Η αγιοποίηση της τρόικας
Στη συχνή επιστροφή της δημόσιας συζήτησης στα γεγονότα του 2015, υπάρχουν δύο στοιχεία που επανέρχονται. Το ένα αφορά τις εκτιμήσεις για το υποτιθέμενο τεράστιο κόστος των χειρισμών που έγιναν τότε, μια ιδιότυπη μυθολογία οικονομικής καταστροφής που συνήθως αθροίζει στα κόστη διάφορα μεγέθη με τρόπο, ατεκμηρίωτο – πρώτα και κύρια τον όγκο επιπλέον δανεισμού – παραβλέποντας ότι ούτως ή άλλως, ανεξαρτήτως εκδοχής διακυβέρνησης, υπήρχε τότε μια ανάγκη σημαντικής επιπλέον χρηματοδότησης. Το άλλο αφορά μια ιδιότυπη αναδρομική αγιοποίηση της τρόικας, με τους εκπροσώπους της τελευταίας να παρουσιάζονται ως οι βασικοί κάτοχοι της πολιτικής αλήθειας για το «ελληνικό πρόβλημα».
Βεβαίως μια τέτοια προσέγγιση παραβλέπει όλα τα πραγματικά στοιχεία που αφορούν τον, όχι μόνο εσφαλμένο αλλά και καταστροφικό χαρακτήρα, των επιλογών που έκαναν οι δανειστές της χώρας σε όλη εκείνη την περίοδο. Αρκεί να αναλογιστούμε ότι στην Ελλάδα εφαρμόστηκε ένα ιδιαίτερα σκληρό πρόγραμμα διαρθρωτικών αλλαγών – από αυτά στα οποία ειδικεύεται το ΔΝΤ – αλλά χωρίς την εξαρχής διαγραφή του χρέους, ότι αγνοήθηκε το ενδεχόμενο να πυροδοτηθεί μια καταστροφική ύφεση που έφτασε σωρευτικά στο ένα τέταρτο του ΑΕΠ, ότι η λογική της «εσωτερικής υποτίμησης» που προκρίθηκε απλώς οδήγησε σε μια άνευ προηγουμένου κοινωνική κρίση, χωρίς πραγματικά οφέλη ανταγωνιστικότητας, ότι η χώρα οδηγήθηκε σε μια πρωτοφανή αιμορραγία επιστημονικού κι εργατικού δυναμικού.
Ούτε μπορούμε να ξεχάσουμε ότι όλα αυτά έγιναν, γιατί πολύ απλά η «Ενωμένη Ευρώπη» ήταν στη χειρότερη δυνατή στιγμή της. Απουσία οποιασδήποτε ουσιαστικής αλληλεγγύης, καμιά αυτοκριτική για τα σοβαρά προβλήματα με την αρχιτεκτονική του ευρώ, μια αποικιοκρατική αντιμετώπιση ολόκληρων κοινωνιών ως «ηθικών κινδύνων», χάραξη πολιτικής με βάση μυθεύματα, όπως αυτά που αφορούσαν την υποτιθέμενη τεμπελιά των κατοίκων του ευρωπαϊκού Νότου ή το «κόστος για τον ευρωπαίο φορολογούμενο».
Πάνω από όλα φάνηκε πόσο δύσκολο είναι να διαμορφώσεις έναν ενιαίο οικονομικό και νομισματικό χώρο χωρίς πραγματική αναδιανομή πόρων και επενδύσεων ώστε να αντιμετωπιστούν οι πραγματικές διαφορές παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας, ενώ αποδείχτηκε ότι η λογική των αυστηρών «δημοσιονομικών κανόνων» όπως αυτή κυριάρχησε τη συνθήκη του Μάαστριχτ και μετά αδυνατούσε να αναμετρηθεί με περιόδους οικονομικής κρίσης, εξού κι η πολύ μεγαλύτερη ευελιξία από την πανδημία και μετά.
Οτι σήμερα αυτή η καταστροφική στιγμή της ευρωπαϊκής ιστορίας δικαιώνεται και καθαγιάζεται αναδρομικά, είναι κάτι που προφανώς μπορεί να εξηγηθεί με όρους τρέχουσας πολιτικής αντιπαράθεσης και την επιθυμία της κυβερνητικής παράταξης και των απολογητών της να χρησιμοποιήσουν το «2015» ως έναν μπαμπούλα και ως συνώνυμο της «περιπέτειας», απέναντι στην οποία αντιπροτείνουν τη «σταθερότητα». Ομως, αποτυπώνει και τον τρόπο που μερίδα της δημόσιας σφαίρας συνεχίζει να ασπάζεται το αφήγημα ότι η βασική αιτία της ελληνικής κρίσης ήταν οι υπερβολικές παραχωρήσεις των μεταπολιτευτικών κυβερνήσεων προς τις λαϊκές τάξεις, αυτό που τότε θα εκφραστεί με το διαβόητο «μαζί τα φάγαμε» και σήμερα εκφράζεται με τις διαρκώς επαναλαμβανόμενες προειδοποιήσεις απέναντι στις «παροχές».