Λάθος κατεύθυνση
Τις ημέρες που έλειπα από τη σελίδα, ειλικρινά, μια είδηση, όχι και τόσο πρωτοφανής, μου προκάλεσε ταραχή: η είδηση του προπηλακισμού μιας εκπαιδευτικού στην τάξη, η οποία, λίγο μετά, έπαθε εγκεφαλικό και πέθανε. Πιθανόν ο θάνατός της να είναι κακή σύμπτωση. Ο προπηλακισμός της όμως δεν είναι. Είναι η καθημερινότητα του σχολείου, για την οποία οι εκπαιδευτικοί σηκώνουν τα χέρια. Ο υποτιθέμενος αντιαυταρχικός χαρακτήρας του σχολείου, ή μάλλον η εξέλιξη του υποτιθέμενου αντιαυταρχικού σχολείου σε περιβάλλον προοδευτικής ασυδοσίας, έχουν κάνει τα μεμονωμένα περιστατικά βίας του παρελθόντος σχεδόν κανονικότητα.
Δεν είμαι ιστορικός της εκπαίδευσης για να ξέρω πώς άρχισε και πώς εξελίχθηκε αυτή η κατρακύλα. Αυτό που ξέρω είναι για ποιο λόγο η μέση εκπαίδευση σχεδόν χάνει κάθε λόγο ύπαρξης: οι κανόνες του συντηρητικού σχολείου αντικαταστάθηκαν δήθεν από νέους προοδευτικούς κανόνες, που εκφυλίστηκαν σχεδόν αμέσως σε μη κανόνες. Επειδή τα ευαίσθητα βλαστάρια του έθνους δεν άντεχαν τη συντηρητική καταπίεση, έγινε μια δήθεν μοντεσοριανή εσωτερική επανάσταση, που δεν ήταν μοντεσοριανή (επειδή η αντιαυταρχική εκπαίδευση δεν είναι χωρίς κανόνες) και δεν ήταν επανάσταση – ήταν μετακύλιση σε μια κατάσταση αδράνειας, όπου οι συντηρητικοί κανόνες δεν αντικαταστάθηκαν με άλλους κανόνες. Αυτά, σε συνδυασμό με την υποχώρηση της γνώσης από το σχολείο, αρχικά επειδή διακόπηκαν οι διαδικασίες αξιολόγησης των μαθητών ως εξουσιαστικές εκφράσεις ενός άτεγκτου συστήματος «αναπαραγωγής της κυρίαρχης ιδεολογίας» και, κατόπιν, επειδή η κατάργηση της αξιολόγησης των μαθητών οδήγησε στην κατάργηση της αξιολόγησης και των καθηγητών.
Κάπως έτσι, σε μερικά χρόνια το σχολείο εξελίχθηκε σε πέρασμα μαθητών, σε τόπο πάρκινγκ ζωηρών εφήβων από τις οικογένειές τους, που επίσης σε μεγάλο βαθμό αδιαφορούν για τη διαπαιδαγώγηση των βλασταριών τους, δεν τη θεωρούν απαραίτητη. Το σχολείο, δηλαδή, έχασε κάθε ευθύνη στη διαμόρφωση των νέων πολιτών με την άδεια και της οικογένειας. Παραιτήθηκε από την αγωγή, παραιτήθηκε και από την παροχή γνώσης, την οποία εκχώρησε στο Ιντερνετ, στα ΜΜΕ και στις διάφορες συλλογικότητες (αθλητικές ομάδες και κόμματα).
Το σχολείο σήμερα είναι ένα μεταβατικό στάδιο στη διαδρομή των νέων παιδιών προς την ενηλικίωση και, ουσιαστικά, ένας χώρος που διευκόλυνε όσες και όσους θέλουν να συνεχίσουν στο πανεπιστήμιο να πηγαίνουν στο φροντιστήριο και, γενικώς, να παπαγαλίζουν προκάτ γνώσεις. Την παπαγαλία διευκολύνουν κατά κανόνα και οι εκπαιδευτικοί: ακόμα και αν δεν συμπληρώνουν εισόδημα ως φροντιστές, είναι σίγουρο ότι βαθμολογούν με βάση την ανταπόκριση στην απέξω εκμάθηση ετοιματζίδικων γνώσεων – ακόμα και για την έκθεση ιδεών.
Αυτό είναι το σχολείο που, σήμερα, το υπουργείο Παιδείας έχει αναλάβει δήθεν να μεταρρυθμίσει, θεσπίζει μάλιστα και εθνικό απολυτήριο. Υπάρχει ένα νομοσχέδιο στη διαβούλευση αλλά θα μπορούσε και να μην υπάρχει. Οσο δεν θίγεται η βασική κατεύθυνση του σχολείου, τίποτα δεν θα γίνει – και το εθνικό απολυτήριο θα είναι ακόμα ένα κενό γράμμα.
Και ποια είναι η βασική αυτή κατεύθυνση που πρέπει να αλλάξει; Απλούστατα: το σχολείο οφείλει να αποκτήσει χαρακτηριστικά αυτόνομης βαθμίδας εκπαίδευσης. Και οι μαθητές χρειάζεται να μπουν σε ένα σύστημα όπου πρωτίστως, αντί να διδάσκονται την αυθάδεια και την αγένεια που προωθούν ο προοδευτισμός και η ήσσων προσπάθεια, χρειάζεται να μαθαίνουν βασικά Μαθηματικά, Ιστορία, Λογοτεχνία, Φυσική, Βιολογία. Και ασφαλώς να ξαναρχίσουν να τηρούν κανόνες και υποχρεώσεις – και να υφίστανται τιμωρίες. Χωρίς βασικές γνώσεις και χωρίς την εμπέδωση υποχρεώσεων, θα εξακολουθούν να αποφοιτούν παπαγάλοι, χωρίς στοιχειώδη εφόδια αντιμετώπισης της ζωής, κυνικοί και βίαιοι, χωρίς αξίες και χωρίς όνειρα.
Κουράγιο σε όσους εκπαιδευτικούς ακόμα παλεύουν για τα αυτονόητα.
Μετενσαρκώσεις του παπανδρεϊσμού
Παρακολουθώ την επίδοξο πολιτικό Μαρία Καρυστιανού και τον επίδοξο αρχηγό των ατάκτων της Αριστεράς, Αλέξη Τσίπρα, που δεν βρήκαν δρόμο στρωμένο με ροδοπέταλα, όπως ανέμεναν. Η μεν κυρία Καρυστιανού εκτίθεται με την υποκατάσταση της καταγγελίας από την παιδαριώδη πολιτική σκέψη της, λόγω της οποίας έκανε εχθρούς της αυτούς που έως πρόσφατα την αποθέωναν, τους αριστερούς.
Οσο για τον Τσίπρα, αφού το ριμπράντινγκ, σχεδιασμένο πρόχειρα και χωρίς στόχο, κατέρρευσε, προσπαθεί να επαναλάβει τον παλιό εαυτό του. Το σύνθημα, μάλιστα, που λανσάρει τελευταία, το «Θέλουμε, ξέρουμε, μπορούμε», είναι μεταφορά του πασοκικού συνθήματος του 1981 «Ο λαός θέλει, το ΠΑΣΟΚ μπορεί». Οι μετενσαρκώσεις του παπανδρεϊσμού δείχνουν όχι μόνον την έλλειψη φαντασίας. Επιπλέον, κρύβουν και την προγραμματική στειρότητα του εγχειρήματος. Μετά και την προχθεσινή σχετική έστω «επικοινωνιακή» επιτυχία του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές συνέδρων, με «αντιδεξιά» πλατφόρμα, τα πράγματα για τον Τσίπρα αρχίζουν να φαίνονται ακόμα πιο δυσοίωνα.
Με δεδομένο, δηλαδή, ότι ο παπανδρεϊσμός είναι κλεισμένος από τους νόμιμους κληρονόμους του, τους πασόκους του σημερινού ΠΑΣΟΚ, δύσκολα βλέπω τον Τσίπρα να ξεφεύγει από τον άσφαιρο αριστερό ριζοσπαστικό λαϊκισμό με τον οποίο αναδείχθηκε. Πλέον, όμως, ως ιδεολογικό φάντασμα του παλιού του εαυτού – σε πολύ χαμηλές πτήσεις.