Δύο αδέρφια γυρίζουν τους ωκεανούς και εξολοθρεύουν λευκούς καρχαρίες – Αλλά δεν είναι άνθρωποι
Στις 3 Μαΐου 2017, ένα μεγάλο σώμα λευκού καρχαρία ξεβράστηκε στις ακτές της Γκανσμπάι, ενός αλιευτικού οικισμού κοντά στο Κέιπ Τάουν της Νότιας Αφρικής.
Το θηλυκό ζώο ζύγιζε περίπου 1.100 κιλά, ωστόσο αυτό που προκάλεσε τη μεγαλύτερη εντύπωση στους επιστήμονες ήταν το μεγάλο τραύμα στην κοιλιακή του χώρα: το ήπαρ του, βάρους περίπου 90 κιλών, είχε αφαιρεθεί.
«Τι στο καλό το έκανε αυτό;» αναρωτήθηκε η θαλάσσια βιολόγος Άλισον Τάουνερ, η οποία συμμετείχε στη νεκροψία.
Τους επόμενους μήνες, ακόμη πέντε λευκοί καρχαρίες εντοπίστηκαν νεκροί στην ίδια ευρύτερη περιοχή, με παρόμοια τραύματα και χωρίς το ήπαρ τους.
Το επαναλαμβανόμενο μοτίβο οδήγησε τους ερευνητές σε δύο ασυνήθιστους υπόπτους: τις όρκες Port και Starboard, δύο αρσενικά ζώα που θεωρείται ότι είναι αδέλφια. Είχαν εντοπιστεί για πρώτη φορά στην περιοχή το 2015 και πήραν τα ονόματά τους από την ιδιαίτερη μορφή των ραχιαίων πτερυγίων τους, τα οποία γέρνουν προς αντίθετες πλευρές.
Το κυνήγι με στόχο το ήπαρ
Η σύνδεση των ορκών με τους θανάτους των καρχαριών ενισχύθηκε από μεταγενέστερες παρατηρήσεις και οπτικό υλικό.
Καθοριστική στιγμή σημειώθηκε τον Μάιο του 2022, όταν χειριστής drone κατέγραψε τρεις όρκες να επιτίθενται σε έναν μεγάλο λευκό καρχαρία μήκους περίπου τριών μέτρων, κοντά στον κόλπο Μόσελ, στις νότιες ακτές της Νότιας Αφρικής.
Στο βίντεο, μία από τις όρκες σπρώχνει τον καρχαρία προς την επιφάνεια και τον γυρίζει στο πλάι, προτού επιτεθεί στην περιοχή πίσω από τα θωρακικά πτερύγιά του.
Στη συνέχεια, τα ζώα βουτούν κάτω από το νερό, με το θήραμά τους, ενώ μια δεύτερη όρκα φαίνεται να εμπλέκεται στην επίθεση.
Οι όρκες δεν καταφεύγουν απλώς στη δύναμη και στο μέγεθός τους
Εκμεταλλεύονται την ανατομία και τις αδυναμίες του θηράματός τους, ενώ συχνά συνεργάζονται για να το ακινητοποιήσουν.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, γυρίζουν τον καρχαρία ανάποδα, προκαλώντας μια κατάσταση προσωρινής ακινησίας, γνωστή ως τονική ακινησία.
Με αυτόν τον τρόπο περιορίζουν την ικανότητά του να αντιδρά και μπορούν να προχωρήσουν στην επίθεση με μικρότερο κίνδυνο τραυματισμού.
Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον των ορκών για το ήπαρ των καρχαριών έχει σαφή βιολογική εξήγηση. Το όργανο αυτό είναι πλούσιο σε λιπίδια και αποτελεί σημαντική ενεργειακή πηγή. Στους μεγάλους λευκούς καρχαρίες, το ήπαρ συμβάλλει επίσης στη ρύθμιση της πλευστότητας, ενώ μπορεί να αντιστοιχεί σε σημαντικό ποσοστό του συνολικού σωματικού βάρους τους.
Όταν οι καρχαρίες εγκαταλείπουν την περιοχή
Η δράση των ορκών δεν περιορίζεται στην απώλεια μεμονωμένων ζώων. Σύμφωνα με ερευνητές, η παρουσία τους έχει συνδεθεί με την απότομη απομάκρυνση μεγάλων λευκών καρχαριών από περιοχές όπου άλλοτε εμφανίζονταν τακτικά, όπως ο κόλπος Φολς και η περιοχή γύρω από το νησί Ντάιερ στη Νότια Αφρική.
Οι λευκοί καρχαρίες βρίσκονται στην κορυφή της θαλάσσιας τροφικής αλυσίδας, αλλά δεν είναι απρόσβλητοι από άλλους θηρευτές.
Οι όρκες, που διαθέτουν υψηλές γνωστικές ικανότητες και σύνθετες κοινωνικές δομές, μπορούν να αναπτύσσουν στρατηγικές κυνηγιού και να μεταδίδουν συμπεριφορές μέσα στις ομάδες τους.
Η μετακίνηση των καρχαριών έχει, με τη σειρά της, συνέπειες για άλλα είδη
Όταν ένας κορυφαίος θηρευτής εγκαταλείπει μια περιοχή, μεταβάλλονται οι πιέσεις που ασκεί στα ζώα με τα οποία τρέφεται, προκαλώντας αλλαγές στην ισορροπία του οικοσυστήματος.
Οι επιπτώσεις μπορεί να φτάσουν από τους πληθυσμούς των φώκιων έως μικρότερα είδη καρχαριών και ψάρια.
Ωστόσο, η εικόνα είναι πιο σύνθετη από μια απλή σύγκρουση δύο κορυφαίων θηρευτών.
Οι πληθυσμοί των μεγάλων λευκών καρχαριών στη Νότια Αφρική αντιμετωπίζουν ήδη σοβαρές πιέσεις από την αλιεία, τα παρεμπίπτοντα αλιεύματα, τη ρύπανση και την υποβάθμιση των διαθέσιμων τροφικών πόρων.
Οι επιθέσεις των ορκών ενδέχεται να επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση, αλλά δεν αποτελούν τη μοναδική αιτία της μείωσής τους.
Παρόμοια περιστατικά έχουν καταγραφεί στον Κόλπο της Καλιφόρνιας και στα ανοικτά της Αυστραλίας. Σε μία από αυτές τις περιπτώσεις, ερευνητές εντόπισαν DNA όρκας σε τραύματα νεκρού μεγάλου λευκού καρχαρία, επιβεβαιώνοντας επιστημονικά την επίθεση.
Το ερώτημα που απασχολεί πλέον τους επιστήμονες είναι κατά πόσο πρόκειται για μια σχετικά νέα κυνηγετική συμπεριφορά ή για μια πρακτική που υπήρχε εδώ και χρόνια, αλλά καταγράφεται συχνότερα χάρη στα drones, τις υποβρύχιες κάμερες και τις σύγχρονες μεθόδους παρακολούθησης.
Σε κάθε περίπτωση, οι Port και Starboard έχουν γίνει χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσαρμοστικότητας των ορκών. Η παρουσία τους υπενθυμίζει ότι ακόμη και οι πιο ισχυροί θηρευτές δεν κυριαρχούν ανεξάρτητα από το περιβάλλον τους.
Στον ωκεανό, η συμπεριφορά ενός είδους μπορεί να αναδιαμορφώσει τις κινήσεις πολλών άλλων, με συνέπειες που γίνονται αισθητές σε ολόκληρη την τροφική αλυσίδα.