24 миллиард теңгенің заңбұзушылығы: Қазақстанның газ саласына жүргізілген аудит нені анықтады?
Жоғары аудиторлық палата Қазақстанның газ саласында 24,1 миллиард теңгенің қаржылық заңсыздықтарын анықтады. Тексеру барысында ішкі нарықты тауарлық газбен қамтамасыз ету және газ тасымалдау инфрақұрылымының тозуына қатысты мәселелер де белгілі болды, деп хабарлайды Tengrinews.kz.
Аудиторлар неге назар аударды?
Әлихан Смайыловтың төрағалығымен өткен Жоғары аудиторлық палатаның отырысында газ саласын дамытуға бағытталған ұлттық ресурстарды пайдалану тиімділігіне жүргізілген мемлекеттік аудиттің қорытындысы қаралды.
Тексеру бірнеше бағытты қамтыды: ішкі нарықты тауарлық газбен қамтамасыз ету, ресурстық базаны дамыту, инвестициялық жобаларды іске асыру, өңірлерді газдандыру және газ тасымалдау инфрақұрылымының жай-күйі.
Аудиторлардың мәліметінше, Қазақстанда газдың айтарлықтай қоры бар - 3,8 триллион текше метр. 2022–2025 жылдар аралығында жалпы өндіріс көлемі 239,5 миллиард текше метрді құрады.
Дегенмен, ішкі нарық үшін тауарлық газ өндірісінің өсу қарқыны халық пен экономиканың қажеттілігінен баяу қалып отыр.
Сонымен қатар ішкі нарық әлі де жер қойнауын пайдаланушылардың шектеулі тобына тәуелді. Аудиторлар жеткізілетін газдың сапасына қатысты мәселелерді де атап өтті. Сапасыз газ компрессорлық жабдықтардың тозуын тездетіп, ұлттық операторды экспорт кезінде жеңілдіктер жасауға мәжбүр етеді.
Газ құбырлары нормативтік мерзімнен артық пайдаланылған
Аудиторлар инфрақұрылымның жай-күйіне де назар аударды. Ұлттық оператордың кәсіпорындары 20 мың шақырымнан астам магистральдық газ құбырын және 77 мың шақырымға жуық газ тарату желілерін пайдаланады.
Бұл ретте инфрақұрылымның едәуір бөлігі бұрын салынған және нормативтік мерзімінен ұзақ қолданылып келеді. Аудиторлардың бағалауынша, жаңғырту және жөндеу қарқыны әлі де жеткіліксіз.
Тағы бір мәселе - стратегиялық жоспарлаудың үйлесімсіздігі. Аудиторлардың пікірінше, саланы дамыту жоспарлары ішкі тұтынудың өсуі, ресурстық базаны дамыту және жаңа өңдеу қуаттарын іске қосу арасындағы қажетті байланысты қамтамасыз етпейді.
Сондай-ақ құжаттарда геологиялық барлауды ынталандыру, жерасты газ қоймаларын дамыту, саланы цифрландыру және тәуекелдерді басқару бойынша нақты көрсеткіштер мен шаралар жетіспейді.
Газдандыру деңгейі 64,2 пайызға жетті
2025 жылдың қорытындысы бойынша 13,1 миллион адам табиғи газбен қамтылды. Халықты газдандыру деңгейі 64,2 пайызға жетіп, газдандырылған елді мекендердің саны 2240-ты құрады.
Сонымен қатар аудиторлар өңірлік теңгерімсіздікті жою қажеттігін көрсетті. Салынған нысандарды пайдаланушы ұйымдарға уақтылы өткізуді бақылауға ерекше назар аудару ұсынылды.
Тексеруден кейін қанша қаражат қалпына келтірілді?
Аудит қорытындысы бойынша Жоғары аудиторлық палата мыналарды анықтады:
қаржылық заңсыздықтар - 24,1 миллиард теңге;
бюджет қаражатын тиімсіз жоспарлау және пайдалану - 18,2 миллиард теңге.
Тексеру барысында бюджетке 59,4 миллион теңге өтелді. Тағы 20,2 миллиард теңге есепке алу және жұмыстарды орындау арқылы қалпына келтірілді.
Жоғары аудиторлық палата аудит нысандарына анықталған заңсыздықтарды жою туралы тапсырмалар жіберді. Олардың орындалуы толық аяқталғанға дейін бақылауда болады. Сондай-ақ газ саласын басқаруды жетілдіру, ресурстық базаны нығайту және инфрақұрылымды жаңғырту бойынша ұсынымдар дайындалды.
Еске сала кетейік, бұған дейін Жоғары аудиторлық палата мемлекеттік қорғаныс тапсырысын тексеру нәтижелерін ұсынған болатын. Оның қорытындысы бойынша Үкіметке және тиісті мемлекеттік органдарға анықталған заңсыздықтарды жою үшін 57 ұсыным мен тапсырма жолданды.