Ο γρίφος της μείωσης του πληθωρισμού στα τρόφιμα
Από τις αρχές του 2026, ο γενικός πληθωρισμός αυξήθηκε από 1,7% τον Ιανουάριο σε 3,8% τον Σεπτέμβριο. Η άνοδος οφείλεται κυρίως στην απότομη αύξηση των τιμών των ενεργειακών πρώτων υλών μετά την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, η οποία οδήγησε τον πληθωρισμό της ενέργειας για τους καταναλωτές στο 18,9% τον Σεπτέμβριο.
Την ίδια περίοδο, ο πληθωρισμός των τροφίμων υποχώρησε από 2,6% τον Ιανουάριο σε 1,1% τον Αύγουστο, στο χαμηλότερο επίπεδο από τα μέσα του 2021, πριν αυξηθεί ελαφρώς στο 1,3% τον Σεπτέμβριο. Πώς συμβιβάζεται αυτή η εξέλιξη με την καθημερινή εμπειρία των καταναλωτών στα σουπερμάρκετ και ποιοι παράγοντες την εξηγούν;
Κατ’ αρχάς, τα στοιχεία δείχνουν ότι ο ρυθμός αύξησης των τιμών των τροφίμων έχει επιβραδυνθεί σημαντικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι τιμές τους έχουν υποχωρήσει συνολικά.
Εξετάζοντας βαθύτερα την αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων, διαπιστώνουμε ότι ο χαμηλός πληθωρισμός οφείλεται κυρίως σε ευνοϊκούς παράγοντες του παρελθόντος, οι οποίοι εξακολουθούν να επηρεάζουν τις τιμές καταναλωτή. Πέρυσι, οι αποδόσεις των καλλιεργειών στην Ευρώπη ήταν γενικά καλές, με σοδειές πάνω από τον μέσο όρο για προϊόντα όπως τα σιτηρά και οι ελαιούχοι σπόροι.
Παράλληλα, οι διεθνείς τιμές βασικών αγαθών, όπως ο καφές, το τσάι, το κακάο και η ζάχαρη, υποχώρησαν από τα προηγουμένως υψηλά επίπεδά τους. Οι καλές σοδειές και η πτώση των διεθνών τιμών μείωσαν επίσης τις τιμές που εισπράττουν οι ευρωπαίοι αγρότες για τα προϊόντα τους. Συνολικά, οι παράγοντες αυτοί συγκράτησαν τον πληθωρισμό των τροφίμων.
Ωστόσο, αρκετοί πρόδρομοι δείκτες υποδηλώνουν ότι οι πιέσεις στις τιμές των τροφίμων ενισχύονται εκ νέου. Ο συνδυασμός της ενεργειακής ανατίμησης και των ακραίων καιρικών φαινομένων ενδέχεται να πυροδοτήσει νέο κύμα αυξήσεων.
Οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης στις τιμές των τροφίμων εκδηλώνονται με καθυστέρηση. Η ενέργεια επηρεάζει άμεσα την παραγωγή τροφίμων, αλλά το αυξημένο κόστος της επιβαρύνει σημαντικά και άλλες δραστηριότητες, όπως οι μεταφορές, η παραγωγή λιπασμάτων, η συσκευασία και η επεξεργασία. Οι έμμεσες αυτές επιπτώσεις μεταφέρονται σταδιακά σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού και μπορεί να χρειαστούν αρκετοί μήνες για να αποτυπωθούν στις τιμές καταναλωτή.
Ο δεύτερος παράγοντας είναι ο καιρός. Οι υψηλές θερμοκρασίες και η ξηρασία έπληξαν τις καλλιέργειες σε κρίσιμο στάδιο της καλλιεργητικής περιόδου του 2026. Η παρατεταμένη ζέστη και η έντονη έλλειψη βροχοπτώσεων σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης επιδείνωσαν σημαντικά τις προοπτικές της αγροτικής παραγωγής, γεγονός που πιθανότατα θα οδηγήσει σε υψηλότερο πληθωρισμό τροφίμων το επόμενο έτος.
Οι εκτιμήσεις των οικονομολόγων της ΕΚΤ δείχνουν ότι οι επιπτώσεις αυτές θα μπορούσαν να αυξήσουν τον πληθωρισμό των τροφίμων στην ευρωζώνη κατά 0,3 έως 0,8 ποσοστιαίες μονάδες μέσα στον επόμενο χρόνο, με τις επιδράσεις να διαφέρουν ανά χώρα και προϊόν. Οι καιρικές συνθήκες αναμένεται να επηρεάσουν τις τιμές ταχύτερα από την ενέργεια, καθώς επιδρούν άμεσα στην προσφορά μη επεξεργασμένων τροφίμων.