Μια δολοφονία που έγινε stand up κωμωδία
Στο Φεστιβάλ Φριντζ του Εδιμβούργου, εκεί όπου κάθε Αύγουστο η σκηνή χωράει σχεδόν τα πάντα, από το γκροτέσκο και το πολιτικό σχόλιο μέχρι τις πιο σκοτεινές εξομολογήσεις, η Αμάντα Νοξ επιχείρησε κάτι που έμοιαζε εκ πρώτης όψεως αδιανόητο. Να κάνει κωμωδία την ιστορία που σχεδόν για δύο δεκαετίες την ακολουθεί σαν σκιά.
Στο «Cartwheel», όπως ονόμασε την παράσταση stand up που έδωσε την πρώτη ημέρα του φεστιβάλ στις 7 Αυγούστου, η Αμερικανίδα επέστρεψε στην υπόθεση της δολοφονίας της Μέρεντιθ Κέρτσερ στην Ιταλία, για την οποία κατηγορήθηκε το 2007, και στα χρόνια της άδικης καταδίκης και φυλάκισής της. Ετσι, διεκδίκησε το δικαίωμα ν’ αφηγηθεί η ίδια τη ζωή της, αυτή τη φορά όχι μέσα από τα πρωτοσέλιδα, τα δικαστήρια και τις τηλεοπτικές κάμερες αλλά από τη σκηνή και το χιούμορ.
Στην παρθενική της εμφάνιση στο φεστιβάλ που κράτησε μία ώρα, όπως την κατέγραψαν οι «New York Times», η 39χρονη σήμερα γυναίκα σκόρπισε στη σκηνή παιχνίδια και ρούχα, θυμήθηκε ιστορίες, μίλησε για τη γονεϊκότητα και σε κάποια διαστήματα συνομιλούσε με την ηχογραφημένη φωνή της 5χρονης κόρης της. Αν και το κοινό των 150 θεατών, που είχε εξαντλήσει τα εισιτήρια της βραδιάς, στην αρχή γελούσε περιστασιακά με τα αστεία της για τη ζωή στη φυλακή και τον διασυρμό της από τον κίτρινο Τύπο, έπρεπε να έρθει το εύρημα με το αγαπημένο παιχνίδι της μικρής που το ονόμασε «Η μαμά πάει στην Ιταλία», με το παιδί να αρπάζει τα κάγκελα στην κούνια του και να φωνάζει «Αφήστε με να βγω!», για να σπάσει ο πάγος και να ξεκαρδιστούν όλοι.
Βρετανικές αντιδράσεις
Η απόφαση της Νοξ να συμμετάσχει στο Φριντζ γέννησε αρκετά ερωτηματικά, δεδομένης της όχι ιδιαίτερα καλής φήμης της στη Βρετανία, χώρα καταγωγής τής αδικοχαμένης συγκατοίκου της. Η ίδια, αναλύοντας το σκεπτικό της σε συνέντευξη, εξήγησε ότι θέλησε να δοκιμάσει την κωμωδία γιατί ένιωθε «κατηγοριοποιημένη είτε ως πρόσωπο πραγματικών εγκλημάτων είτε ως τραγική φιγούρα». «Μ’ αυτή την παράσταση επιστρέφω στις ρίζες μου και προσπαθώ να ανακτήσω την ταυτότητα που είχα πριν συμβούν όλα αυτά τα άσχημα πράγματα». Την άποψή της δεν έδειξε να συμμερίζεται η βρετανική κοινή γνώμη που τον Μάιο, όταν ανακοινώθηκε η παρουσία της στο φεστιβάλ, σάστισε με την είδηση. Ακόμα κι αν η Νοξ απαλλάχτηκε για την κατηγορία της δολοφονίας τελεσίδικα το 2015 από το Ανώτατο Δικαστήριο της Ιταλίας, στα μάτια των συμπατριωτών της Μέρεντιθ Κέρτσερ είχε σαφή εμπλοκή στον θάνατό της. Οι πιο μετριοπαθείς, δε, θεωρούν ότι πρέπει να μένει μακριά από τη δημοσιότητα, σε ένδειξη σεβασμού στην οικογένεια της φοιτήτριας. Αυτό ζήτησε κι η Στέφανι Κέρτσερ, αδερφή της δολοφονημένης, η οποία σε συνεντεύξεις της τις προηγούμενες ημέρες κάλεσε τον χώρο που φιλοξενεί την παράσταση έως τις 17 Αυγούστου να την ακυρώσει, υποστηρίζοντας πως πρόκειται για «μια πραγματική υπόθεση κι ένα πραγματικό θύμα και δεν πρέπει να επιτρέπεται να αποτελούν αντικείμενο κωμικής παράστασης στο Ηνωμένο Βασίλειο».
Υπέρ αυτής της άποψης τάχθηκαν 40.000 άτομα, τα οποία υπέγραψαν τη διαδικτυακή εκστρατεία κατά του «Cartwheel». Φυσικά θέση πήρε κι ο βρετανικός κίτρινος Τύπος, ο οποίος έσπευσε να βγάλει πηχυαίους τίτλους, όπως αυτός στο πρωτοσέλιδο της «Daily Mail», σταυροφόρου στον αγώνα εναντίον της Νοξ, την επόμενη ημέρα της εμφάνισής της, «Υπάρχει κάτι που η Φόξι Νόξι δεν θα έκανε για να τραβήξει την προσοχή – ή για τα χρήματα;». Η κωμικός σε συνέντευξή της επεσήμανε ότι περίμενε τον σάλο γύρω από το όνομά της, αλλά δεν ήθελε ν’ αφήσει τα ταμπλόιντ να επηρεάσουν τις επιλογές της, αφού «υπάρχει μια επαναστατική πλευρά μέσα μου που μου λέει ότι δεν έκανα κακό σε κανέναν. Δεν φταίω για ό,τι συνέβη».
«Δύσκολο» φεστιβάλ
Υψηλού ρίσκου ήταν η παρουσία της στο φεστιβάλ κι από καλλιτεχνικής άποψης. Το Φριντζ αποτελεί μια σκληρή δοκιμασία για τους νέους κωμικούς. Οι κριτικοί συχνά κατακεραυνώνουν τις παραστάσεις και μόνο ελάχιστοι, πραγματικά ταλαντούχοι, αναδεικνύονται από το πρόγραμμά του. Η Νοξ πάντως είναι σχετικά πρωτάρα στο αντικείμενο. Κόλλησε το μικρόβιο του stand up το 2023 όταν την προσκάλεσαν να κάνει ένα σύντομο πέρασμα – έκπληξη στην παράσταση της φίλης της Γουίτνεϊ Κάμινγκς. Εκτοτε, άρχισε να εμφανίζεται περιστασιακά σε μπαρ της Ουάσιγκτον όπου ζει, ενώ έχει ήδη γράψει δύο αυτοβιογραφίες, έχει παρουσιάσει ένα podcast με τον σύζυγό της και η ιστορία της έγινε σειρά στο δίκτυο Hulu.
Η ιδέα της για το σόου στο Εδιμβούργο γεννήθηκε πέρυσι, μόλις γνώρισε το κωμικό δίδυμο Μπριτανίκ, το οποίο της περιέγραψε το Φριντζ ως έναν τόπο όπου οι κωμικοί μπορούν να τελειοποιήσουν την τέχνη τους. Αν κι οι ίδιοι την προειδοποίησαν για τις αντιδράσεις που θα προκαλούσε το εγχείρημά της, εκείνη φάνηκε να μην προβληματίζεται.
Γράφοντας το κείμενό της, ζήτησε συμβουλές από άλλους καλλιτέχνες του stand up, όπως οι Τζένα Φράιντμαν και Λορίν Γουίντμαν, οι οποίες μεταξύ άλλων την προέτρεψαν να αντλήσει έμπνευση για τ’ αστεία από τα τραύματά της. Κάτι τέτοιο έκανε ήδη από τον τίτλο της παράστασης «Cartwheel», μια έκφραση που χρησιμοποίησαν οι ιταλοί εισαγγελείς ως ένδειξη του επιπόλαιου χαρακτήρα της Νοξ, ισχυριζόμενοι ότι έκανε ρόδα στο αστυνομικό τμήμα, λίγο μετά τον θάνατο της Κέρτσερ. Εκείνη πάντως το διέψευσε, αποκαλύπτοντας πως έκανε γιόγκα. Ακόμα κι έτσι, κλείνοντας την παράστασή της, έκανε ρόδα στη σκηνή και το κοινό σηκώθηκε όρθιο να τη χειροκροτήσει.