Ο σύγχρονος τρόπος ζωής αυξάνει τις θυρεοειδοπάθειες
Εχει σχήμα πεταλούδας και βρίσκεται τοποθετημένος… αριστοτεχνικά στη βάση του λαιμού μας. Ζυγίζει μόλις 15-30 γραμμάρια, αποτελώντας ένα από τα μικρότερα όργανα του ανθρώπινου σώματος. Παρ’ όλα αυτά, είναι εξαιρετικά δραστήριος, διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στη συνολική μας υγεία. Ο λόγος για τον θυρεοειδή αδένα, ο οποίος ρυθμίζει μία πλειάδα λειτουργιών – από την ανάπτυξη και τον μεταβολισμό έως το αναπαραγωγικό και το γαστρεντερικό σύστημα.
Ενόψει Παγκόσμιας Ημέρας Θυρεοειδούς, που τιμάται κάθε χρόνο στις 25 Μαΐου, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ο σύγχρονος τρόπος ζωής επηρεάζει σημαντικά τη λειτουργία του θυρεοειδούς, καθιστώντας αναγκαία την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση των πολιτών. Και επισημαίνουν ότι η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή παρακολούθηση αποτελούν το «κλειδί» για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των περισσότερων παθήσεων του θυρεοειδούς, οι οποίες έχουν κατά κανόνα καλή πρόγνωση.
«Οι θυρεοειδοπάθειες εμφανίζουν σημαντική αύξηση τις τελευταίες δεκαετίες, τόσο στις αυτοάνοσες μορφές όσο και στους όζους ή τον καρκίνο του θυρεοειδούς. Η αύξηση αυτή οφείλεται σε συνδυασμό βιολογικών, περιβαλλοντικών και διαγνωστικών παραγόντων», σημειώνει στο ένθετο «Υγεία» η Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου, επίκουρη καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ.
«Στις αυτοάνοσες παθήσεις, όπως η θυρεοειδίτιδα Hashimoto, σημαντικό ρόλο φαίνεται να διαδραματίζει η αυξημένη έκθεση του ανοσοποιητικού συστήματος σε νέα αντιγόνα και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Ιώσεις, μεταβολές στο μικροβίωμα, χημικές ουσίες, κάπνισμα, στρες και διατροφικές αλλαγές μπορούν να ενεργοποιήσουν ανοσολογικούς μηχανισμούς σε άτομα με γενετική προδιάθεση».
Οπως εξηγεί, η «”υπερδιέγερση” του ανοσοποιητικού, λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής, πιθανόν συμβάλλει στη συχνότερη παραγωγή αυτοαντισωμάτων κατά του θυρεοειδούς».
Οσον αφορά τους όζους και τον καρκίνο του θυρεοειδούς, «η αύξηση οφείλεται εν μέρει στις σημαντικά βελτιωμένες διαγνωστικές τεχνικές που είναι πλέον διαθέσιμες». Πιο συγκεκριμένα, η ευρεία χρήση υπερηχογραφήματος υψηλής ανάλυσης και η βιοψία διά λεπτής βελόνης (FNA) επιτρέπουν την ανίχνευση πολύ μικρών βλαβών, οι οποίες παλαιότερα περνούσαν απαρατήρητες. Ετσι, εντοπίζονται περισσότερα μικροκαρκινώματα και ασυμπτωματικοί όζοι.
«Παράλληλα, όμως, φαίνεται ότι υπάρχει και πραγματική αύξηση της συχνότητας εμφάνισης. Περιβαλλοντικοί παράγοντες, η έκθεση σε ακτινοβολία και κυρίως η αυξανόμενη συχνότητα παχυσαρκίας συμβάλλουν στην ανάπτυξη θυρεοειδικών όζων και καρκίνου. Η παχυσαρκία συνδέεται με ινσουλινοαντίσταση και υπερινσουλιναιμία, καταστάσεις που προάγουν τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και την αυξητική δράση σε πολλούς ιστούς, συμπεριλαμβανομένου του θυρεοειδούς. Επιπρόσθετα, η χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή και οι ορμονικές μεταβολές που συνοδεύουν τον αυξημένο λιπώδη ιστό πιθανόν ενισχύουν τη διαδικασία ανάπτυξης όζων και νεοπλασίας», συμπληρώνει. Στη συνέχεια, η Σταυρούλα Πάσχου, στο κείμενο που ακολουθεί και υπογράφει, δίνει χρήσιμες συμβουλές για τις παθήσεις του θυρεοειδούς αλλά και τους τρόπους αντιμετώπισής τους.
Υποθυρεοειδισμός
Πρόκειται για μία συχνή πάθηση που εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες, αν και καταγράφεται ανοδική τάση και στο ανδρικό φύλο. Στην κλινική αυτή κατάσταση, ο θυρεοειδής υπολειτουργεί, δηλαδή παράγει μικρότερες ποσότητες θυρεοειδικών ορμονών από το φυσιολογικό. Η πιο συχνή αιτία είναι η αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα Hashimoto – πιο συχνή στις γυναίκες και σε άτομα με σχετικό οικογενειακό ιστορικό.
Μπορεί όμως να εκδηλωθεί έπειτα από θυρεοειδεκτομή ή λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων (π.χ. λίθιο). Η διάγνωση του υποθυρεοειδισμού γίνεται με εξετάσεις αίματος και προσδιορισμό των ορμονών TSH, T4, T3. Μπορεί να είναι κλινικός ή υποκλινικός. Στην πρώτη περίπτωση εμφανίζεται με συχνότητα 0,2% έως 2% στους ενηλίκους και στην ήπια μορφή του αφορά 4% έως 10% του ενήλικου πληθυσμού.
Συχνά συμπτώματα που… μαρτυρούν υποθυρεοειδισμό είναι κόπωση, δυσκολία στη συγκέντρωση, συναισθηματικές αλλαγές, ξηρό δέρμα, δυσανεξία στο κρύο, δυσκοιλιότητα, επιβράδυνση του μεταβολισμού κ.ά.
Η θεραπεία του γίνεται με τη χορήγηση λεβοθυροξίνης, δηλαδή της ορμόνης που φυσιολογικά παράγει ο θυρεοειδής. Είναι κρίσιμης σημασίας η χορηγούμενη ποσότητα να είναι ανάλογη των ατομικών αναγκών του κάθε ασθενή, ώστε ούτε να λείπει ούτε να περισσεύει η ορμόνη. Γι’ αυτό και η ρύθμιση της δόσης γίνεται μέσω τακτικών ελέγχων της TSH με στόχο να επιστρέψει εντός των φυσιολογικών ορίων.
Υπερθυρεοειδισμός
Οταν υπάρχει περίσσεια παραγωγής θυρεοειδικών ορμονών, τότε η κλινική αυτή κατάσταση ισοδυναμεί με υπερθυρεοειδισμό.
Η αυτοάνοση νόσος Graves’ είναι η συχνότερη αιτία υπερθυρεοειδισμού. Προσβάλλει συχνότερα τις γυναίκες με μεγαλύτερη επίπτωση στο ηλικιακό φάσμα 20 έως 40 έτη. Αλλες κύριες αιτίες περιλαμβάνουν το τοξικό αδένωμα και την τοξική πολυοζώδη βρογχοκήλη. Σε κάθε περίπτωση η υπερλειτουργία του θυρεοειδούς αδένα χαρακτηρίζεται από ταχυκαρδία, από απώλεια βάρους παρά την αυξημένη πρόσληψη τροφής και από μυϊκή αδυναμία. Στην ίδια λίστα με τα πιο συχνά συμπτώματα είναι επίσης ο τρόμος των άκρων χειρών, η νευρικότητα, η δυσανεξία στη ζέστη, οι εφιδρώσεις, οι διαταραχές της εμμήνου ρύσεως και η αύξηση του αριθμού των κενώσεων. Είναι, δε, αξιοσημείωτο ότι ο υπερθυρεοειδισμός που δεν θεραπεύεται σχετίζεται με αυξημένη καρδιαγγειακή νοσηρότητα και θνητότητα.
Για τη θεραπεία του υπερθυρεοειδισμού χορηγείται ειδική αγωγή (μεθιμαζόλη, καρβιμαζόλη ή προπυλθειουρακίλη και επικουρικά β αδρενεργικοί αναστολείς) ενώ σε κάποιες περιπτώσεις δύναται να χρειαστεί αφαίρεση θυρεοειδούς (θυρεοειδεκτομή) ή θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο.
Οζοι θυρεοειδούς
Υπολογίζεται ότι μέχρι την ηλικία των 60 ετών το 50% του γενικού πληθυσμού θα εμφανίσει τουλάχιστον έναν όζο θυρεοειδούς. Ευτυχώς, όμως, η συντριπτική πλειοψηφία των όζων είναι καλοήθεις.
Η συχνότητα ανεύρεσης ψηλαφητών όζων είναι περίπου 5%. Ωστόσο, η συχνότητα τυχαίας ανεύρεσης όζου ακτινολογικά μπορεί να φτάνει μέχρι και 70%, όταν αναζητείται με υπέρηχο θυρεοειδούς ή όταν εκτελείται οποιαδήποτε απεικονιστική εξέταση στην περιοχή του τραχήλου για άλλους λόγους. Σε κάθε άτομο με όζο ή όζους θυρεοειδούς θα πρέπει να διερευνηθούν δύο βασικά ερωτήματα. Αναλυτικότερα, για την πιθανότητα υπερέκκρισης θυρεοειδικών ορμονών από τους όζους γίνεται μέτρηση ορμονών στο αίμα, ενώ για την πιθανότητα κακοήθειας κρίνεται αναγκαίος ο υπέρηχος και ανάλογα με το εύρημα παρακέντηση με λεπτή βελόνη (FNA).
Υπογραμμίζεται εντούτοις, πως μόνον σε κάποιες περιπτώσεις χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση των όζων. Απόλυτη ένδειξη για θυρεοειδεκτομή είναι η εύρεση κακοήθειας ή η ισχυρή υποψία. Αν δεν χειρουργηθεί ένας ασθενής με όζους θυρεοειδούς, θα πρέπει να παρακολουθείται τακτικά. Η κύρια εξέταση είναι ο υπέρηχος θυρεοειδούς κάθε 6 μήνες έως και κάθε 2 έτη. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι σε ποσοστό 7% με 15% οι όζοι θυρεοειδούς αφορούν κακοήθεια. Οι κύριοι τύποι καρκίνου θυρεοειδούς είναι το θηλώδες, το θυλακιώδες και το μυελοειδές καρκίνωμα. Το θηλώδες καρκίνωμα αποτελεί το 85% των καρκίνων θυρεοειδούς. Εχει πολύ βραδεία πορεία, σπάνια μπορεί να παρουσιάσει υποτροπή και έχει άριστη πρόγνωση με 10ετή επιβίωση πάνω από 95%. Το θυλακιώδες καρκίνωμα αποτελεί το 5%-10% του συνόλου και έχει επίσης πολύ καλή πρόγνωση. Το μυελοειδές καρκίνωμα του θυρεοειδούς αποτελεί το 5%-10% όλων των θυρεοειδικών καρκίνων και έχει συχνά οικογενή επίπτωση στο πλαίσιο συνδρόμου πολλαπλής ενδοκρινικής νεοπλασίας.