Τζέιμς Σι στα ΝΕΑ: «Μας περιμένει ξανά ένας δύσκολος χειμώνας»
Το σενάριο για τον πόλεμο στο Ιράν φαίνεται αρκετά ζοφερό, επειδή βρισκόμαστε ξανά στη λογική της στρατιωτικής κλιμάκωσης εκτιμά στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Τζέιμς Σι, πρώην αναπληρωτής βοηθός γενικός γραμματέας για Αναδυόμενες Προκλήσεις Ασφάλειας στο ΝΑΤΟ και νυν ανώτερος σύμβουλος στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Πολιτικής (EPC) και ανώτατος εταίρος στο «Friends of Europe» στις Βρυξέλλες.
Ο πρώην νατοϊκός ειδήμων εκτιμά επίσης ότι ο αμερικανός πρόεδρος μπορεί να ζητήσει εκ νέου να χρησιμοποιήσει τις βάσεις που βρίσκονται σε ευρωπαϊκές χώρες, εξέλιξη που θα απαιτήσει επιδέξιο χειρισμό από την πλευρά των Ευρωπαίων.
Ποια είναι η εκτίμησή σας για την κατάσταση στο Ιράν, όπως διαμορφώνεται σήμερα;
Είναι απογοητευτική. Πάμε προς τα πίσω. Καμία πλευρά δεν εφαρμόζει το μνημόνιο κατανόησης. Ετσι, δεν διεξάγονται διαπραγματεύσεις, αν και το Πακιστάν, το Κατάρ και άλλοι εξακολουθούν να εργάζονται στο παρασκήνιο για να φέρουν τις ΗΠΑ και το Ιράν σε επαφή. Μια μικρή αχτίδα ελπίδας είναι ότι ο Μάρκο Ρούμπιο είπε ότι οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται να συνομιλήσουν με την Τεχεράνη. Αλλά εν τω μεταξύ, ο πόλεμος επεκτείνεται.
Οι ΗΠΑ χτυπούν όλο και περισσότερους στόχους, όλο και πιο βαθιά στο Ιράν. Η Ουάσιγκτον μιλά για πλήγματα σε ιρανικές πολιτικές ενεργειακές υποδομές, μονάδες αφαλάτωσης νερού που μπορεί να προκαλέσουν ανθρωπιστική κρίση. Το Ιράν μιλάει για καταστροφή πολιτικών υποδομών στις χώρες του Κόλπου. Επίσης, οι Χούθι εμπλέκονται σε επιθέσεις σε πλοία στον Κόλπο του Αντεν, υποδηλώνοντας ότι θα υπάρξει ένα δεύτερο σημείο στραγγαλισμού στις διεθνείς προμήθειες ενέργειας και καυσίμων, όχι μόνο στο Ορμούζ, αλλά και στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
Εάν συμβεί αυτό, ο πληθωρισμός και οι τιμές ενέργειας θα αυξηθούν σημαντικά. Ισως στον Λίβανο υπάρχει ένα αισιόδοξο σενάριο με τον ισραηλινό στρατό να επιτρέπει στον λιβανέζικο στρατό να καταλάβει τρεις μικρές περιοχές στο Νότο. Αλλά συνολικότερα το σενάριο φαίνεται αρκετά ζοφερό, επειδή βρισκόμαστε ξανά στη λογική της στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Τι θα χρειαζόταν για να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις; Αναφέρατε τα λεγόμενα του αμερικανού ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο, αλλά και οι Ιρανοί φαίνεται επίσης να θέλουν διαπραγματεύσεις.
Πράγματι, οι Ιρανοί, αν και δεν μιλούν απευθείας με τους Αμερικανούς, έχουν στείλει απεσταλμένους στο Πακιστάν και σε ορισμένες χώρες του Κόλπου για να μιλήσουν με πιθανούς μεσάζοντες.
Αυτό που θα χρειαζόταν είναι μια κατάπαυση του πυρός ίσως, για παράδειγμα, δύο εβδομάδων, η οποία θα επέτρεπε στις ΗΠΑ και στο Ιράν να καταλήξουν σε μια προσωρινή συμφωνία για το Στενό του Ορμούζ, ώστε οι Ιρανοί να δεσμευτούν να σταματήσουν επιθέσεις κατά της ναυτιλίας, και να μην επιβάλουν διόδια και σε αντάλλαγμα οι ΗΠΑ να συμφωνήσουν ότι τα πλοία θα χρησιμοποιήσουν συγκεκριμένες διαδρομές πλοήγησης σε συνεργασία με την Τεχεράνη.
Στη συνέχεια στην περίοδο των δύο εβδομάδων θα επέστρεφαν στο μνημόνιο κατανόησης, εξετάζοντας πιο συγκεκριμένα το ζήτημα του Ορμούζ και έπειτα θα μπορούσαν να συμφωνήσουν να εφαρμόσουν ορισμένες από τις παραγράφους του μνημονίου.
Δεν αναφέρατε το πυρηνικό ζήτημα.
Το πυρηνικό ζήτημα είναι κάτι που πρέπει να αντιμετωπιστεί αργότερα. Είναι πολύ περίπλοκο. Οι Αμερικανοί μόλις υπέγραψαν συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία και οι Ιρανοί θα την επικαλεστούν για να πουν ότι αν οι Σαουδάραβες μπορούν να έχουν τον δικό τους εμπλουτισμό, βάσει του Διεθνούς Δικαίου και της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Οπλων, γιατί μας το αρνείστε; Η συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία ενθαρρύνει το Ιράν να επιμείνει.
Θα μπορούσε ίσως να υπάρξει μια ενδιάμεση συμφωνία, όπου το Ιράν δεν θα προχωρήσει σε πυρηνικές δραστηριότητες για μια ορισμένη περίοδο, κάτι που περιλαμβανόταν στο μνημόνιο κατανόησης. Αν οι Αμερικανοί προσπαθήσουν να επιβάλουν πολλές πυρηνικές απαιτήσεις θα περιπλέξουν το πιο επείγον ζήτημα, που είναι η κατάπαυση του πυρός, το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ και η συγκράτηση των Χούθι.
Θα μπορούσε η συμφωνία μεταξύ Σαουδαράβων και ΗΠΑ να πυροδοτήσει μεγαλύτερη αστάθεια στην περιοχή;
Δυνητικά, ναι, αλλά όχι άμεσα. Οι Σαουδάραβες μπορεί να επικαλεστούν ένα καλό επιχείρημα ότι χρειάζονται για την ανάπτυξή τους να αποεπενδύσουν από το πετρέλαιο. Το πραγματικό ζήτημα είναι η λεγόμενη διμερής συμφωνία διασφαλίσεων που δεν έχει ακόμη δημοσιευτεί. Οι ΗΠΑ λένε, «θα φροντίσουμε για τις διασφαλίσεις», όχι ο ΟΗΕ ούτε ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας, ο οποίος επιβλέπει το Ιράν και άλλες χώρες.
Αν όμως η εποπτεία αφεθεί μόνο στις ΗΠΑ, πρέπει να βασιστούμε στον λόγο της Σαουδικής Αραβίας και της Ουάσιγκτον ότι οι διασφαλίσεις εφαρμόζονται αποτελεσματικά. Πόση εμπιστοσύνη θα υπάρχει ότι οι διασφαλίσεις είναι πραγματικά αυστηρές, ασφαλείς, διαφανείς και τηρούνται; Πολλοί θα ήθελαν να εμπλακεί ο ΔΟΑΕ.
Σίγουρα χώρες, όπως τα ΗΑΕ θα πουν, έχουμε πολιτική πυρηνική συνεργασία χωρίς να έχουμε δική μας εγχώρια ικανότητα εμπλουτισμού, γιατί να δώσετε στους Σαουδάραβες μια εγκατάσταση εμπλουτισμού που ενέχει κινδύνους, ενώ δεν είναι απολύτως απαραίτητο για να υπάρχει πρόσβαση στην πυρηνική ενέργεια; Χρειάζεται περισσότερη σαφήνεια. Οι Ισραηλινοί είναι πολύ νευρικοί και θα ασκήσουν μεγάλη πίεση στην Ουάσιγκτον να μην προχωρήσει στην εγκατάσταση εμπλουτισμού.
Τι ρόλο αφήνουν οι εξελίξεις στην Ευρώπη, όπου πληρώνουμε υψηλό τίμημα για τον πόλεμο;
Και θα το πληρώσουμε ακόμη πιο ακριβά. Μας περιμένει ξανά ένας δύσκολος χειμώνας. Υπάρχει η πιθανότητα το Ιράν να στοχεύσει πάλι την Τουρκία ή την Κύπρο, κάτι που θα απαιτούσε πάλι την ανάπτυξη ευρωπαϊκών στρατιωτικών δυνάμεων. Βραχυπρόθεσμα, οι Αμερικανοί μπορεί να πουν τους Ευρωπαίους να κάνουν περισσότερα στον Κόλπο του Αντεν με τη ναυτική επιχείρηση «Ασπίδες» για την αντιμετώπιση των Χούθι, ώστε να κρατήσουν ανοιχτή τη ναυτιλιακή διαδρομή μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.
Το πρόβλημα είναι ότι οι Ευρωπαίοι ήταν προετοιμασμένοι να κάνουν πολλά μόλις υπάρξει ειρήνη, όχι σε φάση εχθροπραξιών. Είμαστε ακόμα στο περιθώριο. Αλλά ένα πρόβλημα που θα προκύψει, για παράδειγμα, με τη νέα κυβέρνηση στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι ότι οι Αμερικανοί θα θελήσουν για άλλη μια φορά να χρησιμοποιήσουν τις στρατιωτικές βάσεις στην Ιταλία, την Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία και οι Ευρωπαίοι θα βρεθούν μεταξύ σφύρας και άκμονα, θέλοντας αφενός να τελειώσει ο πόλεμος και αφετέρου να μην έχουν μία ακόμη μεγάλη διαμάχη με τον Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τη χρήση των αεροπορικών βάσεων. Είναι ένα ζήτημα που θα απαιτήσει επιδέξιο χειρισμό.