Дунёда энг кўп чой ишлаб чиқарадиган мамлакатлар маълум бўлди
Чой дунёда энг машҳур ичимликлардан бири бўлиб, унинг ишлаб чиқариш ҳудуди ҳам жуда кенг. Халқаро бозорда айрим давлатлар ҳажм ва улуш бўйича олдинда турса, бошқалари ўсиш суръати ёки ихтисослашган сегментлари билан ажралиб туради.
Халқаро чой қўмитаси (International Tea Committee) маълумотига кўра, 2024 йилда дунёдаги умумий чой ишлаб чиқариш ҳажми тахминан 7,05 миллион тонна ни ташкил этган. Шу ҳаҗмнинг қарийб ярмини — 3,74 миллион тонна — Хитой ҳиссаси ташкил этади.
Хитойдан ташқари, чой бозорида Ҳиндистон ҳам муҳим ўрин эгаллайди: у 1,28 миллион тонна чой ишлаб чиқарган. Учинчи поғонада Кения туриб, тахминан 0,6 миллион тонна маҳсулот билан бозорда устунлик қилади.
Топ-5 рўйхатга шунингдек Туркия (0,27 миллион тонна) ва Шри-Ланка (0,26 миллион тонна) киради. Чой ишлаб чиқаришдаги етакчилар орасида Ветнам, Индонезия ва Япония ҳам бор.
Ўзбекистонда чой бозорининг асосий қисми импорт орқали таъминланади. Маҳаллий саноатда эса асосан импорт баргни аралаштириш, қайта ишлаш ва қадоқлаш устун. Маҳаллий чой етиштириш бўйича лойиҳалар бор, аммо улар ҳозирча йирик ишлаб чиқариш ҳажмига эриша олмаган — кўпроқ синов ва режалар даражасида қолмоқда.
2024 йилда Ўзбекистон 33 378 тонна чой импорт қилган, қиймати 50,6 миллион доллар ни ташкил этган. Асосий етказиб берувчилар: Хитой (26 806 т), Кения (1 651 т), Эрон (1 271 т), Ҳиндистон (965 т) ва Россия (578 т). Январ–ноябрда импорт 30 204 тонна (45,2 млн доллар) бўлган. Бу рақамлар Ўзбекистонда истеъмол қилинаётган чойнинг катта қисми чет элдан келаётганини кўрсатади.
Бундан аввал, 2018 йилда мамлакатда чой плантациялари ташкил этиш, умумий майдонни 283 гектарга етказиш ва 2025 йилгача йилига 189 тонна ишлаб чиқариш мақсадлари белгиланган эди. 2022 йилда эса айрим япон чой навлари Ўзбекистон шароитида синовдан ўтказилган ва тоғ/тоғолди ҳудудларда майдонлар ташкил этиш режалари ҳақида хабарлар берилган.
Россия чой истеъмоли бўйича дунёда етакчи давлатлар қаторида турса-да, ишлаб чиқаришда анча орқада қолади. Масалан, 2024 йилда Россияда фақат 113 минг тонна чой ишлаб чиқарилган, асосий қисми импорт баргни қайта ишлаш ҳисобига тўғри келган. Краснодар ҳудудида эса 373 тонна чой йиғиб олинган.