Ижтимоий тармоқлар ва видеоўйинлар ўсмирлар руҳиятига зарарлими?
Буюк Британиянинг нуфузли Манчестер университети мутахассислари кўп йиллардан буён жамиятда илдиз отган қарашларни чиппакка чиқарувчи хулосаларни эълон қилди. Олимлар томонидан ўтказилган кенг кўламли илмий тадқиқот натижаларига кўра, ижтимоий тармоқларда вақт ўтказиш ёки видеоўйинларга муккасидан кетиш ўсмирларда руҳий тушкунлик ва хавотир ҳиссини келтириб чиқармайди. 25 минг нафардан зиёд мактаб ўқувчисини қамраб олган бу изланиш соҳадаги энг йирик тадқиқотлардан бирига айланди.
Лонгитюд усули: Уч йиллик синчков кузатув натижалари
Тадқиқотчилар 12 ёшдан 15 ёшгача бўлган ўсмирларнинг ҳаёт тарзини кетма-кет уч йил давомида «лонгитюд» усули орқали ўрганишди. Бу метод турли болаларни бир-бири билан таққосламасдан, айнан бир ўсмирнинг шахсий ривожланиши ва руҳий ҳолатидаги ўзгаришларни вақт давомида таҳлил қилиш имконини берди.
Маълум бўлишича, ўсмирнинг ижтимоий тармоқларда одатдагидан кўпроқ вақт сарфлай бошлаши унинг руҳий саломатлиги ёмонлашишига олиб келмаган. Қатъий таҳлиллар шуни кўрсатдики, рақамли технологиялар ва депрессия ўртасида ҳеч қандай тўғридан-тўғри боғлиқлик мавжуд эмас.
Фаол ва пассив фойдаланиш: Фарқи йўқлиги исботланди
Шу пайтгача кенг тарқалган назарияга кўра, ижтимоий тармоқларда фаол мулоқот қилиш (сурат жойлаш, чатлашиш) шунчаки «лента»ни кўздан кечиришдан кўра фойдалироқ деб ҳисобланарди. Бироқ манчестерлик олимлар бу фикрни ҳам рад этишди:
-
Хулоса: Тармоқдан қандай усулда фойдаланишдан қатъи назар, узоқ муддатли руҳий муаммолар юзага келмайди.
-
Гендер фарқи: Қиз болаларда видеоўйинлар ва ижтимоий тармоқлар бўш вақт учун бир-бирига рақобатчи сифатида намоён бўлади — бирига кўп вақт ажратилса, иккинчиси ўз-ўзидан камаяди.
Нима учун смартфонни тақиқлаш фойда бермайди?
Олимларнинг таъкидлашича, агар ўғил болаларда руҳий ҳолат ёмонлашса, уларда видеоўйинларга бўлган қизиқиш аксинча пасайиб кетади. Яъни, технологиялар муаммонинг сабабчиси эмас, балки руҳий ҳолатдаги ўзгаришлар ўйинларга бўлган муносабатни белгилайди.
Гарчи ёқимсиз контент қисқа муддатли салбий кайфият уйғотиши мумкин бўлса-да, узоқ муддатли истиқболда экран вақтини чеклаш ёки телефонларни тақиқлаш ўсмирнинг руҳий саломатлигига ижобий таъсир кўрсатиши ҳақида ҳеч қандай далил топилмади. Демак, муаммони фақат смартфонлардан излаш нотўғри бўлиб чиқди.
Сизнингча, фарзандларнинг смартфондан фойдаланишини чеклашдан кўра, улар билан жонли мулоқотни кўпайтириш самаралироқми?