Гренландиянинг баҳоси қанча: Трампнинг триллион долларлик режаси
АҚШ Президенти Дональд Трамп Гренландияни ўз назоратига олиш ниятидан воз кечмаяпти ва буни минтақавий хавфсизликни таъминлаш ҳамда Россия ва Хитой таъсирини жиловлаш билан изоҳламоқда. Дунёдаги энг йирик оролни сотиб олиш бўйича баҳслар янги босқичга чиқди: Вашингтон нафақат сиёсий босим, балки улкан молиявий таклифлар билан Копенгаген ва Гренландия халқини ром этмоқчи.
Гренландиянинг нархи: Миллиардлардан триллионларгача
Трамп аллақачон Давлат котиби Марко Рубиога оролни харид қилиш бўйича расмий таклиф ишлаб чиқишни буюрди. Хўш, бу музликлар ўлкаси аслида қанча туради?
-
Тарихий қиёс: 1803 йилда Луизиана 15 млн долларга, 1867 йилда эса Аляска 7,2 млн долларга сотиб олинган. Бугунги Гренландия учун эса 700 миллиард доллар атрофида маблағ керак бўлиши тахмин қилинмоқда.
-
Ресурс салоҳияти: «American Action Forum» таҳлилчилари оролнинг табиий бойликлари ва кўчмас мулк сифатидаги қийматини инобатга олиб, унинг баҳосини бир неча триллион доллар деб ҳисобламоқда.
-
4,4 триллионлик хазина: 2025 йилги тадқиқотлар шуни кўрсатадики, оролдаги фойдали қазилмалар ва энергия ресурсларининг умумий қиймати 4,4 триллион доллардан ошади.
Сотиб олишга АҚШнинг қурби етадими?
Молиявий жиҳатдан АҚШ учун бу катта муаммо эмас. Йиллик мудофаа бюджети 850 миллиард долларни, ялпи ички маҳсулоти эса 31 триллион долларни ташкил этадиган давлат учун бир неча ўн миллиард долларлик битим бюджетга оғирлик қилмайди. Бироқ, масаланинг ҳуқуқий ва сиёсий томони анча чигал:
-
Суверенитет: Гренландия Дания таркибидаги автоном ҳудуд ва унинг аҳолиси розилигисиз ҳеч қандай савдо амалга оширилмайди.
-
Аҳолининг қаршилиги: Маҳаллий аҳолига АҚШ таркибига кириш учун 100 минг долларгача пул ваъда қилингани ҳақидаги хабарларга қарамай, гренландияликларнинг аксарияти бунга мутлақо қарши. Улар мустамлака бўлишни эмас, балки узил-кесил мустақилликни исташмоқда.
Нима учун бу орол Вашингтонга керак?
Гренландия қаъри замонавий технологиялар ва «яшил» энергетика учун ҳаётий зарур бўлган нодир ресурсларга бой:
-
Аккумуляторлар учун: Графит ва никель конлари электромобиллар ишлаб чиқаришда стратегик аҳамиятга эга.
-
Мудофаа ва электроника: Нодир ер элементлари юқори технологияли қуроллар ва шамол турбиналари учун зарур.
-
Металлар: Олтин, мис, темир рудаси ва рух конлари соҳил бўйлаб кенг тарқалган.
Гренландиянинг геологик тузилиши ўта қадимий бўлиб, у ерда Европа ва Шимолий Америка иқтисодий хавфсизлигини таъминлайдиган минераллар спектри жуда кенг. Бироқ, ўта совуқ иқлим ва инфратузилманинг йўқлиги бу бойликларни қазиб олишни қийинлаштирмоқда.
Хулоса ўрнида
Дональд Трампнинг Гренландия бўйича амбициялари фақатгина ер майдонини кенгайтириш эмас, балки келажак технологиялари устидан назорат ўрнатишга қаратилган. Аммо XXI асрда ҳудудларни сотиб олиш амалиёти нафақат мураккаб, балки халқаро ҳамжамият томонидан мустамлакачилик сифатида қабул қилиниши мумкин.
Сизнингча, Дания ва Гренландия халқи триллионлаб долларлик инвестициялар эвазига ўз ҳудудини АҚШга топшириши мумкинми?