Η ιστορική συνέντευξη του Κύρκου στον Χαρδαβέλλα: «Οι εξισώσεις, οι απίστευτα τυφλές εξισώσεις»
Η συνέντευξη του Λεωνίδα Κύρκου στον Κώστα Χαρδαβέλλα στις 8 Ιουνίου 1992.
Ο πολιτικός πριν από τις εκλογές του Ιουνίου 1989 είχε ιδρύσει μαζί με τον γενικό γραμματέα του ΚΚΕ Χαρίλαο Φλωράκη τον Συνασπισμό της Αριστεράς και της Προόδου, του οποίου υπήρξε γραμματέας μέχρι τον Μάρτιο του 1991. Από το 1989 μέχρι το 1993 διετέλεσε βουλευτής του, και στις τρεις κοινοβουλευτικές περιόδους που μεσολάβησαν, εκλεγόμενος τον Νοέμβριο του 1989 και τον Απρίλιο του 1990. Είναι η εποχή που ανακοινώνει την απόφασή του να αποχωρήσει από την πρώτη – κοινοβουλευτική – γραμμή.
Πόσο δύσκολη ήταν η απόφαση να αποσυρθείτε από την πολιτική;
Να αποσυρθώ από τις πρώτες θέσεις, γιατί πολιτική κάνουμε όλοι μας και θα κάνω κι εγώ. Θα δίνω τη συμβολή μου από άλλη μεριά. Και επειδή τώρα περπατάω στα 50 χρόνια της πολιτικής μου δράσης, ήθελα όλα αυτά να μπορούσα να τα μεταγγίσω. Από την άλλη μεριά, αισθανόμουνα πάντα πολύ έντονα μέσα μου την ανάγκη να έρθουν στο προσκήνιο καινούργιες γενιές. Ο τόπος μας είναι σε πολύ βαθιά κρίση, και το κεντρικό σημείο της κρίσης είναι το πολιτικό σύστημα. Ενα από τα χαρακτηριστικά των κομμάτων είναι η δομή τους, που στηρίζεται στη γραφειοκρατία και τη γεροντοκρατία. Το ένα στηρίζει τ’ άλλο. Κάπου πρέπει να υπάρξει λοιπόν ένα ρήγμα σ’ αυτή την κατεύθυνση. Ο Συνασπισμός έκανε πολύ τολμηρά βήματα για να φέρει στις πρώτες γραμμές μια καινούργια γενιά. Ηταν μια απόφαση λοιπόν που την πήρα με πολύ μεγάλη ευχαρίστηση, όχι με πικρία.
Τώρα που κατεβαίνετε από τη σκηνή των πρωταγωνιστών, νιώθετε ότι τα οράματά σας και οι στόχοι σας όταν ξεκινάγατε από την Πλατεία Εξαρχείων το ’42 πραγματοποιήθηκαν ή κάποια έμειναν μισά στον δρόμο;
Οχι βέβαια. Νιώθω κι εγώ τη διάψευση όλων αυτών των μεγάλων οραμάτων που ενέπνευσαν την οικογένειά μου· αλλά δεν μετανιώνω καθόλου για τη συμμετοχή μου εκεί. Αυτή η ιστορική διαδρομή θα καταγραφεί στην πορεία της Ελλάδας σαν μια εκπληκτική φάση με την άνοδο της Εθνικής Αντίστασης εκείνης της περιόδου, όπου φάνηκε μια εκπληκτική ζωντάνια αυτού του λαού. Εζησα και την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, την οποία πολλοί από μας, η ανανεωτική πτέρυγα, την είχε καταλάβει, αναλύσει κι εκτιμήσει από το 1968 και πιο πριν. Αλλά και οι πιο τολμηροί από μας δεν θα μπορούσαν ποτέ να φανταστούν αυτή τη δραματική κατάρρευση. Κατέρρευσε σαν χάρτινος πύργος.
Μήπως, ύστερα απ’ όλα αυτά, νιώσατε ότι όλος αυτός ο αγώνας για το μεγάλο όραμα τελικά ήταν μάταιος ή ουτοπία;
Μπα, σε καμία περίπτωση. Την απογοήτευση δεν την έχω στο λεξιλόγιό μου. Ημασταν στις φυλακές όταν τελείωσε ο Εμφύλιος, οι περισσότεροι από μας είχαν θανατικές καταδίκες, ισόβια δεσμά. Κι όμως, και σ’ εκείνες τις τραγικές στιγμές, η δύναμη της ανθρώπινης θέλησης και της ελπίδας δεν έλειψε καθόλου.
Είμαι ένα πρόσωπο που αγαπήθηκε πάρα πολύ αλλά την ίδια στιγμή μισήθηκε όσο λίγοι. Μισήθηκα πρώτα από τους παλιούς μου συντρόφους, γιατί γι’ αυτούς ήμουν προδότης. Μισήθηκα ύστερα από το ΠΑΣΟΚ, γιατί είπα αλήθειες που τους ενοχλούσαν πάρα πολύ. Είχα μισηθεί φυσικά από τη Δεξιά, γιατί έβλεπαν έναν αντίπαλο ο οποίος μιλούσε μία γλώσσα που άγγιζε τις ευαισθησίες του συντηρητικού ανθρώπου. Αλλά είμαι βέβαιος ότι από ‘δώ και πέρα, στη διαδρομή που θα ακολουθήσω και καθώς δεν θα μπορεί πια να τροφοδοτηθεί κανένα στοιχείο εχθρότητας, όλα αυτά σιγά σιγά θα απαλύνονται και θα μένουν οι θετικοί δεσμοί που διαμορφώθηκαν με την ευρύτερη κοινωνία.
Δεν ήταν λάθος πολιτική επιλογή η στήριξη Μητσοτάκη από τον τότε Συνασπισμό;
Οχι, δεν ήταν στήριξη Μητσοτάκη. Κάνεις λάθος κι εσύ τώρα. Ηταν στήριξη της κάθαρσης. Ηταν διαφορετικό. Και η πρόταση προς το ΠΑΣΟΚ ήταν «ελάτε όλοι μαζί», ώστε ν’ αποκλείσουμε το στοιχείο μιας εχθροπάθειας που θα μπορούσε να παρεμβληθεί, να γίνει όσο πιο αντικειμενικά και ανώδυνα μπορεί αυτή η ιστορία. Ηταν ανάγκη όλος ο πολιτικός κόσμος να βγει μέσα από αυτό το δόκανο και καταλάβαινα ότι αυτή η ιστορία, εάν δεν τελείωνε με τον πιο ομαλό τρόπο, θα γεννούσε πάντοτε τα αισθήματα της ρεβάνς και του ρεβανσισμού. Θα μπαίναμε μέσα σ’ έναν φαύλο κύκλο… Ποιος δεν το καταλάβαινε;
Υπάρχουν και λάθη σ’ όλη αυτή την πορεία; Και ποια είναι τα πιο σοβαρά;
Υπήρξαν λάθη τα οποία ακολούθησα, υπήρξαν λάθη στα οποία συνέβαλα. Παρακολούθησα λοιπόν τη διαδρομή του αριστερού κινήματος, με όλες τις επιπτώσεις, την Κατοχή, τον πόλεμο κ.λπ. Και βέβαια με τις απλουστευτικές εκτιμήσεις του άσπρου – μαύρου, που ήταν χαρακτηριστικές, με την κουλτούρα της Αριστεράς. Σε μια άλλη φάση, θυμάμαι, στα πρώτα βήματα, τα δημοσιογραφικά, την ιστορία τού «τι Πλαστήρας, τι Παπάγος» – λάθος. Δεν μπορούσα να το ελέγξω, αλλά πάντως ήμουν πολύ κοντά στο λάθος. Και τώρα γελάω όταν βλέπω το ΚΚΕ έτοιμο να ξαναμπεί μέσα στις ίδιες παγίδες, όταν λέει «τι ΝΔ, τι ΠΑΣΟΚ». Οι εξισώσεις, οι απίστευτα τυφλές εξισώσεις.
Χρεώνω στον εαυτό μου ότι μολονότι είδα πολύ έντονα ότι βαδίζαμε στη δικτατορία κι έχω γράψει κι ένα άρθρο τον Δεκέμβρη του ’66 – μολονότι τον έβλεπα τον κίνδυνο πάρα πολύ καθαρά – ξεγελάστηκα όταν ο Κανελλόπουλος έγινε πρωθυπουργός. Μου ήταν αδύνατον να πιστέψω ότι μπορούσε να γίνει ένα πραξικόπημα εις βάρος ενός πρωθυπουργού της Δεξιάς.