Λάθους εγκώμιον
H ιδέα ανήκει στον Ρέντσο Πιάνο. Κάθε χρόνο, το ομώνυμο Ινστιτούτο οργανώνει στο Μιλάνο μια σειρά σεμιναρίων όπου καλεί τους φοιτητές να μελετήσουν τα σχέδιά τους για να βρουν λάθη, προβλήματα και ελλείψεις και να προτείνουν διορθώσεις. «Θέλω να τους δείξω ότι όλοι μπορούν να κάνουν λάθη και θέλω να καταλάβουν ότι για να καταφέρεις να πετάξεις δεν πρέπει να φοβάσαι υπερβολικά το λάθος», λέει ο διάσημος αρχιτέκτονας. Το άγχος ότι θα αποτύχεις, ότι θα απογοητεύσεις τους άλλους, υπήρχε πάντα, σήμερα όμως επανέρχεται με ένταση. Στην Ιταλία, το ένα τρίτο των φοιτητών υποφέρει από άγχος και πάνω από το ένα τέταρτο από κατάθλιψη.
Στο τελευταίο σεμινάριο, ο 88χρονος Πιάνο κάλεσε τον 84χρονο Σέρτζιο Ματαρέλα. «Χωρίς το πάθος δεν μπορείς να μπεις στον πυρήνα των πραγμάτων, παραμένεις στην επιφάνεια, πώς μπορείς όμως να μεταδώσεις τη γνώση, το πάθος;» τον ρώτησε. Κι αυτός ο σπάνιος άνθρωπος, αφού διευκρίνισε ότι δεν είναι δάσκαλος αλλά μονάχα Πρόεδρος της Δημοκρατίας, απάντησε: «Θέλω να ξεκινήσω από το κουράγιο τού να κάνεις λάθος: πολλές θεμελιώδεις ανακαλύψεις που συνέβαλαν στην πρόοδο της γνώσης γεννήθηκαν από λάθη στην έρευνα. Το να κάνεις λάθος ανοίγει δρόμους και σε κάνει να σκέφτεσαι. Οσο για το πάθος, αυτή η γενιά έχει περισσότερο από τις προηγούμενες. Εμείς δεν μπορούμε να διδάξουμε στους νέους μοντέλα συμπεριφοράς, αυτά πρέπει να τα επινοήσουν και να τα χτίσουν μόνοι τους, το πολύ που μπορούμε να τους προτείνουμε εμείς είναι αξίες συμβίωσης».
Υπό το σοκ της είδησης για τις δύο 17χρονες που έπεσαν στο κενό στην Ηλιούπολη, διαβάζουμε στον ιταλικό Τύπο και βλέπουμε στα βίντεο αυτή την υπέροχη συζήτηση δύο σοφών μπροστά σε 24 μέλλοντες αρχιτέκτονες. Ο Πιάνο διηγείται ότι νιώθει πάντα την ανάγκη να αναζητήσει έμπνευση στην πραγματικότητα, επισκεπτόμενος τόπους και ανθρώπους. Ο Ματαρέλα, πάλι, μιλά για τη σημασία της σιωπής. «Ακόμη κι όταν είσαι με παρέα είναι σημαντικές οι στιγμές συλλογικής σιωπής, ώστε μετά να μπορείς να μοιράζεσαι τις σκέψεις σου». Ο αρχιτέκτονας αναφέρεται στις περιφέρειες του κόσμου και υπογραμμίζει την ανάγκη της ομορφιάς, που δεν είναι πάντα ορατή αλλά μπορεί να κάνει τη διαφορά. Ο πρόεδρος απαντά ότι ομορφιά σημαίνει να δουλεύεις μαζί με τους άλλους και τονίζει ότι στόχος της πολιτικής θα έπρεπε να είναι η ομορφιά της συμβίωσης.
Ομως ο Σέρτζιο Ματαρέλα θέλει να δώσει έμφαση σε δύο ακόμη αξίες. Η μία είναι να ακούς. «Θα έπρεπε να είναι αυτονόητο, αλλά είναι μια δύσκολη τέχνη. Το να ακούς είναι το κλειδί της προόδου, της ζωής. Είναι όμως και ο δρόμος για την ειρήνη».
Η άλλη αξία είναι να αμφιβάλλεις. «Μια ισχυρή δόση αυτοκριτικής είναι απαραίτητη, δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο από την αλαζονεία. Να θυμάστε ότι η αμφιβολία είναι ένα θεμελιώδες συστατικό της δημοκρατίας».