Трамп Эронга зарба беришдан нега воз кечди? "Махфий режа" очиқланди...
Эрондаги қонли намойишлар ва Вашингтоннинг кескин таҳдидлари фонида дунё янги уруш бошланишини кутаётган эди. Бироқ, АҚШ президенти Дональд Трамп сўнгги паллада Теҳронга ҳарбий ҳужум уюштириш фикридан қайтди. «The Washington Post» ва «Axios» нашрлари Оқ уйдаги манбаларига таяниб, Трампни бу қарорга келишга мажбур қилган прагматик сабабларни очиқлади.
Вазият қандай ўзгарди: Ғайратсиз намойишлардан қонли тўқнашувларгача
Дастлаб АҚШ разведкаси Эрондаги чиқишларни режим учун жиддий хавф деб ҳисобламаган эди. Аммо 8 январга келиб вазият кескинлашди:
-
Шафқатсизлик: Эрон ҳукумати интернетни ўчириб, намойишчиларни ёппасига ўққа тута бошлади.
-
Ваъда: Трамп 13 январь куни «ёрдам аллақачон йўлда» дея намойишчиларни ҳокимиятни ағдаришга очиқ чақирди.
-
Тайёргарлик: Оқ уйда ҳарбий кемалар ва сувости кемалари орқали стратегик объектларга зарба бериш режалари Трампнинг столига қўйилди.
Ҳужумни тўхтатган учта асосий омил
Трампнинг буйруқ беришига нима тўсқинлик қилди? Таҳлилчилар бир нечта муҳим сабабларни кўрсатмоқда:
-
Махфий музокаралар: Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи АҚШнинг махсус вакили Стив Уиткофф билан боғланиб, намойишчиларни оммавий қатл этиш режаси бекор қилинишини ваъда қилган. Бу «юзни сақлаб қолиш» учун Трампга керакли баҳона бўлди.
-
Иттифоқчилар хавотири: Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу Исроил ҳали янги урушга тайёр эмаслигини билдирган бўлса, Саудия Арабистони ва Қатар минтақада беқарорлик юзага келишидан қўрқиб, Вашингтонни тўхтатиб қолган.
-
Ҳарбий куч тақчиллиги: Пентагоннинг таъкидлашича, АҚШнинг асосий денгиз кучлари айни дамда Венесуэлага босим ўтказиш учун Кариб ҳавзасига йўналтирилган. Эроннинг қақшатқич қарши зарбасини қайтариш учун Яқин Шарқда етарли ресурс бўлмаган.
Намойишчиларнинг умидсизлиги ва қурбонлар сони
Трампнинг ортга чекиниши Эрон ичидаги мухолифат учун кутилмаган зарба бўлди. Кўплаб намойишчилар ўзларини «сотилган»дек ҳис қилмоқдалар.
-
Ғазаб: «Трамп эронлик ёшларнинг ҳаётини сотди», — дейди Туркия ва Канадага қочиб ўтган фаоллар.
-
Талафот: Ҳуқуқ ҳимоячиларининг энг сўнгги маълумотларига кўра, тўқнашувларда ҳалок бўлганлар сони 5 минг кишига етган бўлиши мумкин.
Хулоса: Обрў ёки тинчлик?
Трамп учун асосий аргумент — зарба бериш режимнинг қулашига кафолат бермаслиги бўлган. Ҳарбий амалиётнинг салбий оқибатлари эҳтимолий фойдадан устун келган. Бироқ, экспертларнинг фикрича, агар Трамп ваъда қилган ёрдамини бермаса, у тарихда «одамларни намойишга ундаб, кейин ташлаб кетган раҳбар» бўлиб қолиши мумкин.
Ҳозирда Оятуллоҳ Хоманаий ва Трамп ўртасидаги «сўзлар жанги» давом этмоқда. Ҳарбий вариант ҳамон стол устида, бироқ Вашингтон ҳозирча кутиш ва кузатиш позициясини танлаган.
Сизнингча, Трампнинг ҳарбий ҳужумдан воз кечиши тўғри қарорми ёки бу Эрон режимига янада кучайиш имконини берадими?