Европанинг саккиз давлати Гренландияни қатъий қўллашини маълум қилди
Буюк Британия, Германия, Дания, Финландия, Франция, Нидерландия, Норвегия ва Швеция Арктикада хавфсизликни кучайтиришга қаратилган қўшма баёнот билан чиқди. Баёнотда улар Дания қироллиги ва Гренландия халқи билан бирдам эканини очиқ айтди ҳамда “ўтган ҳафтада бошланган жараён”дан келиб чиқиб, суверенитет ва ҳудудий яхлитлик тамойилларига таянадиган мулоқотга тайёрлигини билдирди.
Европа давлатлари бу билдириш орқали икки нарсани бир вақтда намоён қилди: биринчиси — Арктика масаласида “ҳар ким ўзича” эмас, мувофиқлашган позиция борлиги; иккинчиси — Гренландия мавзусини савдо босимига айлантириш уринишлари трансатлантик муносабатларга жиддий зарар келтириши мумкинлиги. Улар бож таҳдидлари “трансатлантик алоқаларни емириши” ва “қуйига етакловчи хавфли спирал”ни келтириб чиқариши ҳақида огоҳлантирди.
Баёнотда, шунингдек, Дания олдиндан мувофиқлаштирган “Arctic Endurance” ҳарбий машғулоти тилга олинган: саккизлик бу машқ НАТО доирасидаги заруратдан келиб чиққанини, у ҳеч кимга таҳдид солмаслигини қайд этган. Яъни Европа тараф “биз қўшин юбордик — демак, кимгадир ҳужум қилмоқчимиз” деган талқинларга йўл қолдирмасликка уриняпти.
Фон эса жуда кескин. Хабарларга кўра, Доналд Трамп Truth Social орқали мазкур саккиз давлатга нисбатан 10 фоизлик бож жорий этилишини айтган, шу билан бирга Гренландия масаласи бўйича музокараларга тайёрлигини ҳам билдирган. Европа дипломатлари эса бундай боғлаш — яъни хавфсизлик мавзусини савдо санкциясига “улаш” — иттифоқчилик руҳини емириши мумкин, деб ҳисоблаяпти.
Шу баёнотлардан кейин яна бир эътиборли эпизод кўринди: турли манбалар Гренландияга Европа давлатларидан кичик ҳарбий бўлинмалар юборилганини ёзди, лекин Германия контингенти оролни тез орада тарк этгани ҳақида ҳам хабарлар тарқалди. Рейтер ва бошқа ОАВда 15 нафар немис ҳарбийи Копенгагенга қайтгани ҳақида маълумот келтирилган.
Бу воқеалар нимага ишора қилади? Арктика эндиликда шунчаки “совуқ география” эмас — у савдо, хавфсизлик ва геосиёсат бир-бирига уланган майдонга айланяпти. Шунинг учун бугунги баёнот ҳам келажак учун сигнал: Европа давлатлари позицияни қотириб, мулоқотни суверенитет ва ҳудудий яхлитлик тамойиллари билан чегаралаб қўймоқчи. Агар тарафлар шундан чиқиб гаплашмаса, “тариф уруши” тезда иттифоқчилик инқирозига айланиб кетиши мумкин.