500 мың теңге жалақы алған кезде зейнетақы қандай болады? БЖЗҚ есебі
510 мың теңге жалақымен қанша жинауға болады?
Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры 25, 35 және 45 жастағы жұмыскерлерге арналған үш сценарийді салыстырды. Қор әрбір адам 23 жасынан бастап жұмыс істеп, есепті кезең басталғанға дейін ең төменгі жалақыдан жарна аударып келді деп болжады. Кейін әрқайсысының ресми жалақысы 510 мың теңгені құрайды.
Сурет нейрожелі көмегімен жасалған
35 жастағы жұмыскердің сценарийі бойынша зейнет жасына дейін 31,4 миллион теңге жиналуы мүмкін. Егер жалақының бір бөлігі он жыл бойы "конвертпен" төленіп, содан кейін бүкіл табыс қайтадан ресми түрде ресімделсе, осы мысалдағы жинақ сомасы 23,2 миллион теңгені құрайды.
Егер 400 мың теңгені "конвертпен" алсаңыз, не өзгереді?
510 мың теңге ресми жалақыдан жұмыскердің міндетті зейнетақы жарналары айына 51 мың теңгені, ал жылына 612 мың теңгені құрайды. Егер ресми түрде 110 мың теңге есептеліп, тағы 400 мың теңге бейресми төленсе, шотқа айына 11 мың теңге, ал жылына 132 мың теңге түседі. Мұндай жағдайда жеке зейнетақы шотына бір жылда 480 мың теңге түспейді.
2026 жылғы 3,5 пайыздық мөлшерлеме бойынша, толық ресми жалақы кезінде жұмыс беруші есебінен айына 17 850 теңге, ал тек 110 мың теңге ресми есептелген жағдайда 3 850 теңге түсер еді. Бұл жылына тиісінше 214 200 және 46 200 теңгені құрайды. Айырмашылық - 168 мың теңге. Бұл жарналар бөлек, шартты зейнетақы шотына аударылады.
Қор жалақының бір бөлігі бір жыл немесе он жыл бойы бейресми ресімделгенде, ал одан кейін жарналар қайтадан бүкіл табыстан түсе бастағанда төлем қандай болатынын есептеп шығарды.
Сурет нейрожелі көмегімен жасалған
Кестедегі барлық сомалар — теңгемен көрсетілген. Сценарийге байланысты бір жыл немесе он жыл өткеннен кейін жарналар 510 мың теңге көлеміндегі толық жалақыдан есептеледі.
35 жастағы жұмыскер үшін бір жыл бойы "конвертпен" жалақы алғаннан кейінгі алғашқы ай сайынғы төлемдегі айырмашылық 4 482 теңгені құрайды. Он жылдан кейін бұл айырмашылық 44 821 теңге болады.
Неге шығын өткізіп алған жарналар сомасынан көп?
Он жыл ішінде жұмыскер 4,8 миллион теңге зейнетақы жарнасын ала алмай қалады. Қордың есебі бойынша, бұл сомаға ақшаның зейнетке шыққанға дейін әкелуі мүмкін инвестициялық табысы қосылады. 25 жастағы жұмыскер үшін бұл тағы 5,29 миллион теңге, 35 жастағы үшін - 3,47 миллион, 45 жастағы үшін - 1,99 миллион теңге.
Осылайша, 25 жастағы жұмыскер үшін он жыл бойы жалақыны жартылай ресми алу зейнетке шыққандағы жинақ сомасында шамамен 10,1 миллион теңге айырмашылықты білдіреді. 35 жастағы жұмыскер жағдайында айырмашылық шамамен 8,3 миллионды, 45 жастағыда - 6,8 миллионды құрайды.
Төлем қалай есептелді?
Қор ай сайынғы жарналарды үзіліссіз, тұрғын үйге немесе емделуге мерзімінен бұрын алусыз және жылдық 2 пайыз нақты инвестициялық кірістілікпен есептеді. Барлық сома 2026 жылғы бағамен келтірілген. Жарналарды есептеу үшін табыс шегі - 50 ең төменгі жалақы - бұл мысалға әсер еткен жоқ.
Алғашқы ай сайынғы төлемді алу үшін қор жинақты 6,5 пайызға көбейтіп, 12-ге бөледі. БЖЗҚ көрсеткен әдістеме бойынша күнкөріс деңгейінің 70 пайызы мөлшеріндегі төменгі шек қолданылады. Қор төлем жыл сайын 5 пайызға индекстелетінін және модельде жинақ таусылғанға дейін - шамамен 18 жыл бойы жалғасатынын көрсетті.
"Есептеулер тек зейнетақы төлемдерінің жинақтаушы бөлігі бойынша ғана берілген", - деп нақтылады БЖЗҚ.
Базалық және ынтымақты зейнетақылар көрсетілген сомаларға кірмейді.
Бұған дейін 300 мың теңге жалақыға арналған есептеуді жазған едік. Ол мысалда 23 жастан бастап жарна аударғанда БЖЗҚ-дан алғашқы төлем шамамен 143 мың теңгені, ал 28 жастан бастап жарна аударғанда шамамен 116 мың теңгені құраған. Ол модель үшін қор жалақының өсуі мен инвестициялық кірістілік туралы басқа жорамалдарды пайдаланды.
Болашақ зейнетақыға не сатып алуға болады?
Зейнетақы болжамын үйреншікті шығындармен салыстырғанда бағалау оңайырақ. Өмірді сақтандыру және зейнетақымен қамсыздандыру бойынша сарапшы Медет Тұранов зейнетке шыққан кезде азық-түлік, дәрі-дәрмек және коммуналдық қызметтердің қанша тұратынын ескеруді ұсынады.
Егер 20 жыл ішінде жылдық орташа инфляция шартты түрде алты пайызды құраса, бүгінде 100 мың теңге тұратын тауарлар мен қызметтер 20 жылдан кейін шамамен 321 мың теңге тұратын болады
Дәйексөз авторын қосу
Сурет қосу
Медет Тұранов
Тәуелсіз қаржы кеңесшісі және сақтандыру агенті. Жеке қаржыны басқару, зейнетақы аннуитеттері және өмірді жинақтаушы сақтандыру саласында маманданған
Оның айтуынша, болашақ төлемдерді бағалау кезінде жас ұлғайған сайын шығындардың қалай өзгеретінін де ескеру қажет. Мысалы, дәрі-дәрмек пен медициналық көмекке жұмыс істеп жүрген жылдарға қарағанда көбірек ақша жұмсалуы мүмкін. Сондай-ақ жинақтың неше жылға жетуі тиіс екендігі де маңызды.
"Біз 20 жылдан кейін орташа зейнетақы 300, 400 немесе 500 мың теңге болады деп айта аламыз. Бірақ басты мәселе: ол ақшаға не сатып алуға болады?" - деді сарапшы.
Қазір 35–45 жастағылар үшін зейнетақы болжамын не өзгерте алады?
БЖЗҚ жалақысы 510 мың теңге болатын адамдардың қанша жинай алатынын есептеп шығарды. Қазір жасы 35 немесе 45-тегілер үшін алдағы жұмыс жылдарында зейнетақы құқықтарын қалыптастыру тәртібі де, төлемдерді есептеу ережелері де өзгеруі мүмкін.
Сарапшы атап өткен ұсыныстардың ішінде БЖЗҚ-ның "4+1" моделі, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорының сақтандыру-зейнетақы моделі және 40 жылдық еңбек өтілінен кейін зейнетке шығу мүмкіндігі бар. Оның айтуынша, бұл ұсыныстардың болашақ төлемдерге қалай әсер ететінін түпкілікті ережелер бекітілгеннен кейін бағалауға болады.
"Кез келген өзгеріс кезең-кезеңімен, түсінікті өтпелі тетіктермен және азаматтардың заңды зейнетақы құқықтарын сақтай отырып енгізілуі керек деп есептеймін", - деп атап өтті Тұранов.
Әзірге болашақ төлемді БЖЗҚ-ның зейнетақы калькуляторы арқылы бағалауға болады. Тұранов алдымен үзінді көшірмені тексеріп, жарналардың қай айлар үшін түскенін көруге кеңес береді.
Бұл әсіресе жұмысын ауыстырғандар немесе белгілі бір уақыт бойы өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін өте маңызды. Одан кейін зейнетақыдан бөлек қанша ақша қажет болуы мүмкін екенін түсіну үшін, болжамды төлемді тұрғын үй, азық-түлік және дәрі-дәрмек шығындарымен салыстыруға болады.
"Адам 30–35 жасында-ақ зейнетке шыққанда қандай өмір деңгейін сақтағысы келетінін, ол үшін қанша ақша қажет екенін және бұл мақсатқа жетуге қандай қаржы құралдары көмектесетінін түсінуі керек", - деп түйіндеді сарапшы.
Қазақстандағы зейнетақы жинақтары туралы тағы нені білу маңызды?
Бұған дейін біз жинақтаушы зейнетақы мөлшері неге байланысты екенін талдаған болатынбыз: бұған жинақ сомасы мен зейнетақы жүйесіне қатысу ұзақтығы әсер етеді. БЖЗҚ адам неғұрлым ұзақ уақыт бойы тұрақты жарна аударса және оның ресми табысы жоғары болса, болашақ зейнетақысы да соғұрлым көп болатынын атап өтті.
Қазір Қазақстанда зейнетақы жинақтарын қалай көбейтуге болатыны талқыланып жатыр. Ұсыныстардың ішінде - жүйемен қамтуды кеңейту және қызметкер мен жұмыс берушінің тұрақты жарналарын ынталандыру бар.
Сондай-ақ біз 2026 жылдың тоғыз айында қазақстандықтардың БЖЗҚ-дан мерзімінен бұрын 490 миллиард теңге алғанын, ал сол кезеңдегі зейнетақы жарналарының сомасы 2,2 триллион теңгені құрағанын хабарлаған болатынбыз.
БЖЗҚ жалақы 300 мың теңге болғандағы болашақ зейнетақыны есептеді