از خیابان تا فضایمجازی؛ تحلیلی بر ابعاد نوین کار نوجوانان
محمدمهدی سیدناصری حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان در تحلیلی ابعاد نوین کار نوجوانان را در خیابان و فضای مجازی مورد بررسی قرار داده است.
پدیده «نوجوانان کار» در ایران، آینهای شکسته از واقعیتهای اجتماعی ماست؛ تصویری که در آن فقر، نابرابری، بیثباتی اقتصادی، ضعف سیاستگذاری اجتماعی و فرسایش سرمایه انسانی در هم تنیدهاند. دیگر نمیتوان این مسئله را صرفاً نتیجه بیمسئولیتی خانوادهها یا کمتوجهی دولت دانست. کار نوجوانان، نشانهای است از زخم عمیق عدالت اجتماعی در کالبد جامعهای که فرصت رشد و آموزش را برای بسیاری از فرزندانش به کالایی لوکس تبدیل کرده است.
در دهه اخیر، تحولات اقتصادی و اجتماعی کشور به گونهای رقم خورده که نوجوانان در حاشیهنشینترین مناطق، میان دو راهیِ «کار یا گرسنگی» گرفتار شدهاند. در حالی که قانون اساسی و کنوانسیونهای بینالمللی، حق آموزش، سلامت و کرامت انسانی را برای همه کودکان تضمین کردهاند، واقعیت میدانی نشان میدهد هزاران نوجوان ایرانی در سن رشد، نه در کلاس درس که در خیابان، کارگاه، یا حتی پشت دوربین شبکههای اجتماعی، برای بقا تلاش میکنند. مسئله کار نوجوانان، مسئله اخلاقی یا خانوادگی نیست؛ مسئلهای حقوقی، اقتصادی و توسعهای است که بهروشنی میزان کارآمدی نظام سیاستگذاری و عدالت اجتماعی را به چالش میکشد. جامعهای که نوجوانش را به بازار کار میفرستد، در واقع آینده خود را به رهن فقر میگذارد.