F-35 қирувчи самолёти қандай фош бўлди?
Замонавий ҳарбий авиацияда “стелс” тушунчаси кўпинча нотўғри талқин қилинади. Аслида бу технология самолётни мутлақо кўринмас қилиш эмас, балки уни радарлар учун камроқ сезиларли қилишни англатади.
Эрон осмонида ҳужумга учраган F-35 қирувчиси мисолида бу ҳолат яна бир бор яққол намоён бўлди. Маълумотларга кўра, ушбу самолёт радарлар орқали эмас, балки бошқа турдаги сенсорлар ёрдамида аниқланган.
Мутахассислар таъкидлашича, бу ерда асосий ролни электро-оптик ва инфрақизил (EO/IR) кузатув тизимлари ўйнаган. Яъни қирувчи самолёт двигатели чиқараётган юқори ҳарорат сабабли “фош” бўлган. Инфрақизил сенсорлар айнан шу иссиқликни қайд этиб, самолётнинг жойлашувини аниқлашга ёрдам берган.
Бундан ташқари, самолёт узоқ вақт парвоз қилганда унинг корпуси ҳам қизиб кетади. Натижада фюзеляждан чиқаётган иссиқлик изи ҳам инфрақизил қурилмалар орқали қайд этилиши мумкин. Бу эса ҳатто стелс технологиясига эга самолётларни ҳам муайян даражада “кўринадиган” қилади.
Шу нуқтаи назардан, ҳарбий таҳлилчилар фикрича, стелс қирувчиларга қарши самарали курашишни истаган давлатлар айнан EO/IR технологияларини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратиши лозим.
Бироқ бу ерда яна бир муҳим жиҳат бор: инфрақизил сенсорлар самолётни пассив тарзда аниқлаши мумкин, аммо тўлиқ назорат ва нишонга олиш жараёнида радар тизимлари ҳануз муҳим ўрин тутади.