Укук коргоочулар Ирандагы демонстранттарга каршы "үрөй учурган аракеттер" тууралуу айтууда
Иранда соңку үч жылдан берки эң ири нааразылык акциялары уланып жатканына 10-январда эки апта болду. Бийликке каршы митингдерде алгач экономикалык каатчылыкка байланыштуу талаптар коюлса, азыр саясий ураандар айтылууда.
Өкмөт акцияга чыккандарга каршы күч колдонуп, интернет байланышын өчүрүүдө.
Демонстранттар борбор калаа Тегерандан башка да ири шаарларда көчөгө чыгууда, айрым ооруканаларда жараат алгандардын көптүгүнөн орун жетишпей жатканы маалымдалууда.
Би-Би-Си жазгандай, жараат алгандардын көбүнүн башына, көзүнө ок тийген.
Human Rights Activist News Agency (HRANA) агенттигинин укук коргоочуларынын соңку маалыматына караганда, кеминде 65 кишинин өмүрү кыйылды, алардын 50сү демонстранттар, 15и күч кызматкери. Мындан тышкары, HRANA билдиргендей, камакка алынгандар саны 2311ге жетти.
50 кишинин өлүмү тууралуу маалымат анык экенин кеңсеси Норвегияда жайгашкан Iran Human Rights (IHRNGO) уюму да ырастап, каза болгондордун тогузу өспүрүмдөр экенин маалымдады.
Amnesty International эл аралык укук коргоо уюму кырдаалдын курчушу "жаңы өлүмдөргө жана жабыркоолорго алып келгенин", бийлик интернетти өчүрүп, "адам укугу бузулган үрөй учуруучу окуяларды жаап-жашыруу аракетин көрүп жатканын" 10-январда билдирди.
Ирандык укук коргоочу, Нобелдин Тынчтык сыйлыгынын лауреаты Ширин Эбади бийлик "байланышты өчүрүп, адамдарды жапырт өлтүрүүгө даярданып жаткан болушу мүмкүндүгүн" Telegram каналына жазды.
Көчөгө жапырт чыккандар өлкөнүн жогорку руханий лидери, аятолла Али Хаменеиге каршы ураан таштап, 1979-жылы Ислам революциясында тактан кулатылган Иран шахынын уулу Реза Пехлевинин атын айтып, агы колдоосун билдирип жатышат.
АКШда жашаган Пехлеви мекендештерин акцияларын улантууга, экономиканын негизги багыттарында, айрыкча транспорт, газ, энергетика тармактарында иштегендерди жалпы акцияларга кошулууга чакырды, Иранга кайтып барар күнү алыс эместигине үмүттөнүп жатканын билдирди.
28-январда башталган нааразылыкка Ирандын улуттук акчасы риалдын наркынын АКШ долларына карата 80% арзандашы жана инфляциянын 52% чейин өсүшү себеп болгону айтылган.
Мамлекеттик "Мехр" маалымат агенттиги азык-түлүк баасы жогорулап жатканын, мисалы, тоок эти бир апта мурда 1,69 миллион риал болсо, азыр 2,3-3 миллионго, жумуртканын он даанасы 2,85 миллиондон 4,8 миллионго чыкканын кабарлады.
Азыркы түзүлгөн кризистик абал үчүн Иран бийлиги АКШны айыптоодо. Ирандын Бириккен Улуттар Уюмундагы туруктуу өкүлү Коопсуздук кеңешине жолдогон катында Вашингтон Ирандын ички иштерине "коркутуп-үркүтүү, козутуу жана туруксуздук менен зомбулукту атайылап колдоо" жолу менен кийлигишип жатканын жазган.
Кошмо Штаттардын Мамлекеттик департаментинин өкүлү мындай жүйөнү таптакыр негизсиз деп, Тегерандын "реалдуулукту көрө албаган, ички масштабдуу проблемалардан алаксытуу аракети" деп атады.
АКШ президенти Дональд Трамп 9-январда эгер Иранда демонстранттар өлтүрүлө турган болсо сокку уруу тууралуу буйрук берилиши мүмкүн экенин эскерткен.
Хаменеи элге кайрылуу жасап, митингчилерди Трамп козутуп жатканын айтып, “чет өлкөлүктөргө жалданган адамдарга каршы чара көрүлөрүн” айткан. (RK)