Αλέξης Σταμάτης: «Υπήρξα τόσοι άλλοι»

Για τον Αλέξη Σταμάτη, η συγγραφή υπήρξε το αποκλειστικό όχημα που του έσωζε τη ζωή. Τον ανάθρεψε, του έμαθε το υπάρχειν, τον καθοδήγησε στα δύσκολα. Και αυτά δεν ήταν λίγα. Η ζωή του υπήρξε σαν το μυθιστόρημα που δεν έγραψε. Αν και ξεκίνησε από ποιητής. Και ποιητής παρέμεινε καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας του. Ενας ποιητής που κάπου «έπαθε πλοκή» και άρχισε να γράφει μυθιστορήματα. Κι επειδή για τον Σταμάτη ο λόγος ήταν το σύνολο των πράξεων του ανθρώπου, δεν άφησε έξω από τη ζώνη των ενδιαφερόντων του και το θεατρικό κείμενο.

Από νεαρή ηλικία παθιασμένος με όλα τα είδη της τέχνης, όλες τις εκφάνσεις της πνευματικής διάστασης που μας διέπουν. Ο Σταμάτης γεννούσε ασταμάτητα ιστορίες. Από μια μικρή κλωστή πιανόταν και την εξέλισσε σε κάτι που αποτύπωνε μια βαθιά διάσταση της υπαρξιακής μας υπόστασης – τόσο της κοινωνικής όσο και της ατομικής. Περνούσε με άνεση, από έναν κινηματογραφικό χαρακτήρα σε έναν σκελετό θεατρικού έργου, κι από εκεί προς μια μυθοπλαστική διερεύνηση, που επεξεργάζονταν πτυχές ποιητικού οράματος.

Η απώλεια ενός αναγεννησιακού υποκειμένου στην Ελλάδα του σήμερα, μόνο θλίψη μπορεί να αφήσει και κυρίως ένα δυσαναπλήρωτο κενό. Ο Σταμάτης με την πολύτροπη σκέψη που διέθετε, ανακάλυπτε μέχρι τέλους νέες περιπέτειες του μυαλού. Προκλήσεις που αποτυπώνονταν πάνω στο περιεχόμενο και το στυλ των έργων του. Καταβρόχθιζε τόνους θεωρητικών της ψυχανάλυσης, των κοινωνικών επιστημών και λογοτεχνικούς συγγραφείς, για να εμπνευστεί, να διασταυρώσει την ύλη των αφηγήσεών τους, με την αντίστοιχη μέσα του.

Ο γεννημένος στην Αθήνα γιος της ηθοποιού Μπέτυς Αρβανίτη και του αρχιτέκτονα Κώστα Σταμάτη, έμαθε από τα μικράτα του πώς να χτίζει τον λόγο σε μέρη άκρως επικίνδυνα και πώς να εξερευνά τις «αδόμητες» διαστάσεις των θεατρικών χαρακτήρων. Βαριόταν εύκολα τα μέτρια και πήγαινε αμέσως στα δύσκολα, εκεί όπου μπορούσε να αναμετρηθεί. Αν και δεν έγραφε με έναν συνήθη γραμμικό τρόπο, πολλά από τα βιβλία του έτυχαν αναγνώρισης, κυρίως λόγω δύο στοιχείων – της συγγραφικής κατασκευής της υποβλητικής ατμόσφαιρας και της παράλληλης εισχώρησής του στα άδυτα της ψυχικής διεργασίας, με συνεργό την έκπληξη.

Ο Σταμάτης είχε την τύχη να μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου η πολιτιστική παιδεία είχε προβάδισμα, ταυτόχρονα όμως βίωνε τη ματαιότητα της ύπαρξης, όπως και τη σοβαροφανή φαυλότητα του κόσμου γύρω. Ετσι έταξε τον εαυτό του σαν «στοίχημα» στη βουλιμία της κοινωνικής παραφροσύνης και έπαιξε τα ρέστα του με το να γράφει για ό,τι τον εξάπτει και τον «παραπλανά». Η έσω επανάστασή του κόλλησε σε μια εποχή εξωστρέφειας της ελληνικής λογοτεχνίας, όπου τα πάντα ρει.

Η πλούσια σταδιοδρομία του στα γράμματα περιλαμβάνει περίπου τριάντα τέσσερα βιβλία. Εκ των οποίων είκοσι μυθιστορήματα και έξι ποιητικές συλλογές. Στη ζωή του ισορρόπησε γενναία ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι. Εβλεπε τα πράγματα όπως έλεγε ο μεγάλος ποιητής μας Γιάννης Βαρβέρης: Σαν ορειβασία, χωρίς ανηφόρα.

Από τα βιβλία του αξίζει να ξεχωρίσουμε τα μυθιστορήματα: «Μπαρ Φλωμπέρ», «Ο έβδομος ελέφαντας», «Μητέρα στάχτη», «Αμερικάνικη φούγκα», «Χαμαιλέοντες», «Μπορείς να κλάψεις μες στο νερό;».  Από τα θεατρικά του: «Μελίσσια», «Η τελευταία Μάρθα», «Σκότωσε ό,τι αγαπάς», «Κόσμος γωνία». Και από ποίηση: «Αρχιτεκτονική εσωτερικών χώρων», «Ποτέ δεν είμαστε μόνοι», «Η ασθένεια των απαλών πραγμάτων».

Ο Αλέξης Σταμάτης έζησε για να ξορκίσει τα φαντάσματα και να δημιουργήσει καλειδοσκοπικούς κόσμους. Τα δικά του αρχιτεκτονικά τέμπλα, που άγγιξαν την φαντασία της πραγματικότητας μας.