Οι επιπτώσεις του πολέμου στην Ελλάδα
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή υπήρξε μια μεγάλη απρονοησία του αμερικανού προέδρου. Χωρίς συγκεκριμένη στρατηγική, χωρίς να προβλέψει τις επιπτώσεις και ότι οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί δεν αρκούν για να κατατροπώσουν μια μεγάλη σε έκταση και σε πληθυσμό χώρα, προχώρησε στην πραγμάτωση του σχεδίου του. Το ίδιο δε μπορεί να λεχθεί και για τους συμπολεμιστές του, τους Ισραηλινούς, για τους οποίους το Ιράν ήταν και είναι μια συνεχής απειλή, τόσο λόγω της γνωστής θέσης του να εξαφανίσει από την οικογένεια των κρατών τον θανάσιμο εχθρό όσο και γιατί η πιθανότητα να αποκτήσει πυρηνικά όπλα ήταν προ των θυρών.
Πάντως και οι δύο ενήργησαν κατά παράβαση του Διεθνούς Δικαίου, καθώς, και αν θεωρήσουμε ότι η προληπτική άμυνα είναι τμήμα του θετικού δικαίου, δεν ενημέρωσαν τον ΟΗΕ πριν από τις ενέργειές τους και, ηθικά, τους συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ, αλλά έδρασαν απολύτως μονομερώς.
Από τα έως σήμερα αποτελέσματα των εχθροπραξιών έχουμε μόνο αποδείξεις μιας απόλυτης κυριαρχίας των δύο αυτών για τις αεροπορικές επιδρομές, χωρίς καμία αντιαεροπορική δυνατότητα απάντησης των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, ισχυρά πλήγματα σε ανώτατα ιεραρχικώς στελέχη της θεοκρατικής εξουσίας του Ιράν, και απλές ενδείξεις για την καταστροφή του πυραυλικού οπλοστασίου του, χωρίς να γνωρίζουμε εάν έχουν καταστραφεί οι μονάδες κατασκευής τους, άρα οι δυνατότητες αναπαραγωγής τους.
Οσον αφορά την ετοιμότητα του Ιράν να παράγουν ατομικό εξοπλισμό, με 60% εμπλουτισμένο ουράνιο, αφενός δεν είναι συζήτηση που μπορεί να μας απασχολεί σήμερα, αφού οι όποιες καταστροφές που έγιναν στον πόλεμο των 12 ημερών και οι τωρινές επιτυχίες των δύο συμμάχων καθιστούν την κατασκευή τους μάλλον δυσχερή για το ορατό μέλλον.
Αλλά ας έρθουμε στις επιπτώσεις που ο πόλεμος αυτός έχει ή μπορεί να έχει για τη χώρα μας. Και πρώτα στο μέτωπο της ένοπλης σύγκρουσης: υπάρχουν δύο τουλάχιστον υπαρκτοί λόγοι βομβαρδισμού του ελληνικού εδάφους. Ο πρώτος είναι η βάση της Σούδας, όπου εδρεύουν αμερικανικές δυνάμεις, με μεγάλη σημασία για τον παρόντα πόλεμο, και η χρήση των αντιβαλλιστικών πυραύλων Patriot για την αναχαίτιση των ιρανικών πυραύλων πάνω από το σαουδαραβικό έδαφος.
Η βάση της Σούδας θα μπορούσε να αποτελέσει στόχο, γιατί πράγματι, παρά την ελληνική διοίκησή του, αποτελεί σταθμό μεγάλης σημασίας για τους Αμερικανούς, τόσο για τον ανεφοδιασμό όσο και για τη στάθμευση πλοίων και τις υπηρεσίες πληροφόρησης που παρέχει. Ωστόσο, και παρά την εμβέλεια των πυραύλων που εστάλησαν να πλήξουν βρετανικές βάσεις στον Ειρηνικό, 4.000 χιλιόμετρα από το ιρανικό έδαφος, η πιθανότητα να πλήξουν τη Σούδα είναι μηδαμινοί, γιατί χρειάζονται χειρισμοί από μεριάς των ενόπλων δυνάμεών της, και μια μεγάλη απόσταση, που πρέπει να διανύσει ο πύραυλος για να φθάσει στο ελληνικό έδαφος, ώστε η πιθανότητα να καταρριφθεί από ένα άλλο κράτος ή από την αεράμυνα της Σούδας, πριν καν να προσεγγίσει το ελληνικό έδαφος, είναι τεράστια.
Οσον αφορά τους αντιβαλλιστικούς πυραύλους που υπερασπίστηκαν τη Σαουδική Αραβία, κι αυτοί δεν μας εμπλέκουν στη σύγκρουση. Πρώτον, γιατί παρά την ελληνική καταγωγή τους χρησιμοποιήθηκαν για αμυντικούς λόγους, για να προασπίσουν σαουδαραβικό έδαφος. Με άλλα λόγια, είχαν ενσωματωθεί στις αμυντικές δυνάμεις αυτής της χώρας. Αν και μικρή εμπιστοσύνη μπορούμε να έχουμε στην καθαρότητα της σκέψης των Ιρανών στην κατάσταση που βρίσκονται, πιστεύω ότι δεν θα πλήξουν ελληνικό έδαφος αυτή τη στιγμή. Πιθανόν είναι να επιχειρήσουν να πλήξουν την πηγή από την οποία προήλθε η αποτυχημένη τους ενέργεια. Αλλά σε αυτή την περίπτωση θα έχουν και πάλι να αντιμετωπίσουν μια αποτυχία ανάλογη με την πρώτη.
Ωστόσο το ενδεχόμενο της εμπλοκής σε πολεμικές δραστηριότητες δεν φαίνεται να είναι το κύριο μέλημά μας. Το κλείσιμο de facto των Στενών του Ορμούζ είναι η κύρια αιτία της αγωνίας μας. Γιατί, παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν προμηθεύεται υδρογονάνθρακες από τις χώρες του Αραβικού Κόλπου, η παγκόσμια αναταραχή που προξενεί αυτό το δεδομένο έχει ως συνέπεια μια ανατίμηση των τιμών των υδρογονανθράκων σε τεράστια ύψη, που αναμφίβολα επηρεάζουν και τον έλληνα καταναλωτή, αφού έχουν επιπτώσεις τόσο στην τιμή τους στο πρατήριο όσο, και ως παράπλευρη συνέπεια, στις τιμές των προϊόντων που σχετίζονται με τις μεταφορές.
Αυτή η δευτερογενής επίπτωση είναι πιο δραματική ακόμα και από τις αυξήσεις στην αντλία, καθώς πλήττει οριζόντια όλον τον πληθυσμό και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί όπως η πρώτη, με μείωση των μετακινήσεων ή με τη χρήση των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς.
Σε ένα χρονικά ευρύτερο φάσμα ας δούμε τι επιπτώσεις μπορεί να έχει για την Ελλάδα. Και πρώτα από όλα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η Τουρκία, στην περίπτωση ενός βαθιά πληγωμένου Ιράν ή ακόμα ενός Ιράν με αλλαγή καθεστώτος (που δεν πρέπει να αποκλείεται σε βάθος χρόνου, μετά το τέλος των εχθροπραξιών), θα επιχειρήσει να το υποκαταστήσει ως πρωτεύουσα δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου. Κι ενώ χάνει έναν πολύτιμο σύμμαχο στην περιοχή να βρεθεί ως η κυρίαρχη δύναμη της Μέσης Ανατολής. Αλλά σε αυτό το εγχείρημά της θα έχει να αντιμετωπίσει δύο δυνάμεις που δύσκολα θα της παραχωρήσουν μια τέτοια επιτυχία: την Αίγυπτο και τη Σαουδική Αραβία.
Για να μην αναφερθώ στο Ισραήλ που δεν είναι διατεθειμένο να δει μια τέτοια πρωτοκαθεδρία της Τουρκίας στα σύνορά της. Θα πρέπει, λοιπόν, να υπολογίζουμε μια αστάθεια που θα διαρκέσει πολύ περισσότερο από τη φάση της τρέχουσας σύγκρουσης. Και η οποία για την Ελλάδα θα είναι ευνοϊκή, καθώς θα απομακρύνει την Τουρκία από τις φιλοδοξίες μιας μεγάλης περιφερειακής δύναμης, στην οποία η Ελλάδα παίζει μόνο δευτερογενή ρόλο.
Ενα άλλο σημαντικό ενδεχόμενο, λόγω του πρώτου, θα είναι η περαιτέρω αναβάθμιση της Ελλάδας στην περιοχή. Με δεδομένο την αποτυχία της Τουρκίας να αναδειχθεί κύριος αντικαταστάτης του Ιράν, η Ελλάδα θα έχει αυξήσει τις μετοχές της στον αραβικό κόσμο, και λόγω της βοήθειας που προσέφερε στη Σαουδική Αραβία. Βέβαια δεν πρόκειται ποτέ να γίνει ηγέτιδα δύναμη σε αυτόν τον κόσμο με την έντονη θρησκευτική τους διάσταση. Αλλά μπορεί να παίξει έναν ευεργετικό ρόλο στην προσέγγιση Δύσης και Ανατολής, και ιδιαίτερα στην προσέγγιση με το Ισραήλ, που φαίνεται σήμερα ιδιαίτερα δύσκολη. Σε αυτό το σημείο θα χαίρει και της συναίνεσης των ΗΠΑ, οι οποίες είναι οι εμπνευστές των Συμφωνιών του Αβραάμ.
Σε τελευταία ανάλυση, εάν τα πράγματα εξελιχθούν όπως δείχνουν, η Ελλάδα δεν θα ζημιωθεί μακροπρόθεσμα από τις εξελίξεις. Αν και αυτές θα αργήσουν να δείξουν τα αποτελέσματά τους, το μέλλον θα είναι, κατά πάσα πιθανότητα, ευοίωνο για τα ελληνικά συμφέροντα.
Ο Χρ. Ροζάκης είναι ομότιμος καθηγητής και πρώην υφυπουργός Εξωτερικών