητική σταγόνα, προερχόμενο από το πολύτιμο φορτίο του πλοίου. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε το 2025, υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Δρ. Δημητρίου Κουρκουμέλη-Ροδοστάμου, αναπληρωτή προϊστάμενου της Υπηρεσίας.

Το μπρίκι «ΜΕΝΤΩΡ» βυθίστηκε τον Σεπτέμβριο του 1802 έξω από το λιμάνι του Αβλέμονα στα νοτιοανατολικά των Κυθήρων. Ήταν ένα από τα ιδιόκτητα πλοία του Λόρδου Έλγιν και χρησιμοποιήθηκε για τη μεταφορά αρχαιοτήτων, μεταξύ των οποίων και τμημάτων του γλυπτού διακόσμου της Ακρόπολης. Κατά τη φετινή ανασκαφική περίοδο διερευνήθηκαν περιοχές δυτικά και βόρεια του σωζόμενου σκαριού του πλοίου, όπως αναφέρει το ΥΠΠΟ.

Η ανασκαφή και τα πρώτα συμπεράσματα

Η πρώτη ανασκαφική τομή, με την ονομασία Τομή 1/2025, ανοίχθηκε περίπου πέντε μέτρα δυτικά του σκαριού. Στόχος ήταν να διαπιστωθεί αν υπήρχαν κατάλοιπα από το κύτος του πλοίου. Κατά την ανασκαφή δεν εντοπίστηκαν ίχνη, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση πως το σκαρί αποσυντέθηκε πλήρως μετά τη βύθισή του, καθώς παρέμεινε εκτεθειμένο στον πυθμένα για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Στην αποσύνθεση συνέβαλε και η πρώτη ναυαγιαιρεσία του 1802. Οι σφουγγαράδες που ανέλαβαν την ανέλκυση του φορτίου, λόγω της δυσκολίας πρόσβασης, άνοιξαν είσοδο προς το αμπάρι από το πέτσωμα του πλοίου. Ήταν το σημείο όπου είχε προκληθεί η εισροή υδάτων κατά την πρόσκρουση στα βράχια, όπως περιγράφεται στις επιστολές του γραμματέα του Λόρδου Elgin, William Hamilton. Η επέμβαση αυτή οδήγησε στην ολοκληρωτική καταστροφή του μεγαλύτερου τμήματος του σκαριού.

Νέα στοιχεία από τις τομές

Η δεύτερη τομή (Τομή 2/2025) πραγματοποιήθηκε βόρεια του σωζόμενου τμήματος της τρόπιδας, για να εξεταστεί η πιθανή διασπορά καταλοίπων. Αν και δεν βρέθηκαν θραύσματα νομέων, εντοπίστηκαν αντικείμενα από τον εξαρτισμό και σκεύη καθημερινής χρήσης, καθώς και τμήματα από την επιχάλκωση του πετσώματος. Η επιχάλκωση, που προστάτευε τα ύφαλα τμήματα, φαίνεται πως ενισχυόταν με φύλλα μολύβδου στο κατώτερο μέρος και στην τρόπιδα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει τμήμα επιχάλκωσης που βρέθηκε στο σημείο σύνδεσης των φύλλων χαλκού και μολύβδου. Επίσης, εντοπίστηκε τμήμα πήλινης πλάκας, πιθανότατα σχετικής με τη μόνωση της εστίας του πλοίου, κοντά στην τρόπιδα.

Το μαρμάρινο θραύσμα και η σημασία του

Ξεχωριστή σημασία έχει ο εντοπισμός μαρμάρινου διακοσμητικού στοιχείου – θραύσμα πλάκας με διακοσμητική σταγόνα, που ανήκει είτε σε κανόνα επιστυλίου είτε σε πρόμοχθο γείσου. Το εύρημα έχει μέγιστες διαστάσεις 9,3 εκ. μήκος και 4,7 εκ. πλάτος, ενώ η σταγόνα έχει διάμετρο 6,51 εκ. και ύψος 2,2 εκ. Οι διαστάσεις της συγκρίνονται με τις μετρήσεις του Αν. Ορλάνδου για τις σταγόνες του επιστυλίου του Παρθενώνα.

Είναι η πρώτη φορά που εντοπίζεται θραύσμα γλυπτού διακόσμου προερχόμενο από το φορτίο του πλοίου, το οποίο είχε ανελκυστεί σχεδόν εξ ολοκλήρου κατά την πρώτη ναυαγιαιρεσία του 1802. Η ολοκλήρωση της συντήρησης και η περαιτέρω μελέτη αναμένεται να προσφέρουν νέα στοιχεία για το μνημείο προέλευσής του.

Η ερευνητική ομάδα

Στην υποβρύχια ανασκαφή του 2025 συμμετείχαν ειδικοί διαφόρων πεδίων: αρχαιολόγοι, θαλάσσιοι βιολόγοι, εκπαιδευτές καταδύσεων, υποβρύχιοι φωτογράφοι, συντηρητές αρχαιοτήτων και τεχνικοί βυθού. Μεταξύ αυτών οι: Δρ. Αλέξανδρος Τούρτας, Δρ. Έλενα Μπονέλου, Άρης Μιχαήλ, Δρ. Γιάννης Ίσσαρης, Δρ. Ελπίδα Καραδήμου, Βασίλης Τσιαΐρης (ΜΑ), Χρύσα Φουσέκη, Ειρήνη Μάλλιου, Σπύρος Μουρέας, Γιώργος Μπουζαλάκος, Στέφανος Κόντος, Μανουήλ Κουρκουμέλης και Μαρία Τσόκλα.