Tedip ve terbiye: Devletin iki kanadı

Mehmet Demir - Emekli Cumhuriyet Savcısı

Toplum dediğimiz şey, sadece kanun maddelerinden ibaret değildir. Aynı şekilde sadece nasihatle de ayakta durmaz. Bir milletin düzeni; hem adaletin caydırıcılığına hem de eğitimin inşa edici gücüne dayanır. İşte tam bu noktada iki kavram karşımıza çıkar: Tedip ve terbiye.

Bugün modern hukuk düzenimizin temel metinleri olan Türk Ceza Kanunu ve Türk Medeni Kanunu, cezayı devlet tekeline almış; keyfî disiplin anlayışını ortadan kaldırmıştır. Bu doğrudur. Çünkü ceza, intikam değil; düzenin korunmasıdır. Ancak buradaki kritik soru şudur: Sadece ceza yeterli midir?

Cevap nettir: Hayır.

Salt cezaya dayalı sistemler korku üretir ama karakter üretmez. Sadece sertlik üzerine kurulu düzenler, itaat sağlar ama bilinç oluşturmaz. Oysa devlet dediğimiz yapı yalnızca suçluyu cezalandıran bir mekanizma değil; aynı zamanda toplumu yetiştiren bir iradedir.

CEZA OLMADAN DÜZEN OLMAZ

Bir toplumda hukuk caydırıcı değilse, suç sıradanlaşır. Uyuşturucu, mafya, organize suç, rüşvet, kamu kaynaklarının yağmalanması… Eğer bunlara karşı güçlü ve kararlı bir tedip mekanizması kurulmazsa, devlet otoritesi zedelenir. Hukukun yaptırım gücü zayıfladığında, kamusal alanı suç örgütleri doldurur.

Bu nedenle tedip, yani ölçülü ve hukuka bağlı disiplin, devletin vazgeçilmez fonksiyonudur. Ancak burada ölçü önemlidir: Ceza hukuk içinde kalmalı, keyfîliğe dönüşmemelidir.

EĞİTİM OLMADAN MİLLET OLMAZ

Fakat mesele sadece suç işlendikten sonra müdahale etmek değildir. Asıl mesele, suç üretmeyen bir toplum inşa edebilmektir. İşte burada da terbiye devreye girer.

Terbiye; okulda verilen derslerden ibaret değildir. Aile politikasıdır, kültür politikasıdır, medya düzenidir, değer aktarımıdır. Bir genç neden suça yönelir? Sadece cezaların yetersizliğinden mi? Hayır. Kimlik boşluğu, aidiyet eksikliği, değer erozyonu ve rol model krizleri de en az ceza kadar belirleyicidir.

SUÇA KARŞI SIFIR TOLERANS, İNSANA KARŞI MAKSİMUM YATIRIM

Devlet, sadece hapishane inşa eden değil; karakter inşa eden bir irade olmak zorundadır.

Denge: Güçlü adalet + Güçlü eğitim

Aşırı tedip, baskıcı rejim üretir.

Aşırı gevşeklik, otorite boşluğu üretir.

Sadece terbiye, romantik bir hayal olabilir.

Sadece tedip, korku toplumuna dönüşebilir.

Bu nedenle doğru model şudur:

Suça karşı sıfır tolerans, insana karşı maksimum yatırım.

Suç işleyenle mücadele sert ve kararlı olmalıdır. Ancak çocukla, gençle, aileyle ve toplumla kurulan ilişki inşa edici olmalıdır. Çünkü devlet, yalnızca düzen kurmaz; medeniyet de kurar.

Bugün dünya, ya aşırı özgürlük adı altında disiplin krizleri ya da aşırı kontrol adı altında baskı rejimleri üretmektedir. Oysa gerçek güç, ceza ile eğitimi birlikte yürütebilmektir.

Tedip düzeni korur.

Terbiye geleceği kurar.

Bir millet hem güçlü hem adil olmak istiyorsa, bu iki kanadı birlikte kullanmak zorundadır. Aksi takdirde ya otoriterleşir ya da dağılır.

Devlet aklı, bu dengeyi kurabildiği ölçüde büyüktür.